Hið svokallaða Búnaðarþing, ársfundur Bændasamtaka Íslands var haldið í vikunni. Ég er mikill stuðningsmaður íslensks landbúnaðar en margir virðast halda að svo sé ekki, ég sé borgarbarn og sé að gera mér eitthvað upp í pólitískum tilgangi. Það þykir nokkuð smart pólitík hér á landi að tengja sig Íslenskum landbúnaði og bændamenningu. Þetta er gjarnan ákveðin ímyndarvinna sem byggir á misjafnlega miklum raunveruleika. Ég hef oft veitt þessu athygli en líklega aldrei séð þetta jafnskýrt og með eigin augum eins og í síðustu forsetakosningum. Ég tók sjálfur þátt í þeim. Í svona vinnu er mikilvægt að sýna framá tengsl sín við sveitina, fá mynd af sér með bændum, klæðast lopapeysum, borða íslenskan mat og vera mikið innan um rollur, halda á lambi og fara í göngur eða réttir. Auðvitað er þetta leið til að sýna virðingu í verki en þetta er líka ákveðin sýndarmennska. Bændamenningin er snar þáttur af Íslenskri menningu, sögu og þjóðarsál. Sjálf þjóðtungan á sér djúpar rætur í henni, algeng orð, orðtök og málshættir hafa sprottið upp úr sveitamenningunni. Það hafa verið og eru stjórnmálaflokkar sem grundvalla stefnu sína á stuðningi við landbúnað og bændamenningu. Hér á landi var meira að segja stjórnmálaflokkur sem hét Bændaflokkurinn. Hann starfaði til 1942 en lagði þá upp laupana (sem er einmitt gott dæmi um orðtak sem á upptök sín úr landbúnaði) og meðlimir og fylgjendur gengu til lags við Framsóknar- og Sjálfstæðisflokk.
Sumir pólitíkusar spretta bókstaflega upp úr þessum Íslenska jarðvegi, hafa alist upp í sveit eða stunda jafnvel landbúnað sjálfir og vilja efla og styrkja þessa eina af grundvallarstoðum íslenskrar þjóðmenningar í orði og verki.
Ég hef sjálfur lítið verið að slá um mig með því hve mikill sveitamaður ég sé í hjarta mínu. Ég hef frekar gert grín af svona tali enda oft fundist þeir tala mest um þessi mál sem minnsta lífsreynslu hafa af þeim en breiða yfir reynsluleysi sitt með tali. Þessum sömu aðilum verður gjarnan tíðrætt um ákveðið póstnúmer í Reykjavík og þar búi aðallega einhvers konar uppskafningar sem séu uppfullir af heimóttarskap og enda aldrei komið út fyrir hverfamörk. Ég hef sjálfur verið dreginn í þennan dilk. Ég hef búið í Vesturbænum frá því fyrir síðustu aldamót. Ég flutti þangað eftir að hafa búið lengi í Grafarvogi. Ég hef og sterkar taugar til þess landsvæðis því þangað fórum við pabbi á hverju vori til að tína svartbaksegg. Foreldrar pabba voru bændur vestur í Reykhólahreppi. Pabbi var bóndasonur og matvinnungur frá sex ára aldri og ólst upp við og á Breiðafirðinum. Afi og amma voru bændur á bænum Sveinungseyri við Kollafjörð í Gufudalssveit.
Þótt ég hafi sjálfur að mestu alist upp í Fossvoginum þá var sveitin alltaf ríkur þáttur af heimilislífinu. Alla mína æsku vorum við með súrtunnu úti á svölum. Í hana fór hefðbundinn súrmatur en líka ýmislegt sem fáir þekkja í dag, eins og selshreifar og sviðnir lambaleggir, soðin svartbaksegg og ýmislegt annað sem ég kann ekki að nefna. Ég er alinn upp við það að borða allar tegundir af fiski og kjöti. Við borðuðum mikið innmat svo sem hjörtu, nýru og lifur. Og auðvitað svið. Við borðuðum soðinn fisk, steiktan, saltaðan, reyktan og siginn. Kæst skata var oftar á borðum en bara einu sinni á ári og þótti ekki tiltökumál. Með henni var gjarnan vestfirsk hnoðmör sem er nú nær ófáanleg. Hvalkjöt var stundum á borðum en líka selur. Hann fannst mér aldrei góður og saltað selspik er einhver versti matur sem ég hef smakkað. Mamma tók slátur, gjarnan með systrum sínum, og ég tók oft þátt í því, muldi mör og hrærði í risastórum þvottabölunum. Afraksturinn fór að mestu í frysti en stór hluti var soðinn og fór í súrtunnuna.
Ég er að miklu leyti alinn upp af ömmu minni, Guðrúnu Guðmundsdóttur. Hún bjó á heimilinu, í herberginu við hliðina á mér. Amma passaði mig þegar mamma og pabbi voru fjarverandi. Amma var gegnheil íslensk sveitakona, fædd á bænum Arnkötludal í samnefndum dal og svo húsfreyja á Eyri. Eiginmaður hennar og afi minn drukknaði á Breiðafirði 1956. Amma var með gláku sem hamlaði henni mikið. Við amma vorum mjög náin.
Ég var sendur í sveit á hverju sumri frá 6 ára aldri. Flest árin var ég hjá ættingjum mínum á Stekkjarholti í Geiradal og var þar 2-3 mánuði í senn. Ég fylgdist með og tók þátt í sauðburði. Á Stekkjarholti var líka kúabú og ég tók þátt í því öllu, rak kýrnar í haga og sótti þær. Ég bar júgursmyrsl á þær fyrir mjaltir og lærði líka listina að handmjólka. Mjólkin fór á brúsa og svo keyrð á brúsapallinn við þjóðveginn. Heyskapur var mikilvægur og eðlilegur hluti af daglegu lífi. Sum tún voru slegin með orfi og ljá. Ég kynntist mykjudreifaranum, sláttuvélum, heyþyrlum, múgavélum, heyhleðsluvélum og heyblásaranum. Þetta eru græjur sem eru eflaust framandi fyrir mörgum. Það hey sem ekki var þurrkað og sett í hlöðuna fór í súrheysturninn. Á haustin fóru allir sem vettlingi gátu valdið og tóku þátt í berjatínslu og hreinsun, frágangi og vinnslu. Ég hef séð skepnum slátrað, bæði lömbum, kálfum og hænum. Margt af því er mér minnisstætt.
Eitt það eftirminnilegasta frá þessum tíma voru leikir okkar barnanna. Það kann að hljóma forneskjulega en við lékum okkur nær eingöngu með legg og skel eins og það er kallað. Ég átti minn legg og hann var fákurinn minn. Ég beislaði hann með snæri og fór svo í reiðtúra í kringum bæinn. Í upphafi sumars var tekinn fullur strigapoki af kindarhornum og þeim kastað niður eftir bröttustu hlíðinni. Svo seinna um sumarið voru leitir og smölun þegar við krakkarnir klöngruðumst niður hlíðina og tíndum upp hornin. Steinsnar frá bænum áttum við krakkarnir síðan okkar eigin bæi. Þar voru kindakjammar kýr og lambaleggir folöld. Tennurnar úr kjömmunum voru hænur. Völubein voru hundar. Við reyndum að stunda okkar búskap með sóma og vorum dugleg að girða og slá og dytta að og laga til á bænum. Við áttum það til að eiga viðskipti okkar á milli. Leggurinn sem var fákur minn brotnaði einu sinni. Það var eftir að ég hafði riðið nokkuð geyst eftir malarvegi. Ég keypti því annan legg og greiddi fyrir með fræjum af peningablómi.
Ég var eitt sumar í Reykjahverfinu og annað á Möðruvöllum. Svo var ég nokkur sumur með pabba í Bjarkalundi. Þá fórum við oft og hjálpuðum til á bæjunum í kring með heyskap og annað. Ég kynntist systrunum á Kinnarstöðum, sérstaklega Ólínu Magnúsdóttur. Hún hafði miklar mætur á pabba og ég naut góðs af því.
Ég elska íslenskan landbúnað af öllu hjarta og vil styðja við hann með ráðum og dáð. Sveitin á stóran þátt í því hver ég er sem maður og þangað á ég sterkar taugar. Ég þarf ekki að láta taka mynd af mér í lopapeysu með lamb í fanginu því ég er allra sveita kvikindi. Ég tek ofan fyrir öllu fólki sem nennir að standa í búskap og ef það er eitthvað sem ég get gert til að hjálpa þá er ég boðinn og búinn. Áfram íslenskur landbúnaður!
Höfundur er fyrrverandi einbúi á bænum Kaupangi, landnámsjörð Helga magra í Eyjafirði, og eftir það meðlimur í facebook hópnum Íslenskir hlaðskaflar.
