Umsögn landskjörstjórnar um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna er pólitísk og hlýtur að vekja spurningar um það hvort lulltrúum Landskjörstjórnar sé sætt að halda áfram vinnu sinni.
Dr. Sigurður Gylfi Magnússon, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, birti í morgun harðorða færslu á Facebook síðu sinni þar sem hann fjallar um umsögn Landskjörstjórnar um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðsluna um framhald aðildarviðræðna Íslands við Evrópusambandið.
„Mig langar til að vísa áhugafólki um umsókn Íslands að Evrópusambandinu á greinargerð eða minnisblað sem utanríkisráðuneytið tók saman fyrir utanríkismálanefnd Alþingis í ágúst 2025. Þetta er sérlega áhugaverð samantekt í ljósi nýrrar yfirlýsingar Landskjörstjórnar um að spurning sem á að leggja fyrir þjóðina í ágúst á þessu ári sér gildishlaðin. Eftir lestur þessa minnisblaðs velti ég fyrir mér hvort að fulltrúum Landskjörstjórnar sé sætt að halda áfram vinnu sinni því þeirra yfirlýsing er sannarlega pólitísk. Það er varla hægt að draga aðra ályktun af henni. Vissulega eru skiptar skoðanir um hvort Alþingi hafi þurft að ljúka aðildarviðræðunum við ESB með formlegum hætti eða hvort það hafi nægt að þáverandi utanríkisráðherra sendi bréf og málinu væri þá lokið. Þetta er að sjálfsögðu hin klassíska spurningu um þrígreiningu valdsins (löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald) og ég hef sjálfur verið mikill áhugamaður um að vegur Alþingis sé gerður sem mestur. Ég læt hins vegar fólk um að dæma það sjálft eftir lestur þessa minnisblaðs hvað hafi verið rétta að gera í þessu sambandi. Í þessu minnisblaði kemur margt mjög áhugavert fram sem skiptir máli fyrir afstöðu fólks til þessa mikilvæga máls. Hér hafa þau tíðindi gerst að Landskjörstjórn hefur stigið með afgerandi hætti inn á hið pólitíska svið. Það eru stórtíðindi!“
Í minnisblaðinu/greinargerðinni, sem Sigurður Gísli vísar til, er farið ítarlega yfir feril aðildarumsóknarinnar frá því Alþingi samþykkti að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að ESB í júlí 2009 og fram til þess að Gunnar Bragi Sveinsson sendi ESB bréf um að Ísland væri hætt viðræðum. Meðal annars er vitnað í Birgi Ármannsson, sem var formaður utanríkismálanefndar Alþingis, þegar bréfið var sent. Hann segir berum orðum að bréfið þýði ekki að búið sé að draga umsóknina til baka.
Einnig er vitnað í Einar Kr. Guðfinnsson, þáverandi forseta Alþingis, sem sagði að til þess að afturkalla umsóknina þyrfti Alþingi að samþykkja þingsályktun þess efnis. Þrátt fyrir að tíu sinnum hafi verið lagðar fram þingsályktunartillögur um að afturkalla umsóknina hefur engin slík tillaga verið samþykkt í þinginu og því er staðan óbreytt frá því að Birgir og Einar, báðir Sjálfstæðismenn, fullyrtu að aðildarumsóknin væri enn í gildi.
Það er afstaða ríkisstjórnar Íslands að aðildarumsóknin sé enn í fullu gildi og er sú afstaða í fullu samræmi við afstöðu þeirra Birgis og Einars. Þá hafa bæði forseti framkvæmdastjórnar ESB og stækkunarstjóri bandalagsins staðfest að umsóknin er í fullu gildi. Það er því í samræmi við stöðu mála að í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst verði spurt hvort landsmenn vilji halda viðræðum áfram eða ekki.
Bersýnilega flokkast umsögn í þá veru að óvissa ríki um stöðu umsóknarinnar og því sé spurningin leiðandi og villandi undir bein pólitísk afskipti Landstjórnar sem hefur það hlutverk fyrst og síðast að annast framkvæmd kosninga og tryggja að þær fari heiðarlega fram.
Landskjörstjórn hefur því farið gróflega út fyrir sitt svið og tekið sér stöðu með stjórnarandstöðunni sem virðist vera það mikið kappsmál að þjóðin fái ekki að ráða framhaldi aðildarviðræðna við ESB.
Formaður Landskjörstjórnar, Kristín Edwald, er innvígður og innmúraður Sjálfstæðismaður og hefur verið helsti umsjónarmaður hvers kyns kosninga innan flokksins um skeið. Spurningin um hæfi hennar til að stýra starfi Landskjörstjórnar í ljósi ofangreinds er fyllilega réttmæt.
Eyjan hefur óskað eftir því að fá afrit af fundargerðum síðustu tveggja funda Landskjörstjórnar. Þar ætti væntanlega verið hægt að sjá hvort umsögnin hefur verið samþykkt einróma í stjórninni eða hvort einhverjir hafa sett sig upp á móti þessum pólitísku afskiptum.
