Halldór Jörgen Olesen sem heldur úti vefnum Verðbólguvaktin – Sjálfstæð úttekt á verðlagi og stjórnsýslu á Íslandi segir það fyllilega rétt sem Dagur B. Eggertsson þingmaður Samfylkingarinnar hafi haldið fram að vaxtamunur milli Íslands og Evrusvæðisins kosti íslensk heimili 100 milljarða króna árlega, sem fari þá í hærri vaxtagreiðslur. Raunar sé Dagur að vanmeta muninn. Það sé hins vegar rangt sem Diljá Mist Einarsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokksins haldi fram að um innistæðulaus loforð, um lægri vaxtagreiðslur ef Ísland gangi í ESB, sé að ræða hjá Degi.
Halldór fjallar um þetta í grein sem hann birtir bæði á Vísi og Verðbólguvaktinni.
Hann bendir á að samkvæmt nýjusta uppgjöri Seðlabankans, sem sé fyrir síðasta ársfjórðung síðasta árs, skuldi íslensk heimili alls 3.294,7 milljarða króna. Þar af 2.896,5 milljarða í húsnæðislán.
Daginn áður en Dagur hafi, í vikunni, haldið þessu fram á Alþingi hafi Seðlabankinn hækkað stýrivexti sína í 7,75 prósent. Vaxtamunurinn milli Íslands og Evrusvæðisins liggi þá fyrir og reikningsdæmið sé þar af leiðandi einfalt:
„Óverðtryggðir húsnæðisvextir bankanna eru nú á bilinu 9,75 til 10,5 prósent. Á evrusvæðinu voru meðalvextir á nýjum húsnæðislánum 3,23 prósent í janúar samkvæmt ECB (evrópski seðlabankinn, innsk. DV). Munurinn er sex og hálft til sjö prósentustig. Þá er reikningurinn einfaldur: 2.896,5 milljarðar margfaldað með sex og hálfu prósenti gefur 188 milljarða á ári. Ef við notum varfærnari mismun upp á þrjú og hálft prósentustig, sem tekur tillit til verðtryggðra lána með lægri nafnvexti, fáum við 101 milljarð. Tala Dags er nær lágmarki en hámarki.“
Halldór segir það vissulega rétt sem Diljá Mist minni á að áður en Ísland geti tekið upp evru þurfi langtímavextir og verðbólga að vera undir ákveðnum mörkum:
„En það breytir engu um meginatriðið: þegar löndin eru komin inn lækka vextir varanlega vegna áhættuverndar ECB. Eystrasaltsríkin sönnuðu þetta. Slóvakía sannaði þetta. Króatía sannaði þetta árið 2023.“
Halldór segir það einnig rangt hjá Diljá Mist að atvinnuleysi í Evrópusambandinu sé meira en á Íslandi það hafi vissulega lengi verið svo en ekki lengur:
„Atvinnuleysi á evrusvæðinu var 6,2 prósent í febrúar samkvæmt Eurostat. Á Íslandi var það 6,3 prósent samkvæmt Hagstofunni sama mánuð. Munurinn er innan skekkjumarka en Ísland er ekki betur statt.“
Það sé heldur ekki rétt hjá Diljá Mist að húsnæðiskostnaðurinn á Íslandi sé nálægt meðaltali í löndum Evrópusambandsins:
„Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, sami aðili og Diljá vísar í, sýnir að Ísland er með 24,6 prósent af einkaneyslu í húsnæði. Meðaltal ESB er 22,9 prósent. Ísland er í níunda sæti, vel yfir meðaltali, og aðeins fimm ESB-ríki eru hærri, öll þau efnuðu ríki sem Diljá nefnir.“
Það sé hins vegar rétt hjá Diljá Mist að bankaskattur og strangar eiginfjárkröfur skýri hluta af íslenska vaxtaálaginu en það geri það aðeins að hluta til. Stærsti hlutinn sé gjaldmiðilsáhætta sem hverfi ekki nema gjaldmiðillinn breytist.
Hvetur Halldór til þess að lokum að ef taka eigi umræðuna um inngöngu Íslands í ESB alvarlega:
„Þurfum við líka að taka tölurnar alvarlega. Hundrað milljarðarnir hans Dags eru ekki innistæðulausir. Þeir eru varfærnir.“
