Úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur staðfest niðurstöðu utanríkisráðuneytisins sem synjaði ónefndum manni um aðgang að tveimur minnisblöðum sem tekin voru saman um stríðið í Úkraínu og lögð fyrir fundi ríkisstjórnarinnar. Það fyrra var tekið saman í tíð Bjarna Benediktssonar sem utanríkisráðherra en það seinna í tíð núverandi utanríkisráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur.
Fram kemur í úrskurðinum að maðurinn hafi í beiðni sinn um aðgang að gögnunum meðal annars vísað í fullyrðingar utanríkisráðherra í viðtali við Vísi viðvíkjandi óútskýrðum brotum Rússa á samkomulagi:
„Rússar hafa í áratugi sko sýnt fram á það að þeim er ekki treystandi, þeir hafa brotið samkomulag ítrekað.“
Spurði maðurinn hvaða ætluðu og ítrekuðu brot Rússa á samkomulagi ráðherrann hafi verið að vísa í og í hvaða háttsemi hin meintu brot hafi verið fólgin.
Ártal kemur ekki fram við dagsetningu þessa viðtals sem vísað er til og því ekki fyllilega ljóst hver var utanríkisráðherra þegar það var birt.
Ráðuneytið sagði í svari sínu við beiðninni að ekki hefðu fundist gögn í málaskrá sem beinlínis hefði verið óskað eftir en hins vegar hefðu fundist tvö minnisblöð til ríkisstjórnar, dagsett 2. febrúar 2024, en þá var Bjarni Benediktsson utanríkisráðherra og 15. júlí 2025, en þá var Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir orðin utanríkisráðherra. Ráðuneytið sagði minnisblöðin innihalda upplýsingar um það sem maðurinn hefði spurt um en yrðu ekki afhent með vísan til 1. töluliðar 6. greinar upplýsingalaga.
Í þessu tölulið segir:
„Réttur almennings til aðgangs að gögnum tekur ekki til fundargerða ríkisráðs og ríkisstjórnar, minnisgreina á ráðherrafundum og gagna sem tekin hafa verið saman fyrir slíka fundi.“
Maðurinn taldi hins vegar að ekki yrði séð hvernig aðgangur hans að gögnunum myndi raska þeim hagsmunum sem stæðu að baki þessum 1. tölulið 6. greinar upplýsingalaga. Þá lægi ekki fyrir að ráðuneytið hefði lagt mat á hagsmuni almennings af að fá aðgang að gögnunum.
Úrskurðarnefnd um upplýsingamál fékk aðgang að minnisblöðunum. Fram kemur í niðurstöðum hennar að efni beggja minnisblaða sé stríðið í Úkraínu.
Nefndin vísar til athugasemda með því frumvarpi sem varð að upplýsingalögum en þar segir að þessi undanþága, í áðurnefndum tölulið laganna, gildi um öll gögn sem undirbúin séu fyrir fundi þar sem saman komi tveir ráðherrar eða fleiri hvort heldur sé á formlegum ríkisstjórnarfundi eða við aðrar óformlegri aðstæður. Mikilvægir almannahagsmunir búi að baki því að stjórnvöldum sé gefið færi til stefnumótunar og undirbúnings mikilvægra ákvarðana, þar á meðal til að ræða leiðir í því efni sem ekki séu fallnar til vinsælda og til að höndla með viðkvæmar upplýsingar. Þrátt fyrir að einnig búi ríkir almannahagsmunir að baki því sjónarmiði að starfsemi stjórnvalda sé gegnsæ og opin verði á sama tíma að tryggja möguleika stjórnvalda til leyndar í því skyni að varðveita hagsmuni ríkisins og almennings.
Nefndin segist hafa kynnt sér minnisblöðin sem stafi frá utanríkisráðherra og sé beint til ríkisstjórnar Íslands. Efni þeirra sé stríðið í Úkraínu. Minnisblöðin beri ótvírætt með sér að hafa verið lögð fyrir ráðherrafund í skilningi hins margumrædda 1. töluliðar 6. greinar upplýsingalaga. Ráðuneytinu hafi því verið heimilt að takmarka aðgang mannsins að minnisblöðunum. Þá hafi utanríkisráðuneytinu ekki verið skylt að taka afstöðu til þess í rökstuðningi með synjuninni hvort aukinn aðgangur að minnisblöðunum skyldi veittur.
Synjun ráðuneytisins á því að veita aðgang að minnisblöðunum var því staðfest.
