Úkraínski blaðamaðurinn Ihor Stakh á von á því að týna lífinu ef honum verður gert að snúa aftur til Úkraínu. „Það er stríð í landinu. Kannski verð ég handtekinn og sendur í herinn. Ég á ekki von á að lifa af ef ég þarf að fara þangað aftur. Á Íslandi líður mér eins og heima,“ segir hann í samtali við DV. Ihor kom til Íslands árið 2019 vegna ofsókna sem tengdust starfi hans sem blaðamaður og ári síðar fékk hann alþjóðlega vernd. Hann sótti síðan um íslenskan ríkisborgararétt fyrir einu og hálfu ári og er nú í vandræðum við að fá viðurkennt sakavottorðið sitt, óttast hann að ef allt fari á versta veg þurfi hann að fara aftur til Úkraínu.
Búinn að horfa á Vaktarseríurnar
Á meðan hann hefur búið á Íslandi hefur hann lært góða íslensku, lokið BA-gráðu í íslensku, og stefnir á að fara í meistaranám í íslenskum fræðum í haust. Í dag starfar hann í heimaþjónustu hjá Reykjavíkurborg og við að kenna fólki frá Úkraínu íslensku hjá Mími.
„Ég lærði íslenskuna mína í Háskóla Íslands. Það hjálpaði mikið að tala við fólk þegar ég fór að vinna í heimaþjónustu hjá Reykjavík. Ég er alltaf að tala við margt mjög áhugavert fólk. Gamalt fólk talar margt hvert góða íslensku, talar hátt og talar skýrt, það hjálpar mikið,“ segir Ihor. „Ég hef mikinn áhuga á íslenskri sögu og menningu. Ég fylgist vel með því sem er í gangi á Íslandi. Ég er búinn að horfa á mikið af íslenskum sjónvarpsþáttum, ég er búinn með Ráðherrann, Verbúðina, Svörtu sanda og auðvitað Vaktarseríuna.“
Í fyrsta sinn á verðlaunapalli
Hann er sundmaður mikill og þegar DV ræddi við Ihor var hann staddur á Balí í Indónesíu þar sem hann var að keppa í sjósundi undir íslenskum fána. „Í fyrsta skipti á ævinni náði ég á verðlaunapall, þriðja sæti í mínum aldursflokki,“ segir hann stoltur. „Oceanman er sjósundkeppni sem er haldin í mismunandi löndum, þetta er tíu kílómetra sund. Á þessu ári hef ég tekið þátt í fimm keppnum.“
Ihor hefur keppt í Argentínu, Brasilíu, Malasíu, Ítalíu, Spáni, Frakklandi, Kosta Ríka, Dubai og nú í Indónesíu.
Verið að meta sakavottorðið
Þegar Ihor var að í ferli við að sækja um ríkisborgararétt fékk hann beiðni frá Útlendingastofnun um sakavottorð frá Úkraínu með apostille-vottun, en það er vottun sem öll aðildarríki Haag-sáttmálans, gefa út. Ihor fékk rafrænt sakavottorð frá lögreglunni í Úkraínu, á skjalinu stendur að hægt sé að skanna QR-kóða til að kanna réttmæti skjalsins, það er ekki þó fullnægjandi samkvæmt íslenskum reglum. Vandinn er sá að Ihor þarf að fara til Úkraínu til að verða sér út um slíkt skjal.
Samkvæmt svari Útlendingastofnunar við fyrirspurn DV er umsókn synjað ef umsækjandi geti ekki eða vilji ekki framvísa fullnægjandi gögnum. „Undanþágur eru ekki veittar nema í þeim tilfellum þar sem fyrir liggur að ekki sé unnt, eða gríðarlega torsótt, að afla tiltekinna gagna og að ríkar sanngirnisástæður mæli með því. Við mat á því hvort veita eigi slíka undanþágu er meðal annars horft til þess hvernig öðrum umsækjendum frá sama ríki gengur að útvega og leggja fram fullnægjandi gögn frá viðkomandi ríki.“
Síðustu misseri hafi Útlendingastofnun borist fullnægjandi gögn frá umsækjendum frá Úkraínu. Í svari stofnunarinnar segir að hægt sé að meta hvert tilvik út frá aðstæðum einstaklinga. „Ríkar sanngirnisástæður þarf að meta í hverju og einu tilviki út frá einstaklingsbundnum aðstæðum annars vegar og aðstæðum í viðkomandi ríki hins vegar,“ segir í svarinu. Útlendingastofnun bað Ihor um frumrit af þýðingu á sakavottorðinu, nú þegar það hefur verið afhent ætlar stofnunin að meta hvort það gæti talist fullnægjandi.
„Ég fékk í gær tölvupóst frá Útlendingastofnun þar sem staðfest var að þau hefðu móttekið gögnin mín. Nú bíð ég eftir svari.“
Þess vegna keppir hann fyrir Ísland
Hvað gerist ef þú ferð aftur til Úkraínu?
„Ég á þarna marga óvini, borgarstjórar, þingmenn og fleiri. Útlendingastofnun sá að þetta var hættulegt fyrir mig og gaf mér alþjóðlega vernd, ég var með fullt af gögnum sem sýndu fram á hættuna sem ég var í,“ segir hann. Málfrelsið í heimalandinu er af skornum skammti og staðan er ekki betri nú þegar stríðið er í gangi við Rússa.
Mamma hans og pabbi eru enn í Úkraínu, búa þau nálægt borginni Chernihiv sem er ekki langt frá landamærum Rússlands og Belarús. „Ég næ að tala við þau þegar þau hafa rafmagn. Þau búa í litlu þorpi í skóginum 30 kílómetra frá borginni. Það var betra að búa þar síðasta vetur en í borginni þegar hitinn var tekinn af, í skóginum var tækifæri til að kynda með kolum og viði.“
Hvers vegna syndir þú undir fána Íslands?
„Ísland er búið að gefa mér mjög mikið. Þegar ég hafði engin tækifæri til að búa í Úkraínu, vegna þess að þetta fólk sem ég rannsakaði fyrir spillingu langaði að drepa mig þá eignaðist ég nýja þjóð.“
Þegar hann kom til Íslands var hann 38 ára og var á þeim stað í lífinu að það hvarflaði ekki að honum að setjast aftur á skólabekk. „Ég var bara að vinna, skólinn var eitthvað fjarlægt í fortíðinni. Svo fékk ég alþjóðlega vernd á Íslandi, beið í eitt ár eftir þeirri ákvörðun. Eftir að því lauk fór ég í háskóla til að læra málið. Mér finnst að ef að maður flytur til lands þá eigi maður að læra tungumálið,“ segir Ihor.
„Það hefur alltaf verið draumur minn að fara út að keppa, nú hef ég fengið það tækifæri þökk sé Íslandi og þess vegna keppi ég fyrir Ísland.“
