Marinó G. Njálsson, ráðgjafi og áhugamaður um betra samfélag, veltir fyrir sér hvort ekki sé hægt að greiða úr ástandinu á íslenskum húsnæðismarkaði með deiluskipulagi. Þetta kemur fram í grein hans á Vísi þar sem hann leggur til lausn á vandanum og skorar á húsnæðisráðherra að taka þetta til skoðunar.

Viðvarandi vandi er á húsnæðismarkaði Íslands, en Marinó segir að vandinn sé ekki nýr. Engu að síður virðist engar alvöru lausnir vera í sjónmáli. Sjálfur vill Marinó nota deiliskipulagið til að leysa málin.

„Deiluskipulag á að vera verkfæri sveitarfélaga til að ákvarða hvaða uppbyggingu þau vilja innan marka sinna. Ég fylgdist með þessu í Danmörku, þegar ég bjó þar, og þar var línan mjög skýr. Verktakar fengu lóðir til að byggja á í samræmi við skilgreint deiliskipulag byggingareita og urðu að halda sig við það skipulag. Lítið sem ekkert svigrúm hefur verið gefið, að ég best veit. Eitt af því sem eru skilyrði um, er að eigi að byggja á tilteknum reit fjölbýli með mörgum stigagöngum eða í mörgum byggingum, þá VARÐ ákveðinn hluti að vera til eiginbúsetu eiganda, ákveðinn hluti VARÐ að vera til útleigu og síðan var einhver hluti sem gat verið annað af tvennu.“

Staðan sé önnur á Íslandi en hér missa sveitarfélögin valdið um leið og verktaki hefur fengið lóð úthlutað. Verktakinn hafi svo að mati Marinós nánast frjálsar hendur þar sem sveitarstjórnarfólk eigi erfitt með að standa í lappirnar gegn þeim. Þar með sé ekkert um kvaðir um skiptingu íbúða í eignaríbúðir fyrir þá sem ætla sér þar að búa, leiguíbúðir, orlofsíbúðir o.fl.

„Þess vegna geta fjárfestir aðilar sölsað allar íbúðir undir sig og skilið ungt fólk sem vill eignast sitt fyrsta húsnæði úti á köldum klaka.“

Marinó telur að ef skorður hefðu verið settar með deiliskipulagi hefði Akureyrarbær getað takmarkað ásókn verkalýðsfélaga í íbúðir í bænum. Þar með þyrftu félögin að óska eftir byggingarreit, eins og aðrir, og byggja sjálf upp slíkar íbúðir. Þetta kæmi eins í veg fyrir að fjársterkir aðilar gætu yfirboðið ungt fólk og keypt upp heilu stigagangana til að setja í útleigu.

Þó það sé ekkert að því að leigu- eða húsnæðisfélög kaupi margar íbúðir í sama húsi þá megi það ekki koma í veg fyrir að fyrstu kaupendur hafi kost á húsnæði á viðráðanlegu verði. Bendir Marinó sem dæmi á að í fasteignaauglýsingum í dag sé lítið um húsnæði sem er minna en 100 fermetrar. Sveitarfélög hafi deiliskipulagsvaldið og geti ekki varpað ábyrgð á byggingaraðila. Marinó skorar á Ragnar Þór Ingólfsson ráðherra húsnæðismála að tryggja lagabreytingar sem geri sveitarfélögum framangreint kleift, sé þörf á slíku. Eins skorar hann á sveitarfélögin að nýta þessa lausn enda eigi sveitarfélögin að stýra uppbyggingu en ekki byggingaraðilar.