Ríkisstjórnin hefur ákveðið að lækka virðisaukaskatt af eldsneytisverði við dælu tímabundið úr 24% í 11% til að tryggja að kúfurinn af hækkun heimsmarkaðsverðs á olíu vegna árásar Bandaríkjanna og Ísraels á Íran lendi ekki af fullum þunga á íslenskum heimilum og fyrirtækjum.
Þessar aðgerðir eru hliðstæðar við aðgerðir sem stjórnvöld víða um veröld hafa gripið til, m.a. ríki innan ESB. Jafnframt verða gerðar ráðstafanir til að tryggja að öll lækkunin lendi í vösum neytenda en sitji ekki eftir sem hækkuð álagning hjá olíufélögunum eins og gerðist þegar eldsneytisgjöld voru afnumin um áramót. Þá verður 15 milljónum króna varið í hert verðlagseftirlit.
Til að koma líka til móts við eigendur rafbíla hefur Orka náttúrunnar ákveðið að lækka verð á almennri verðskrá allra hraðhleðslustöðva hringinn í kringum landið. Með þessu vill ON leggja sitt af mörkum til að hemja verðbólgu jafnframt því að stuðla enn frekar að orkuskiptum sem fyrirtækið hefur verið framarlega í að knýja frá upphafi. Verðlækkun ON tekur strax gildi en lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti við dælu tekur gildi 1. maí. Í báðum tilfellum gildir lækkunin til 31. ágúst.
Orðið á götunni er að með þessum aðgerðum gangi stjórnvöld og ON á undan með góðu fordæmi og nú verði horft til þess hvernig aðrir opinberir aðilar og fyrirtæki á neytendamarkaði bregðist við. Sporin hræða og öllum er enn í fersku minni hækkun álagningar olíufyrirtækjanna um áramót.
Orðið á götunni er að það hafi verið óheppilegt fyrir Bjarna Benediktsson, nýráðinn framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, að gagnrýna sérstaklega þann þátt ráðstafana ríkisins að verja fjármunum í hert verðlagseftirlit. Reynslan frá áramótum sýni svart á hvítu að það eru einmitt aðildarfyrirtæki SA sem ekki hafa staðið við sitt til að hemja verðbólguna, eins og var þó forsenda kjarasamninganna árið 2024 þegar verkalýðshreyfingin samdi um hóflegar launahækkanir í mikilli verðbólgu beinlínis í þeim tilgangi að koma böndum á verðbólgu og vexti.
Orðið á götunni er að aðildarfyrirtæki SA hafi því miður of mörg svikist um að gera sitt og nýtt hvert tækifæri til að velta hvers kyns kostnaðarhækkunum yfir á neytendur og raunar gott betur eins og dæmið um olíufélögin sýnir. Nú sé komið að því að fyrirtækin í landinu sýni ábyrgð annars geti farið illa. Kjarasamningum verði sagt upp í haust og afleiðingin verði vart önnur en sú að höfrungahlaupið hefst á nýjan leik með tilheyrandi óðaverðbólgu og ofurvöxtum. Full ástæða er því fyrir fyrirtækin í landinu og líta í eigin barm. Geta þau ekki lagt eitthvað af mörkum til að koma í veg fyrir að uppsagnarákvæði kjarasamninga verði virkjað í haust?
Orðið á götunni er að þegar öllu er á botninn hvolft séu hagsmunir stjórnvalda, fyrirtækjanna í landinu og heimilanna þeir sömu. Það er í allra þágu að böndum verði komið á verðbólguna og vextir lækkaðir. Allra nema kannski stjórnarandstöðunnar. Nú fá SA tækifæri til að sýna hvort þau eru ábyrg heildarsamtök fyrirtækja í landinu sem vinna að hagsmunum þjóðarbúsins og atvinnulífsins eða hvort þau hyggjast beita sér sem hluti stjórnarandstöðunnar sem er til í að fórna heildarhagsmunum til að koma höggi á ríkisstjórnina. Hafa Bjarni og Jón Ólafur Halldórsson, formaður SA, sem báðir eru innvígðir og innmúraðir Sjálfstæðismenn, bein í nefinu til að gera hið rétta en ekki ganga erinda síns flokks?
