„Kannski er stærsta áskorun íslensks samfélags í dag ekki hættan á næsta hruni heldur hættan á stöðnun,“ segir Kjartan Örn Sigurðsson, eigandi Ormsson, í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag.

Kjartan skrifar áhugaverðan pistil þar sem hann lýsir áhyggjum af íslensku samfélagi.

„Ekki vegna þess að það sé veikt heldur vegna þess að það er orðið of þægilegt. Við höfum á undanförnum árum náð miklum árangri. Konur eru í miklum meirihluta háskólanema, ráða ríkjum í opinberri stjórnsýslu og eru burðarás í fjármálakerfinu. Þetta er ekki vandamál. Þetta er sigur. En það sem er síður rætt er afleiðingin,“ segir Kjartan.

Hugrekkið minnkar

Kjartan segir að þegar mest menntaði hluti samfélagsins sæki frekar í örugg störf þar sem regluverk og stöðugleiki ráða ríkjum hafi það áhrif á þróun samfélagsins í heild. Að hans mati verði til kerfi sem séu sterk í stjórnun og eftirliti, en á móti dragist úr vilja og getu til að taka áhættu, styðja nýjar hugmyndir og skapa ný verðmæti. Hann telur að þegar öryggi verði meginstefið veikist hugrekkið og samfélagið verði hæfara til að verja það sem þegar er til staðar en síðra í að byggja upp það sem gæti orðið til í framtíðinni.

„Tregðan er farin að sjást og merkin eru skýr. Færri stofna fyrirtæki. Færri taka fjárhagslega áhættu. Lánakerfið verður sífellt varfærnara. Á síðustu árum hefur nýskráning fyrirtækja staðið í stað á sama tíma og gjaldþrotum hefur fjölgað. Áhættustýring er ekki lengur tæki, hún er orðin markmið. Þetta er ekki tilviljun, þetta er menning.“

Öryggið verður að hindrun

Kjartan bendir á að þessi þróun sé ekki einstök fyrir Ísland og svipuð mynstur sjáist víða á Vesturlöndum þar sem aukinn stöðugleiki og regluverk hafa dregið úr áhættusækni og nýsköpun.

„Við höfum byggt samfélag sem umbunar það að gera ekkert rangt frekar en að þora að gera eitthvað stórt. Í slíku kerfi er öruggasta leiðin alltaf sú rétta. En ef allir velja öruggustu leiðina, þá verður ekkert nýtt til. Öryggið er orðið að hindrun. Við fórum úr samfélagi sem tók of mikla áhættu yfir í samfélag sem tekur of litla.“

Bendir hann á að í menningu þar sem allir velja sömu leið, þar sem það verður norm að passa inn, þá sé enginn að taka áhættu.

„Og samfélag sem hættir að taka áhættu hættir smám saman að hreyfast. Það verður stöðugt, það verður öruggt og það verður hægara. Við erum ekki í vexti, við erum í biðstöðu.“

Snýst ekki um karla og konur

Kjartan segir þægilegt að forðast þessa umræðu með því að gera hana að kynjamáli, en þetta snúist ekki um konur eða karla.

„Þetta snýst um það hvaða hegðun við umbunum. Ef við umbunum stöðugleika umfram frumkvæði, regluverk umfram sköpun og öryggi umfram hugrekki þá fáum við nákvæmlega það samfélag. Við höfum orðið heimsmeistarar í að forðast mistök en erum að missa hæfileikann til að skapa eitthvað nýtt! Við stöndum frammi fyrir raunverulegu vali. Ekki milli hægri og vinstri, heldur milli öryggis og framþróunar.“

Kjartan endar grein sína á þeim orðum að spurningin sé ekki hvort þetta sé að gerast heldur hvort við ætlum að bregðast við.

„Viljum við samfélag sem heldur utan um það sem er til? Eða samfélag sem býr til eitthvað nýtt? Við getum ekki fengið hvort tveggja í sama mæli. Hugrekki er ekki andstæða ábyrgðar. Það er forsenda hennar. Og ef við gleymum því, þá hættir Ísland ekki bara að taka áhættu. Það hættir að taka framförum.“