Hræðsla getur verið beitt vopn í pólitík. Ótti hefur jöfnum höndum verið notaður til þess að hvetja menn til stuðnings við breytingar eða fylkja mönnum gegn þeim.
Segja má að lögmál hræðslunnar hafi verið sá ás, sem umræður um alla stóra samninga Íslands við önnur ríki og ríkjabandalög hefur snúist um.
Í gegnum tíðina hefur þetta lögmál hræðslunnar oft byggst á augljósum og viðurkenndum staðreyndum en líka tilfinningum í mismiklum eða jafnvel engum tengslum við veruleikann.
Lögmál hræðslunnar var jafnvel virkjað gegn sambandslagasamningnum um fullveldi Íslands 1918. Hann mælti fyrir um margvísleg gagnkvæm réttindi Dana og Íslendinga.
Andmælendur samningsins töldu að samkvæmt heimildum hans gætu Danir eignast bæði fossana og fiskimiðin. Í reynd væri Ísland að afsala sér möguleikanum á að verða fullvalda þjóð.
Stóru orðin voru ekki spöruð. Benedikt Sveinsson kallaði helstu fylgjendur sambandslaganna „stórsala á réttindi Íslendinga.“ En Bjarni frá Vogi svaraði með því að segjast vera „stórkaupmaður á réttindi landsins.“
Eftir strangri lagatúlkun var ekki unnt að útiloka þann fræðilega möguleika sem fólst í andmælunum. Þorri þingmanna og mikill meirihluti landsmanna sá raunveruleikann hins vegar með öðrum augum. Hræðslumálflutningurinn varð svo strax verðlaus í búð reynslunnar.
Þrjátíu árum síðar, eftir síðari heimsstyrjöldina, blasti við ný heimsmynd, ný valdahlutföll og nýjar ógnir. Ísland steig í framhaldinu það stóra skref að hverfa frá hlutleysi og þekkjast boð um að taka þátt í stofnun NATO. Bandalagið byggði á sameiginlegri hugmyndafræði um frelsi, fullveldi, mannréttindi og frjáls viðskipti.
Hugmyndafræðin skipti vitaskuld mestu máli. En óttinn við útþenslustefnu Sovétríkjanna var eigi að síður veigamikil röksemd. Þar vísuðu menn til staðreynda um örlög ríkja austan við járntjaldið.
Þeir sem reru á móti ólu sem mest þeir máttu á þeim ótta að í eðli bandalagsaðildar fælist að Ísland myndi glata fullveldinu. Sá hræðslumálflutningur byggði meir á tilfinningum en rökum og stóðst ekki dóm sögunnar.
Þá var ýfður upp ótti um að bandalagsaðild myndi gera Ísland að skotmarki. Sú hugsun var ekki alveg út í bláinn. Mótrökin voru þau að fælingarmáttur hernaðarlegs jafnvægis myndi tryggja frið og þannig draga úr líkum á því að Ísland yrði skotmark. Reynslan kenndi okkur smám saman að það mat var rétt.
Tuttugu árum seinna sækjum við um aðild að EFTA. Þar réði hugmyndafræðin um frjáls viðskipti mestu.
En hræðslan um að dragast aftur úr ef Ísland yrði ekki virkur þátttakandi í sameiginlegu regluverki annarra þjóða um fríverslun hafði jafnframt mikil áhrif. Fyrir þessum óttamálflutningi voru færð gild rök, en full sönnun fékkst fyrst með reynslunni.
Andstæðingarnir ólu hins vegar á ótta um að Ísland myndi tapa fullveldinu og auðlindunum. Sá málflutningur byggði einungis á tilfinningum og féll á prófi sögunnar.
Tuttugu árum síðar ákvað Ísland að hefja viðræður við Evrópusambandið um aðild að innri markaði þess. Óttarökin fyrir aðild voru þau að ella væri hætta á að Ísland yrði eftirbátur annarra.
Við samþykktum að taka allt regluverk Evrópusambandsins um innri markaðinn í íslensk lög bæði í nútíð og framtíð. Þetta eru um þrír fjórðu hlutar af starfsemi sambandsins. Öll umgjörð viðskipta, neytendaverndar, fjármálastarfsemi og heilbrigðis- og hollustueftirlits í landinu er þannig samevrópsk.
Andstæðingarnir beittu sömu rökum og áður. Alið var á hræðslu um fullveldisglötun og tap auðlinda í hendur vondra útlendinga. Reynslan segir hins vegar sögu um aukið efnahagslegt sjálfstæði og meiri velferð.
Nú eru liðin meir en þrjátíu ár frá því að við stigum síðast skref til að styrkja pólitískt og efnahagslegt öryggi þjóðarinnar með dýpra samstarfi við þær þjóðir, sem byggja á sömu gildum og sömu hugmyndafræði og flestir Íslendingar.
Við blasir alveg ný heimsmynd með breyttum valdahlutföllum, nýjum hernaðarlegum ógnum og nýjum efnahagslegum ógnum.
Að þessu sinni fær þjóðin sjálf að velja. Hennar er að ákveða hvort stigið verður nýtt skref á sama hugmyndafræðilega grundvelli og áður með því að breyta aðildinni að innri markaðnum í fulla aðild að Evrópusambandinu með sömu bandamönnum og við höfum lengi átt.
Gegn þessum kosti hefur gamli hræðslumálflutningurinn um að glata auðlindunum og fullveldinu verið vakinn til lífs á ný.
Á móti blasir svo við sama hætta og áður: Að Ísland fjarlægist þær þjóðir, sem við eigum hugmyndafræðilega samleið með, og verði ómeðvitað háðara þeim sem byggja á hugmyndum, sem eru andstæðar íslenskum hagsmunum. Afleiðingin af því að stíga ekki nýtt skref væri þannig í reynd ný utanríkisstefna og meiri óvissa.
Það er vissulega alið á ótta á báða bóga. En til þess að leiðbeina okkur höfum við meira en heillar aldar sögu, allt frá því að menn tókust á um „stórsölu“ og „stórkaup“ á landsréttindum 1918. Leiðbeina okkur um hvaða óttarök hafa staðist dóm sögunar og hver ekki. Leiðbeina okkur um skynsamlega leið inn í framhald 21. aldar, inn í mestu umbrotatíma í manna minnum.
