Það geta komið upp aðstæður sem kalla á að við Íslendingar endurskoðum stöðu okkar gagnvart ESB, t.d. ef Noregur færi inn. Við þurfum að koma á efnahagslegum stöðugleika hvort sem við förum inn eða ekki. Efnahagslega er það fyrst og fremst vaxtakostnaðurinn sem mæðir á ungu fólki og það eru meiri líkur á vaxtalækkun ef við göngum inn. Halla Hrund Logadóttir, þingmaður framsóknar, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Halla Hrund Logadóttir - 6
Nú hefur komið fram mjög afdráttarlaus skoðun Lilju, formanns Framsóknarflokksins, um að Ísland eigi bara alls ekki að fara inn í Evrópusambandið. Er eining um þessa skoðun innan Framsóknarflokksins?
„Ég held eins og í öllum flokkum að þá séu einhver blæbrigði hvað það varðar. Ef við höldum áfram með þessa bílasamlíkingu, þá finnst mér umræðan vera dálítið út um allt og ég get sagt bara svona til að byrja með að það hefur svona verið mín skoðun að EES-samningurinn þjóni okkur vel. En ég hef hins vegar áttað mig á því að það geta verið aðstæður sem kalla á það að við þurfum að endurskoða. Og slíkar aðstæður hafa verið í mínum huga svona dæmi, til dæmis ef Noregur, sem beinlínis bara rekur EES-samninginn …“
Þá er náttúrlega EES-samningurinn fallinn og þá erum við annaðhvort bara komin í stöðu sem við vorum í fyrir einhverjum 35 árum eða verðum að taka ákvörðun um að fylgja Noregi inn.
„Ja, það hefði verið dæmi svona um aðstæður sem hefðu kannski kallað á þessa umræðu nákvæmlega. En svona ef við horfum aðeins á bara Evrópumálin og umræðuna eins og hún horfir við með mér, ef ég svona labba aðeins í gegnum þetta, að þá finnst mér þetta snúast um efnahagshliðina, þetta snýst um öryggis- og varnarhliðina og svo eru það auðlindirnar. Og varðandi efnahagshliðina, þá erum við auðvitað með EES-samningnum mjög tengd við Evrópusambandið. Það breytir því ekki að við erum ekki hluti af evrusamstarfinu þannig að stóra spurningin sem fólk er að velta fyrir sér er varðandi vaxtakjör.“
Já, já, og við erum heldur ekki hluti af tollabandalaginu sem felst í aðild að ESB.
„Akkúrat, sem er auðvitað stórt mál til dæmis fyrir landbúnaðinn. Ég held að hvert einasta mannsbarn sem er komið á þann aldur að vera búið að kaupa sér íbúð eða taka námslán eða annað skilji að spurningin um lánakjör og vaxtakjör hvílir mjög þungt á fólki. Og hún gerir það sérstaklega núna þegar vaxtastig er hátt.“
Þetta er náttúrlega, þegar við horfum á það til dæmis að útgerðin, hún er í raun og veru komin inn í evruhagkerfið. Hún er komin út úr krónuhagkerfinu, hún fjármagnar sig á evrukjörum. Það eru útgerðarbændurnir en sauðfjárbændurnir og kúabændurnir þeir eru inni í íslenska hagkerfinu og þeir eru að borga þrefalda vexti. Þetta er ákveðinn baggi á íslenskum landbúnaði.
„Já, ef ég labba bara svona í gegnum þetta, þá er augljóst fyrir okkur öll að það þarf að finna betri lausn hvað þetta varðar. Hluti af því er agi í hagstjórn hérna heima. Það var verið að eyða meiru núna með nýjum fjárlögum, 143 milljörðum meira en við hefðum átt í raun og veru að gera, sem var verðbólguhvetjandi. Og það sýnir bara sama hver stýrir, náttúrlega ég bara horfi á leikmenn sem eru að horfa á Íslandssöguna, að það vantar hjá okkur sem íslenskri þjóð meiri aga í ríkisfjármálum og við munum þurfa á þeim aga að halda, sama hvort það yrði af Evrópusambandinu eða ekki. Þó að ég geti vissulega tekið undir að líkur á vaxtalækkunum eru mun meiri hvað það varðar.“
Í meira en hundrað ár, þá hefur okkur einhvern veginn mistekist að beita okkur sjálf þeim aga sem þarf til þess að halda hér stöðugleika. Nú, og það eru margir, ég er nú einn af þeim, sem eru líka á þeirri skoðun að svona smár gjaldmiðill, eins og íslenska krónan, hún verður alltaf vandamál, í honum felst alltaf skattheimta á þjóðina sem hann notar.
„Eins og ég segi, þetta er stór hluti og ég segi það bara sjálf, ég keypti mína íbúð einmitt með því að selja lömb á hverju hausti, safna fyrir, svo kemur efnahagshrunið, lánið hækkaði mikið og ég man bara þessa ósanngirni sem að maður upplifði, að hafa einhvern veginn gert allt rétt. En síðan var það niðurstaðan að ég ákvað að selja eignina og bara hreinlega borga lánið niður. Ég treysti ekki þessari þróun eins og hún var þá. Þannig að ég hef djúpan skilning á þessu viðfangsefni sem við þurfum að ræða og ég mun leggja mikið á að ræða af dýpt.
Síðan er það varnarhlutinn af þessari umræðu. Og þar er alveg rétt sem þú segir, það hafa orðið sviptingar. En hins vegar, Bandaríkin eru að greiða 65% af NATO í dag og þeir eru vissulega á hálum ís í alþjóðamálunum og þetta hefur orðið gjörbreyting á mjög stuttum tíma. En ég ætla líka að segja alveg eins og við sjáum núna með Ungverjaland með nýrri forystu, það er of snemmt að segja hver framtíð NATO verður, það mun skýrast …“
Við bara vitum það ekki.
„Nei, það mun skýrast á næsta eða þarnæsta kjörtímabili hversu fast arfleifð Trumps festist í sessi. Og ég var bara að skoða núna, af því að ég hef auðvitað búið í Bandaríkjunum í tvígang og einmitt upplifað þessi skipti þegar kemur inn nýr forseti, meðal annars þegar Trump tók við og hætti. Núna eru demókratar að sækja í sig veðrið varðandi Midterm kosningarnar. Þannig að ég held að varnarhlutinn, það skiptir máli fyrir okkur að vera í öflugu samstarfi á sviði varnarmála við fleiri aðila. En ég held að varnarhlutinn vegi ekki þungt í þessari umræðu um hvort að við fáum meira skjól eða ekki hjá Evrópusambandinu. Það er of snemmt að segja það.“
