Snjallsíminn í vasanum getur reynst mun öflugra öryggistæki en margir gera sér grein fyrir þegar neyð kemur upp. Hann getur meðal annars hjálpað Neyðarlínunni að finna staðsetningu eigandans, geymt mikilvægar upplýsingar fyrir viðbragðsaðila og í ákveðnum tilfellum komið á neyðarsambandi þar sem ekkert farsímasamband er til staðar.
Birna G. Magnadóttir, samskiptastjóri Fjarskiptastofu og áhugamanneskja um stafrænt öryggi, vekur athygli á þessu í pistli á Vísi og hvetur fólk til að verja fimm mínútum í að fara yfir öryggisstillingar símans til að fyrrgreindir eiginleikar nýtist.
Hafa sérstöðu í farsímakerfum
Í grein sinni bendir Birna á að snjallsímar geti nýtt svokallaða AML tækni (advanced mobile location) til að ákvarða staðsetningu þess sem hringir og senda hana til neyðarþjónustu. Til þess getur síminn meðal annars nýtt gervihnattastaðsetningu, WiFi og upplýsingar úr farsímakerfinu.
„AML hefur verið innleitt á Íslandi og getur því hjálpað neyðarvörðum að staðsetja þann sem hringir. Þetta getur skipt miklu máli þegar hringt er neyðarsímtal þegar staðsetningarupplýsingar farnets eru ekki aðgengilegar eða fólk veit ekki nákvæmlega hvar það er, getur ekki lýst staðsetningu sinni eða getur af einhverjum ástæðum ekki tjáð sig,“ segir hún en undirstrikar þó að fólk þurfi að muna að staðsetningartækni sé hjálpartæki en ekki trygging fyrir því að fullkomlega nákvæm staðsetning berist í öllum tilvikum.
„Ef við getum gefið neyðarverði upplýsingar um staðsetningu skal því alltaf gera það.“
Birna segir að í neyð eigi alltaf að reyna fyrst að hringja í 112, jafnvel þótt síminn sýni að ekkert eða slakt samband sé á kerfi viðkomandi farsímaþjónustuaðila. Neyðarsímtöl njóti nefnilega sérstöðu í farsímakerfum og síminn getur alla jafna komið neyðarsímtali á um annað tiltækt farsímakerfi, ef þörf er.
Senda skeyti í gegnum gervihnött
Fyrr á þessu ári varð mikilvæg breyting fyrir notendur ákveðinni Apple tækja á Íslandi þegar svokallað „Emergency SOS via satellite“ var tekið í notkun.
„Eigendur iPhone 14 eða nýrri, með iOS 26.4 eða nýrra, geta notað gervihnattatengingu til að senda neyðarskilaboð þegar hvorki farsímasamband né WiFi er tiltækt. Apple tilgreinir sérstaklega Ísland og neyðarnúmerið 112 meðal þeirra landa og númera sem þjónustan styður. Þessi möguleiki hefur verið í talsverðri notkun í sumar. Þetta getur til dæmis skipt miklu máli fyrir fólk á ferð um hálendið eða önnur svæði þar sem farsímaþekja er takmörkuð,“ segir hún.
Notandinn þarf almennt að vera utandyra með gott útsýni til himins og síminn leiðbeinir honum við að ná sambandi við gervihnött. Samskiptin við neyðarþjónustu fara síðan fram með textaskilaboðum. Þjónustan er ekki í boði fyrir notendur Android-stýrikerfisins.
Getur varað þig við og kallað sjálfur eftir hjálp
Birna segir að snjallsíminn geti komið að góðum notum í öðrum aðstæðum, til dæmis geti Almannavarnir sent neyðarviðvaranir með SMS til farsíma á afmörkuðu svæði þegar alvarleg hætta eða neyðarástand skapast eða er yfirvofandi. Þá geta Android-símar varað fólk við jarðskjálftum og í nýrri símum sé að finna vikni sem greinir ef árekstur verður eða ef eigandi símans dettur. Þá hafi hann sjálfkrafa samband við neyðarlínu.
Birna nefnir einnig að iPhone bjóði upp á“ Medical ID“ og Android símar bjóði sambærilega möguleika á að skrá neyðarupplýsingar.
„Þar er meðal annars hægt að skrá neyðartengiliði og mikilvægar heilsufarsupplýsingar ef vill. Hægt er að stilla þessar upplýsingar þannig að þær séu aðgengilegar úr læstum síma. Það þýðir að ef við lendum til dæmis í slysi getur sá sem kemur fyrstur að eða viðbragðsaðili hugsanlega fundið upplýsingar um hvern eigi að hafa samband við án þess að þurfa að opna símann. Þetta tekur aðeins örfáar mínútur að setja upp en getur reynst afar gagnlegt þegar mest á reynir.“
Birna fer yfir fleiri atriði í athyglisverðri grein sinni á Vísi og fer að lokum yfir það sem hún kallar 5 mínútna öryggistékk á símanum:
☑ 1. Uppfærum símann
Göngum úr skugga um að nýjasta útgáfa stýrikerfis sem í boði er fyrir tækið sé uppsett. Uppfærslur innihalda bæði öryggisviðbætur og nýja öryggiseiginleika.
☑ 2. Finnum Emergency SOS
Skoðum hvernig SOS virknin er ræst í okkar síma. Leitum að „Emergency SOS“ eða „Safety & emergency“ í stillingunum.
☑ 3. Skráum neyðartengilið
Setjum upp „Medical ID“ á Apple iPhone eða „Emergency information“ á Android og veljum hvaða upplýsingar mega sjást þegar síminn er læstur.
☑ 4. Förum yfir staðsetningarheimildir
Athugum hvaða öpp fá að sjá staðsetningu okkar og hvort við séum að deila henni með einhverjum öppum sem eiga ekki lengur að hafa aðgang.
☑ 5. Sækjum 112 appið
Appið býður aðra leið til að hafa samband við Neyðarlínuna og getur sent staðsetningu vettvangs þegar samband er komið á.
Aukaráð fyrir iPhone 14 eða nýrri: Ef síminn er með iOS 26.4 eða nýrra er gott að kynna sér „Emergency SOS via satellite“ og prófa æfingahaminn (Satellite connection demo) áður en haldið er á stað þar sem farsímasamband gæti verið takmarkað.
Birna endar grein sína á þeim orðum að snjallsíminn geti í dag gert ótrúlega margt til að auka öryggi okkar. Mikilvægt sé þó að muna að tæknin sé ekki óskeikul. „Besta öryggistækið er því sími sem er uppfærður, hlaðinn og rétt stilltur sem og vel upplýstur eigandi. Og að lokum, gleymum ekki að skoða veðurspána, ef við erum á ferðinni. Góða ferð.“
