Það var ekki annað í boði en að meirihluti og minnihluti Stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis klofnaði í afstöðu sinni til umsagnar til Utanríkismálanefndar um hvaða spurningu ætti að bera upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni í sumarlok. Lengi vel var von á sameiginlegu áliti um spurningar í þá veru, en að lokum var ágreiningurinn tekinn fram yfir sáttina.
En þannig starfar Miðflokkurinn. Hann nærist á ósætti. Það er stefna hans að ala á sundrungu í samfélaginu. Og svo dilla Framsóknarmenn og Sjálfstæðismenn rófunni, heillaðir af leiðsögn æðsta íhaldsflokksins, sem heldur uppi fána fábreytninnar.
En gott á vel.
Það finnur hver sína pontu í pólitík.
Höfum samt þetta á hreinu: Meirihluta Stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis, hvar skrifari þessara orða situr, var falið það verkefni að veita umsögn um þá þætti málsins er lúta að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu, en einkum hvað sjálfa spurninguna varðaði, svo og tímasetningu og kostnað. Altso, formið og sjálfa framkvæmdina. Ekkert annað.
Meirihlutanum var snemma ljóst, að sú spurning sem framkvæmdavaldið valdi í vinnslu ályktunar sinnar um málið, var í besta falli umdeild. Það mætti heita gildishlaðið að spyrja þjóðina að því hvort halda ætti „áfram viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu.“ En sögnin að „halda áfram“ væri í sjálfu sér hvetjandi, og opnaði á samningsvinnu fyrri umsóknar. Því ákvað meirihluti nefndarinnar á fyrstu fundum sínum um málið að leggja til málamiðlun. Það yrði komið til móts við mótbárur minnihlutans. Skýrleiki spurningarinnar skipti mestu. Og um það voru allir nefndarmenn sammála. Enda var umbeðin umsögn landskjörsstjórnar í þá veru, svo og Feneyjarnefndar ESB sem kann sitthvað og helst til meira um framkvæmd kosninga í álfunni.
„Já, merkir samning sem mögulega kann að vera sama lyftistöng fyrir samfélagið og EES-samningurinn gerði fyrir landsmenn og allir flokkar Alþingis dá og lofa á okkar dögum.“
Og þá er það sagnfræðin. Hún kvittar jú fyrir fortíðina. Fulltrúum meirihlutans fannst það liggja í augum uppi – og vera sagnfræðileg staðreynd – að Ísland hefði áður sótt um aðild að ESB, og að klárlega hefði verið opnað fyrir nokkra samningskafla í þeim viðræðum sem hófust eftir efnahagshrunið á Íslandi. Þar af leiðandi fannst meirihluta nefndarinnar eðlilegt – og sagnfræðilega hárrétt – að spurt yrði hvort Íslendingar ættu „að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“
Ekki að halda áfram, sem væri deilt um, heldur að hefja á ný.
Minnihluti Stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var tilbúinn að leggja þá spurningu til, enda hafði landskjörstjórn lagt blessun sína yfir hana í seinna áliti sínu, en vildi að önnur til fylgdi umsögninni í sameiginlegu áliti, nefnilega hvort Ísland ætti „að ganga til aðildarviðræðna“ við sambandið. Svo ríkur var nefnilega vilji meirihluta nefndarinnar til sátta að hann vildi leyfa jafn gildishlaðna spurningu til hliðar við hina fyrri, en öllum má ljóst vera hvað meirihlutanum gengur til með orðunum að „ganga til“ sem minnir um margt á inngöngu, eða gefur það passlega í skyn, svo ekki sé meira sagt.
En svona er pólitíkin. Hún kýs sér sundurþykkni og tvídrægni. Klofningur hentar betur þegar leitað er sátta, því friðmæli og samlyndi eru ásýnd linkindar. Og þar fyrir utan skal hafa skal það sem betur blekkir.
Aðalatriðið er þó þetta. Spurningin, sem hér um ræðir, snýst um framtíð og örlög íslenskrar þjóðar. Hún hverfist einkum og sér í lagi um það hvar hagsmunum þjóðarinnar – og allrar alþýðu hennar – verður best fyrir komið. Gætum við haft það betra, er einfaldasta spurning alls þessa máls, sem svo mörgum tekst að flækja og fara með út í móa. Við spyrjum ekki um meira.
Já, merkir samning sem mögulega kann að vera sama lyftistöng fyrir samfélagið og EES-samningurinn gerði fyrir landsmenn og allir flokkar Alþingis dá og lofa á okkar dögum. Það var samningur við Evrópu sem bætti hag okkar til allra muna. Um það er sátt, vel að merkja, þvert á línur.
Nei, þýðir að landsmenn verða áfram bundnir á klafa ríkustu og valdamestu hagsmunaafla Íslands sem heimta fákeppni fram yfir farsæld almennings, svo þeir einir geti efnast enn meira á aðframkomnu krónuhagkerfi sem gagnast einungis þeim sem eiga mest og ráða öllu.
Og spurningin er einmitt þessi; viljum við tryggja gamla Ísland í sessi? Er reynslan af því svona góð?
