Þingmenn eru farnir að láta reyna á þanþol reglnanna, þingskapalaganna, meira en áður. Það er réttur þingmanna að ræða mál til hlítar en þegar komið er út í að ræður eru endurfluttar kemur til kasta þingforseta. Samfélagsmiðlar eru leikbreytir fyrir stjórnmálamenn og #metoo er leikbreytir fyrir konur í stjórnmálum. Ekki er lengur hægt að þagga niður í konum. Þórunn Sveinbjarnardóttir, forseti Alþingis, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Þórunn Sveinbjarnardóttir - 1
Nú er páskafríið búið. Þingið komið saman aftur. Þetta verður svona stutt og snarpt því að það er ekkert langt í að, hvað, rúmur mánuður. Nei, það er bara hálfur mánuður, þrjár vikur í frí út af sveitarstjórnarkosningum. Hver eru stóru málin núna?
„Já, þau eru náttúrlega mjög mörg en kannski frá mínum sjónarhóli sem forseti Alþingis þá er ég að horfa á tímann sem við höfum fram á sumar á þessu löggjafarþingi og það er auðvitað, eins og þú segir, það er óvenjulegt af því að það eru sveitarstjórnarkosningar 16. maí og við gerum tveggja vikna hlé á þingfundum, höldum reyndar nefndarfundi í fyrri vikunni, eða fyrstu viku maí, og reynum að nýta tímann. En ég skal alveg viðurkenna að þetta er svolítið langt hlé þegar við erum komin á þennan stað í þingstörfunum og mætt á vorþing að loknu páskahléi.
En um það er samt að segja að auðvitað vill Alþingi ekki vera að, eins og sumir myndu orða það, þvælast fyrir sveitarstjórnarkosningunum. Við viljum auðvitað gefa sveitarstjórnarstiginu og kosningunum 16. maí það rými sem þær eiga að fá. Mjög mikilvægar kosningar og það gleymist nú stundum að af þessum stjórnsýslustigum á Íslandi, sem eru tvö, þá eru þau jafn hátt sett og það er oft talað um bæjarstjórnir og sveitarstjórnir eins og þær hafi eitthvað minna virði heldur en ríkið og það er alls ekki þannig.“
Þetta er náttúrlega nærumhverfið.
„Þetta er nærumhverfið og það er auðvitað líka þannig að bæjarfulltrúar og sveitarstjórnarfulltrúar hafa framkvæmdarvald. Og ég hef nú svona stundum orðið vör við það á mínum ferli að þegar bæjarfulltrúar koma síðan á þing, eins og þeir gera stundum, þá rennur upp fyrir þeim að þeir hafa ekki lengur framkvæmdarvaldið. Það er í Stjórnarráðinu, löggjafarvaldið er á Alþingi og það er bara allt, allt önnur starfsemi og, og lýtur öðrum lögmálum og er kannski svona, hvað á að segja, hæggengari heldur en þegar að fólk er að stjórna og stýra í bæjarstjórnum. En allt að einu. Við gerum að sjálfsögðu þetta hlé og höfum svo að því loknu, samkvæmt starfsáætlun þingsins, sirka mánuð, einhverjar fjórar vikur til þess að ljúka þingstörfunum í vetur. Ég er bjartsýn. Það hefur gengið vel í vetur. Bæði hefur það verið þannig að ráðherrar í ríkisstjórn hafa komið með málin snemma fram. Það skiptir máli til þess að þau fái rétta meðferð og þann tíma sem þau þurfa á Alþingi. Fyrir frumvörpin auðvitað þrjár umræður og mestur tími fer í nefndarstarfið. Þannig að ég er svona nokkuð ánægð með þá stöðu og það gengur vel. Þess vegna skiptir máli að þingmálaskráin sem kemur fram í upphafi hvers þings, að hún svona sé bæði raunsæ og endurspegli vel forgangsröðun ríkisstjórnar í hvert sinn og mér finnst það hafa tekist ágætlega í vetur. En að sama skapi auðvitað erum við að starfa á þingi þar sem að takast á sjónarmið bæði á milli flokka og líka á milli meirihluta og minnihluta. Og það að sjálfsögðu stýrir kannski hraðanum oftast nær hraðanum í þingstörfunum en eins og þú veist þá fá nú deilumálin yfirleitt mesta athygli. En það er líka þannig að þorri þingmála er afgreiddur á grænu eins og við köllum. Það er sem sagt meirihluti og aukinn meirihluti og stundum eru allir þingmenn að afgreiða mál í bara miklu samkomulagi og þannig á það auðvitað að vera. Við eigum auðvitað að reyna að ná eins breiðri samstöðu um flest mál eins og hægt er. Á því eru undantekningar og mjög skiljanlegar undantekningar. En við þurfum líka að hugsa út frá því að það eru, þó að allir séu svona í sínu og hugsi því miður of oft bara í kjörtímabilum, þá skiptir samstaðan máli af því að eftir kjörtímabil kemur annað kjörtímabil. Við vitum ekki hverjir verða í meirihluta þá. En að mál lifi það, eða sem sagt að það sé samstaða um svona grundvallaratriði í samfélaginu, skiptir bara máli upp á stöðugleika, styrk lýðræðisins og það samtal sem að á sér stað á Alþingi alla daga.“
Það er með þingmálaskrána og það er með framgang mála. Maður getur nú ekki varist því, það muna náttúrlega allir eftir málþófinu í fyrra. Og eins og þú segir, alla jafna þá fer nú kannski mestur tíminn í meðferð á þingmálum fram inni í nefndum en það var nú ekki í því tilfelli. Mér finnst taka eftir því að stjórnarandstaðan beiti mjög ríkulega rétti sínum til þess að ræða störf þingsins og fundarstjórn forseta og svoleiðis í meira og minna öllum málum bara á öllum þingfundum. Mér finnst þetta vera markviss tafataktík.
„Það kann að vera, nú segi ég samt, eins og ég hef nú oft komið á framfæri við vinnufélaga mína á Alþingi, bæði í meiri- og minnihluta. Ég hef langa reynslu af því að vera þingmaður í stjórnarandstöðu og ég veit alveg hvernig það er. Og ég veit hvaða meðulum er hægt að beita, hvaða tækjum er hægt að beita. Þau eru ekkert sérstaklega mörg. Og það er að sjálfsögðu réttur þingmanna að ræða málin. Það er hins vegar þegar við erum komin þangað að það er ekki verið að bæta neinu nýju við. Málið er fullrætt. Það er jafnvel verið að halda sömu ræðurnar aftur eins og dæmi eru um í málþófi. Þá auðvitað reynir á forseta að finna lausn eða skera á hnútinn. Ég tók mér hlé frá stjórnmálum um nokkurt skeið og kom aftur inn 2021 og þá svona horfði ég til baka og hugsaði, já, hér hefur ýmislegt breyst, af því að það er auðvitað þannig á Alþingi eins og annars staðar að, tímarnir breytast og mennirnir með.
Það má segja svona almennt á Íslandi, þá auðvitað varð hér uppbrot á hinu pólitíska kerfi í hruninu og eftir hrun. Stjórnmálaflokkum fjölgaði. Það hefur náttúrlega verið svona ekki eins mikill stöðugleiki og oft áður í stjórnmálum. Stjórnir hafa fallið, kosningar haldnar, kjörtímabilin halda ekki og kosningar haldnar fyrr. Allt hefur þetta áhrif á það hvernig, ekki bara hvernig þingið starfar heldur hverjir bjóða fram, hverjir fara á þing. Og mér fannst, þegar ég kem til baka 2021, þá fannst mér að kannski sú breyting mest áberandi að þingmenn væru farnir að reyna á þanþol reglnanna, þingskapalaganna og þeirra reglna sem við störfum eftir, meira en ég hafði séð áður. Og það, á því eru örugglega einhverjar góðar skýringar, en það er samt ekkert endilega gott fyrir Alþingi að vera alltaf á ystu mörkunum. Og ég held að það sé eitthvað, og ég hef í rauninni litið svo á að mitt hlutverk núna á þessu kjörtímabili, sé einhvern veginn að koma starfinu á svona, í svona eðlilegri farveg.
Það er líka þannig að á þessum tíma sem ég var í burtu, þá fannst mér eiginlega tvennt, þegar ég kem til baka, það var svona tvennt sem ég hugsaði: Ja, ókei, hér eru, þetta eru, þetta er leikbreytir. Samfélagsmiðlar eru leikbreytir fyrir stjórnmálamenn, alveg sama hvað fólk segir, þeir eru það. #metoo var leikbreytir fyrir konur í stjórnmálum að því leyti að við svona kannski vörpuðum af okkur hlekkjunum, ef ég má bara vera svolítið dramatísk og og það er ekki lengur hægt að þagga niður í konum eins og áður var. Það er mjög jákvæð og góð breyting. Samfélagsmiðlarnir hafa auðvitað sína kosti en þeir geta líka haft áhrif á umræðuna sem er þannig að maður hugsar bara, ókei, ofan í hvaða holu er þetta mál komið núna?“
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
