Það er mjög afdrifaríkt ef við segjum nei í þjóðaratkvæðagreiðslunni um framhald aðildarviðræðna við ESB þar sem að óbreyttu mun líða langur tími þar til endurskoða þá ákvörðun. Það er algerlega rangt að samningsmarkmið Íslands séu óskilgreind. Þau liggja fyrir og koma í stórum dráttum fram í greinargerð með þingsályktuninni, auk þess sem utanríkismálanefnd skilgreinir þau mjög vel í nefndaráliti. Hvað aðlögun að ESB varðar þá erum við í hverjum mánuði að innleiða aðlögun að regluverki ESB í gegnum EES samninginn og höfum að verulegu leyti þegar lagað okkur að því. Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Eyjan - Kristrún Frostadóttir - 2 - 1
Það verða fleiri kosningar á þessu ári. Nú er að koma aftur inn í þingið, frá nefndinni, þingsályktunartillagan um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna. Það er margt sem bendir til þess að þetta verði dálítill slagur. Andstæðingar taka mjög djúpt í árinni gegn þessu, vilja ekki leyfa kjósendum að ákveða næstu skref. Ég heyrði ekki betur en formaður Heimssýnar væri að ýja að því að menn gætu ruðst út á götu vopnaðir.
„Já, það er auðvitað ótrúlegur málflutningur og ég held í rauninni ekki þeim sem að eru mótfallnir þessum aðildarviðræðum eingöngu til framdráttar, verð ég að segja. Ég skil alveg að þetta sé viðkvæmt mál fyrir fólki, enda er þetta líklega stærsta einstaka ákvörðun sem verður tekin hérna núna bara á komandi misserum og árum hvort að við ætlum að stíga þetta skref inn í Evrópusambandið eða ekki. En það er auðvitað ástæðan fyrir því að við ákváðum að vera með tvöfalt ferli vegna þess að við skynjuðum það að fólk vildi svona, ja, það vildi svona fá að dýfa tánni í og gera þetta smám saman. Þetta er auðvitað stór ákvörðun að taka. Það var að minnsta kosti mín upplifun þó ég hafi ekki verið í pólitík á þeim tíma og var nú bara í Háskólanum 2009 en þegar var farið í þetta ferli á sínum tíma, það hefði verið sterkara að hafa umboð frá þjóðinni, vegna þess að það tekur vissulega og það skal enginn, enginn láta eins og það sé ekki tími sem fer í það að undirbúa svona slíka aðildarumsókn og þá skiptir máli að fá skýrt umboð frá þjóðinni.
Við þurfum að geta komist af stað í þessa umræðu á málefnalegum forsendum . Ég get skilið það, Ólafur, ef að fólk segir bara: „Ég þarf ekkert um þetta að vita, ég vil ekkert með þetta gera, ég vil ekki sjá frekari hvað á ég að segja, samþættingu eða aukin samskipti inn í Evrópusambandið . Gott og vel, ég veit að það eru ákveðnir hlutir sem ég missi af í staðinn en mér finnst það þess virði.“ Ég virði það sjónarmið. Það sem mér fyndist sárast 29. ágúst er að fólk segði nei á röngum forsendum. Vegna þess að það héldi að það væri að samþykkja eitthvað sem þetta er ekki. Það héldi að við værum þá óvart komin inn í Evrópusambandið. Það héldi að við værum byrjuð að aðlaga okkur umfram það sem við erum nú þegar að aðlagast á hverjum einasta degi í gegnum EES-samninginn.“
Náttúrlega erum við búin að aðlagast mjög mikið.
„Heldur betur. Það er bara reglulega löggjöf og breytingar sem hafa verið gerðar hérna árlega, mánaðarlega, frá því við gengum inn í EES og er meðal annars ástæðan fyrir því að við höfum vaxið og dafnað jafnvel og raun ber vitni vegna þess að við fengum aðgengi að frjálsum fjármagnsflutningum og vinnumarkaðurinn varð sveigjanlegri og alls konar vörur komu hérna innan tolla sem áður þekktust ekki. Þannig að við auðvitað líka erum í stöðugri aðlögun almennt í heiminum. Þegar við gerum fríverslunarsamninga, þá erum við að laga okkur að öðrum ríkjum. Það er bara eðli alþjóðasamskipta. Þannig að þessar kosningar núna, þær munu snúast um það hvort að fólk vilji halda valkostum opnum, vilji sjá meira, vilji átta sig betur á hvað gæti falist í aðild. Og mér finnst við skulda hvert öðru að fara í málefnalega umræðu um það. Það hefur hreyft við mér þessi umræða um að það sé verið að plata fólk að segja já á röngum forsendum. Það er sannarlega ekki staðan. Það er mjög stór ákvörðun að segja nei. En hún er virðingarverð ef fólk er að gera það á réttum forsendum.“
Jú, jú, það er nokkuð ljóst að það er mjög afdrifaríkt ef að þjóðin segir nei, vegna þess að þá verður þetta ekkert kannað, þá verður ekkert látið á það reyna hvers konar aðildarsamning við fengjum og við erum að tala um að það myndi þýða að ESB-aðild væri út af borðinu í væntanlega einhverja áratugi.
„Þetta er að minnsta kosti ekki ferli sem að þú rífur upp á nokkurra ára fresti? Auðvitað á maður aldrei að útiloka neitt að ef það er komið nei í ágúst. Heimsmyndin hefur breyst það mikið, Ólafur, núna á undanförnum 12 mánuðum að við vitum aldrei í hvaða stöðu við erum að fara að vera í. Og ef að það kæmi eitthvað rosalegt ákall og við værum undir hælnum einhvers staðar þá getur maður auðvitað aldrei útilokað neitt í framtíðinni. En í eðlilegu eða svo til að gera eðlilegu árferði þá auðvitað hlustar maður á þjóðina og ef hún hafnar þessu núna í ágúst, já, þá er þetta frá í langan tíma nema eitthvað stórt gerist og eins og ég segi, það er bara mjög afdrifarík ákvörðun af því það er svo margt sem að við höfum rætt um í sambandi við Evrópusambandið sem er byggt á getgátum.
Það er byggt á möguleikum hvað gæti orðið, hvað við gætum fengið eða hvað við fáum alls ekki. Og ég hef verið mjög hreinskilin með það að þó ég skynji mikinn velvilja, sem er ekki bara af því að við erum svo frábær á Íslandi heldur bara vegna þess að fólk áttar sig á því að heimsmyndin er að breytast. Við erum gott land til að vera í samskiptum við. Við erum staðsett á áhugaverðum stað á heimskringlunni. Við höfum verið að reka heilt yfir óháð flokkspólitík, góða pólitík á Íslandi, mannréttindi, velferð, hátt menntunarstig. Við erum fyrirmyndarríki, sem Evrópuríki að öllu leyti, myndi ég segja, og Evrópusambandið væri heppið að fá okkur en nákvæmlega á þeim forsendum eigum við að sækjast eftir aðild úr sterkri stöðu þar sem það er ákjósanlegt að fá okkur. Síðast þegar við fórum í þetta ferli þá vorum við, ja, ég hef nú bara sagt það áður, á hnjánum. Við vorum í gríðarlega erfiðri stöðu og fólk horfði á þetta sem útleið út úr krísu. Og það er auðvitað aldrei gott að fara inn í samninga í veikri stöðu.
Þetta er gott tækifæri fyrir okkur núna, ef fólk er forvitið, meira að segja þó að það sé með efasemdir, en er forvitið, vill vita meira, þá er þetta tíminn núna til að segja já, og fólk getur treyst því að ef það kemur já út úr þessari atkvæðagreiðslu, þá tekur við formlegt ferli. Það verður hagsmunagæsla um þessi mikilvægustu og viðkvæmustu mál sem snerta Íslendinga og ég held raunar Ólafur að við séum eiginlega flest sammála um hvað þurfi að passa upp á þar.“
Jú, ég held nefnilega að það sé enginn sérstakur ágreiningur þar um og það er auðvitað bara verið að þyrla upp moldviðri þegar verið er að halda því fram að samningsmarkmiðin séu algjörlega óskilgreind.
„Það er auðvitað ekki þannig. Það eru samningsmarkmið auðvitað útlistuð í svona breiðum prinsippum og strokum í þingsályktuninni og svo er það auðvitað þannig að greinargerðin sem kemur frá nefndinni , hún inniheldur mjög nákvæmar útlistanir á með hvaða hætti eigi að nálgast þessi prinsipp og auðlindamál, neytendamál og annað. Þetta er nú bara eins og var gert á sínum tíma með þingsályktunartillöguna áður enda eru þær keimlíkar þrátt fyrir að þessi feli í sér að veita þjóðinni umboð og hitt var í rauninni að í rauninni bara hefja viðræðurnar. Þannig að það er alveg skýrt hvar við stöndum hvað þetta varðar og hver samningsmarkmiðin eru og svo bara ítreka ég það að samningsmarkmiðin eru eitt, annað er hvort þú nær þeim, og það er auðvitað það sem mun reyna á ef við förum inn í þetta ferli og þurfum síðan að kjósa aftur.“
