Til að þingmál lifi milli þinga og ekki þurfa að byrja algerlega upp á nýtt til að afgreiða mál sem dagar uppi á einu þingi þarf að breyta stjórnarskránni. 30 ár eru síðan síðast voru gerðar stórar breytingar á stjórnar, er mannréttindakaflinn var innleiddur. Mikilvægt er að vanda til verka við lagasetningu, og þá ekki síst breytingar á stjórnarskrá. Þórunn Sveinbjörnsdóttir, forseti Alþingis er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Þórunn Sveinbjarnardóttir - 4
Annað mál sem er á þingmálaskránni og hefur valdið miklum deilum á nokkrum þingum, Bókun 35.
„Já. Það er athyglisvert af því að hún er á þingmálaskránni en er ekki á dagskrá eins og er. Það er ekkert leyndarmál að hún hefur verið lögð til hliðar í bili. Svo verður það bara metið hvort og hvenær hún þarf að fara aftur á dagskrá.“
Við náttúrlega erum í smá skömm vegna þess að EES kallar eiginlega á að við útfærum þennan þátt betur.
„Það er rétt og það er auðvitað þeirra ráðherra í ríkisstjórn sem fara með þessi mál að skýra það út fyrir Eftirlitsstofnun EFTA. Það er auðvitað hlutverk okkar að standa við okkar hluta EES-samningsins eins og við höfum reynt að gera í meira en 30 ár. Oft höfum við verið svona kannski svolítið sein í svifum en þetta hefur samt gengið og engin ástæða til að halda annað en að við gerum það áfram. Ég held að það sé ekkert deilumál um það almennt á Íslandi eða á milli stjórnmálaflokka að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er líklega mikilvægasti alþjóðasamningur sem Ísland hefur gert í sögunni.“
Mögulega að Miðflokkurinn sé tvístígandi í því.
„Það getur verið, en ef við hugsum bara um þessa samninga sem við höfum gert, aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu, tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin, EFTA, EES og svo framvegis. Ef við tækjum þá í burtu, hvar værum við þá? Það má leyfa sér að hugsa það bara svona, það er svona hugarleikfimi. Hvar værum við þá ef við tækjum þá í burtu?“
Einmitt. Nú við erum að horfa á þennan stutta tíma fram undan og við eigum stuttan tíma eftir hér í þessu samtali. Ríkisstjórninni hefur verið legið á hálsi fyrir að hafa ekki náð mörgum málum í gegn. Hún hefur náttúrlega náð í gegn mjög mikilvægum málum eins og leiðréttingu veiðigjalda og það eru fleiri atriði. Það var vísitölutenging bóta sem a var mikið tekist á um og það var samningurinn um, vorum við ekki að samþykkja eða staðfesta alþjóðasáttmála um réttindi fatlaðra? Það hefur ýmislegt áunnist. En hvað finnst þér? Er það réttmæt gagnrýni á ríkisstjórnina að hún sé ekki að keyra nógu mörg mál í gegn, eða má kannski segja að þessi skæruliðataktík stjórnarandstöðunnar sé að ganga upp?
„Frá mínum sjónarhóli þá hefur þetta gengið vel. Það er eitt og hálft ár tæplega síðan að þessi stjórn var mynduð og þessi meirihluti hóf störf. Ég hef oft sagt að það er meira en að segja það að fá 33 nýja þingmenn inn í upphafi kjörtímabils, þó að auðvitað hafi margt þess góða fólks reynslu bæði úr stjórnmálum og auðvitað bara mikla reynslu af öðrum störfum. Þetta var, þetta var svolítið bratt til að byrja með. Fólk þurfti að læra hratt og það á við um, það skiptir engu máli í hvaða flokki þú ert eða hvort þú ert í meiri- eða minnihluta. Þetta hefur gengið vel.
Mitt vinnuplagg er þingmálaskráin og dagskráin frá degi til dags og viku til viku. Meirihluti mála er fram kominn á þessu þingi, þessu löggjafarþingi. Mörg þeirra hafa verið afgreidd. Við höfum reynt og vonandi tekst það, af því að það er oft talað um að afgreiða jafnt og þétt, geyma ekki allt fram í júní eða desember. Þetta er svona svolítið eins og að snúa olíuskipi að breyta þessum vinnubrögðum. En hægt og bítandi held ég að okkur takist að gera þetta svona jafnara, að við vinnum þetta jafnar í gegnum veturinn og þá líka á kjörtímabili. Af því að það er auðvitað þannig að kjörtímabilið er fjögur ár. Það er mikilvægt að þeir sem eru í meirihluta, stjórnarflokkarnir á hverjum tíma, stilli sínum verkefnum þannig upp að það sé allt kjörtímabilið undir. Það þarf svona ákveðinn ís í magann til að gera það. Ég fer ekkert ofan af því. Fólk er stundum að flýta sér mjög mikið og ég er í þeirri stöðu og í því hlutverki sem forseti Alþingis að segja við þau, heyrðu, hægan nú. Vinnum þetta bara jafnt og þétt. Það þarf ekki að flýta sér svona mikið og það er miklu betra fyrir löggjafann að fá vel undirbúin mál inn á sitt borð heldur en einhver sem fólk flýtti sér með í gegn og vildi leggja fram strax.“
Þetta er náttúrlega dálítið alvörumál því að lagasetning er ekkert gamanmál.
„Nei, nei, og það þarf að vanda hana, það eru dæmi um mistök sem hafa verið gerð vegna þess að fólk var að flýta sér og það er hægt að finna þau í gegnum alla söguna. Þau hafa stundum verið dýrkeypt.
Það bara borgar sig að nálgast hvert einasta mál, vanda sig af yfirvegun, skoða allar hliðar, lesa umsagnirnar, hafa löggjafarstarfið eins gott og hægt er að hafa það af því að það er ekkert svona eitthvað meiri- minnihlutamál, það er bara mál fyrir löggjafann sem heild.“
Bara svona rétt í lokin. Við erum með það fyrirkomulag að mál sem ekki eru afgreidd á einu þingi, þau deyja. Það þarf að byrja upp á nýtt bara frá núllpunkti. Er ekki brýnt að breyta þessu?
„Jú, en þá þarf að breyta stjórnarskránni samkvæmt túlkun hennar. Við höfum farið yfir þetta mörgum sinnum og þetta er rætt á hverjum vetri. En það er svo margt í því sem að væri hægt að, það þarf auðvitað að hugsa það. Viljum við að mál lifi heilt kjörtímabil og hvað þýðir það? En það eru Síðast þegar voru gerðar grundvallarbreytingar var þegar mannréttindakaflinn var settur inn, það eru meira en 30 ár síðan, við verðum að fara að finna leið til þess að gera tímabærar breytingar sem að ég held að við getum öll verið sammála um að er brýn þörf á. Það má ekki vera þannig að það sé ekki hægt að breyta henni.“
Nei, ég velti fyrir mér, það hefur verið svona hefð fyrir því, það hefur verið einhvers konar þegjandi samkomulag um að breytingar á stjórnarskrá þurfi að gera í víðtækri sátt í þinginu. Er þetta ekki bara tímaskekkja?
„Ég er ekki viss um það og ég man hvað …“
Það koma kosningar á milli.
„Já, ég veit það, en ég man þegar þessu var breytt, þegar síðast voru gerðar breytingar, það var samið um mannréttindakaflann. Þá var ég ung kona og var að vinna fyrir Kvennalistann og fylgdist með því hvernig það samtal fór fram. Það skipti máli, ekki bara fyrir stjórnmálin heldur bara fyrir okkur sem lýðræðisríki, fyrir stjórnskipan landsins, að gera breytingar á stjórnarskránni sem sæmileg samstaða er um og breið. Ég ætla ekki að segja nákvæmlega hvað hún þarf að vera mikil en ég held að breytingarnar á mannréttindakaflanum, eða inntaka hans, hafi sýnt okkur að það skipti máli að það var samstaða. En það er auðvitað vinna, það er puð, það er erfiðara að gera það þannig. Og það þýðir ekki að nálgast það samtal og þær breytingar út frá því að ég komi úr þessari áttinni og sé ekki tilbúin til þess að hlusta eða gera málamiðlanir eða skilja hvaðan hinir eru að koma. Þetta er eiginlega það sama og við höfum verið að tala um hérna í bara stjórnmálunum almennt. Ef við ætlum bara að vera á sitthvorum endanum og æpa og góla hvert á annað, þá næst aldrei neinn árangur. Við verðum að koma saman og við gerum það yfirleitt á miðjunni.“
