Umræðan um Evrópumálin þarf að dýpka en hún er í dag mest endurómur umræðunnar fyrir 15, 20 eða 30 árum. Það þarf að ræða betur um kosti og galla gjaldmiðilsins. Það þarf að meta hvernig við eigum að bregðast við þeim miklu breytingum sem hafa orðið á geopólitíska sviðinu. Ávallt verða hærri vextir í lítilli mynd en stórum gjaldmiðli. Breyting hefur orðið á afstöðu félagsmanna Samtaka iðnaðarins til aðildar að ESB á liðnum árum. Þorsteinn Víglundsson, formaður SI, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Markaðarins.
Hér má hlusta á brot úr þættinum:
Það er nú ákveðin svona stefnubreyting hjá Samtökum iðnaðarins frá því sem var hér á árum áður.
„Jú jú, fyrir tveimur áratugum er alveg rétt, voru samtökin mjög fylgjandi aðild og alveg skýrt. Afstaða félagsmanna okkar hefur breyst verulega á þessum tíma. Það má segja bara í síðustu mælingum okkar, við sjáum alveg skýra þróun í þessa átt á svona undanförnum þremur, fjórum árum sérstaklega, en auðvitað er þetta langtímaþróun. En 60% félagsmanna okkar eru andvígir aðild í dag, um 40% af þeim sem taka afstöðu, henni fylgjandi.“
En ýmsir af þeim sem eru andvígir aðild, eru kannski fyrirtæki í stærri kantinum, þetta eru útflutningsfyrirtæki sem farin að nota evru sem uppgjörsmynt? og fjármagna sig þar af leiðandi í evrum.
„Jú, það má auðvitað alveg til sanns vegar færa. sko. Hins vegar verður að hafa í huga að stærstur hluti okkar félagsmanna, við teljum tæplega 2. 000 félagsmenn og þegar við segjum 60%, þá erum við að tala um í fjölda en ekki veltu. Þannig að vægi stóru útflutningsfyrirtækjanna er bara eitt atkvæði per fyrirtæki, eins og hver annar félagsmaður í því samhengi. Það sem við sjáum og er athyglisvert, það er mikil fylgni á milli viðhorfs félagsmanna okkar til Evrópusambandsaðildar og þess hvort þau telji krónuna gagnast sér vel sem gjaldmiðill eða ekki. Og þar höfum við séð breytingu, sérstaklega frá hruni auðvitað, að áhyggjur atvinnulífsins af gjaldmiðlinum hafa minnkað bara jafnt og þétt frá hruni.
Þær hafa minnkað og ég sakna þess í Evrópuumræðunni núna, þetta er rakið tækifæri til þess að taka umræðuna konkret og vanda okkur svolítið, hverjar eru áskoranirnar okkar fram á veginn, að hvaða marki gæti þá aðild gagnast okkur eða ekki. Þarna finnst mér vanta aðeins meiri dýpt enn þá, ef ég segi eins og er, mér dettur stundum í hug að það er eins og maður hafi kveikt á Gullbylgjunni þegar maður fer að hlusta á Evrópusambandsumræðuna núna. Þetta eru sömu rökin, sömu argumentin og voru notuð hér fyrir 20 árum síðan og 30 árum síðan og ekki það að mörg þeirra eigi ekki enn þá við.“
Mörg þeirra eru sígild.
„Mörg eru sígild en það þarf líka að dýpka þessa umræðu aðeins, bara hvað er að breytast í umhverfinu okkar, hér eru geopólitískar breytingar og áskoranir sem við stöndum frammi fyrir. Við erum að dansa ákveðinn línudans og þurfum að dansa ákveðinn línudans gagnvart, getum við sagt Bandaríkjunum og Evrópu og erum kannski í svolítið flóknari stöðu þar heldur en við vorum í þegar að við getum sagt að Bandaríkin voru traustari bandamaður, opnari fyrir alþjóðaviðskiptum og svo framvegis. Og það er ekkert ástand sem verður bara rakið til Trumps. Þetta hefur auðvitað verið vaxandi einangrunarhyggja í Bandaríkjunum, og raunar bara í alþjóðahagkerfinu, alveg allar götur frá fjármálakrísunni 2008-9. Og þetta er aðeins að breyta landslaginu okkar og þarna þurfum við að skoða svolítið ofan í kjölinn hvaða nýju áskorunum stöndum við frammi fyrir, dugar EES-samningurinn okkar með sama hætti og hann gerði áður? Bætir aðild mögulega einhverju þar við eða ekki?
Það auðvitað sýnist sitt hverjum en maður myndi vilja sjá aðeins dýpri umræðu hvað þetta varðar. En svo er líka eins og með gjaldmiðilinn, Ég segi þér nú bara persónulega horfði ég alltaf talsvert til evru og hérna ég ætla ekkert að fara út í mínar persónulegu skoðanir hér í dag, en ég sérstaklega eftir hrun taldi mikilvægt að taka hér alþjóðlega gjaldgenga mynt upp og hún hefur alveg klárlega kosti, hún hefur auðvitað líka galla í för með sér. En það má heldur ekkert taka af því af Seðlabankanum þann árangur sem náðst hefur í að gera þó allavega gjaldmiðilinn stöðugri og brúklegri heldur en hann var. Það verður ekki borin saman peningastefna fyrir hrun og eftir hrun.“
Þarna kemur að athyglisverðum punkti. Það er ekki ókeypis sem gjaldmiðlinum er haldið stöðugum. Við þurfum að halda uppi eða halda úti gríðarlega stórum gjaldeyrisvarasjóði til þess að styðja við krónuna. Það er dýrt, það er mjög dýrt og það eru nú margir á þeirri skoðun að það eitt og sér muni alltaf valda því að vextir hér meðan krónan er verði alltaf hærri en ef evra kemur, burt séð frá öllu öðru, burt séð frá öllum vinnumarkaðsmódelum og slíku. Síðan er annað. Við erum enn þá í gjaldeyrishöftum, lífeyrissjóðirnir eru í gjaldeyrishöftum og það er ekkert, það á að minnka þau um hvað 1% á ári eða tveggja ára fresti á komandi árum en þetta er í kringum 50% í dag sem lífeyrissjóðirnir mega ekki fara með í erlenda mynt. Síðan er annað sem að tengist því sem þú varst að nefna, það eru svona þessar geopólitísku breytingar. Við sjáum að það er komið tollastríð milli stórvelda í heiminum. Það hefur verið haft á orði að það sé bara upplagt og gott að vera utan tollabandalaga þegar allir eru sammála um að það eigi að draga úr tollum og viðskiptahindrunum á alþjóðavettvangi og þannig var það þangað til bara mjög nýlega. En þegar vindáttin breytist þá er mjög vont að vera utan tollabandalaga. Utan Evrópusambandsins erum við utan tollabandalaga.
„Alveg klárt mál og það auðvitað setur nýja áskorun í okkar hagsmunagæslu á alþjóðavettvangi. Við sáum bara nýverið með kísilmálma, þar lendum við, getum við sagt, utan veggjar. Það er alveg ljóst að þetta setur okkur í aðra stöðu heldur en við vorum í þegar tollum er meira beitt í þessu geopólitíska umhverfi. Það er eitt af því sem við ættum að vera að skoða þá gaumgæfilega, hvernig verjumst við því hérna utan þessara tollabandalaga og hvernig spilast það þá á móti því sem gera þyrfti hér breytingar á umhverfinu innan þeirra, því auðvitað myndi það breyta líka verulega fyrir landbúnað og aðrar greinar ef við færum inn í sameiginlegan markað og tollabandalag Evrópusambandsins.
Ef við bara förum aðeins út í myntina fyrst. Það er alveg klárt og ein af þeim staðreyndum sem ekki er hægt að deila um að mínu viti er að að sjálfsögðu fylgir litlum gjaldmiðli að öðru óbreyttu hærra vaxtastig heldur en alþjóðlegri mynt. Í honum felst meiri áhætta og eðlilegt að búast við því að hún sé verðlögð til lengri tíma hærra verði heldur en á hvort sem það væri dollar eða evra eða hvað það væri sem við værum að horfa til þess að taka upp. Ég myndi hins vegar líka fullyrða að ég held að meirihluti vaxtamunar okkar við útlönd sé við vinnumarkaðinn að sakast heldur en hitt. Ég held að við gætum náð mjög góðum árangri í lækkun vaxtastigs hérna til lengri tíma litið með því að taka vinnumarkaðinn okkar í gegn. Við horfum þar bara einfaldlega á að ef við berum okkur saman við Norðurlöndin, ég meina við erum með Svía sem eru með sína sænsku krónu algjörlega sjálfstæða. Við erum með Dani sem auðvitað eru með getum við sagt bara í gegnum fastgengisstefnu með evruna. Við erum með Finna síðan með evru og Norðmenn með sína norsku krónu utan bandalags og auðvitað á einhvers konar olíufæti og allt það.
Það má hins vegar ekkert gera lítið úr þeim styrk sem felst til dæmis í lífeyriskerfinu okkar þar til samræmis. Við eigum ótrúlegan buffer, getum við sagt, í því kerfi. En þarna getum við alveg klárlega horft til Norðurlandanna og séð hvaða árangri þau hafa náð á grundvelli vinnumarkaðarins með ólíkar peningastefnur; fastgengi, sjálfstæðan gjaldmiðil eða ekki. Af þessu eigum við að læra og mér finnst ótækt í raun og veru að blanda því rifrildi saman við síðan hvort við gætum náð betri árangri með evru eða ekki evru. Ég held að þetta sé bara sjálfstætt vandamál sem við verðum að taka á, alveg sama hvað við gerum og ég held að við gætum náð talsverðum árangri þar. En það er alveg rétt. Gjaldeyrisvaraforði kostar töluverða peninga. Það verður alltaf eitthvert vaxtaálag á lítinn sjálfstæðan gjaldmiðil og þá þarf að vega það á móti sem bent hefur verið á og er alveg rétt líka, að aðlögunarhæfni krónu í kreppu er þá kostur, þ.e.a.s. hún fellur gjarnan ef við lendum í ójafnvægi sem að þarfnast svona, við förum oft auðveldari í gegnum krísurnar vegna þess að krónan getur fallið heldur en ef við þyrftum að fara í gegnum getum við sagt raungengisaðlögunina í gegnum vinnumarkaðinn. En hvorugt tveggja eigum við alveg líka að geta leyst, en þetta er eitthvað sem ég myndi vilja sjá kannski aðeins dýpri umræðu um en ekki blanda heimatilbúnu vandamálunum okkar inn í það.“
