Ég las á dögunum smásögu breska Nóbelsskáldsins Rudyards Kipling, The Man Who Would Be King. Sögusvið hennar er breska Indland og árið er 1886 en sjálfur var Kipling fæddur og uppalinn þar eystra. Sagan segir frá breskum blaðamanni (Kipling sjálfur að öllu leyti nema nafninu) sem aðstoðar tvo landa sína, Daniel Dravot og Peachey Tolliver Carnehan, er hyggjast ferðast til hins afskekkta Kafiristan og gerast konungar þar yfir lýðnum en fólkið þar er ljóst á hörund, rétt eins og íbúar Norður-Evrópu. Þeim verður vel ágengt framan af og Dravot er tekin til konungs þar eð landsmenn telja hann afkomanda Alexanders mikla. En konungdómurinn stígur hinum unga ævintýramanni til höfuðs — hann tekur sér kafiríska stúlku sem verðandi drottningu en henni óar við hugmyndinni um að giftast goðumlíkri veru og bítur Dravot þegar hann hyggst kyssa hana við brúðkaupsathöfnina. Er honum blæðir sjá hofprestarnir að hann er dauðlegur maður og allt fer á versta veg.
Eðlilega má ætla að Kafiristan sé tilbúningur — eitthvert fjarlægt „Langtíburtistan“ eins og það var stundum kallað í Andrésar andar blöðunum. Svo er þó ekki. Saga Kiplings kom út 1888 en nokkrum árum fyrr hafði birst í Encyclopædiu Britannicu kafli um Kafiristan, sem sagt var liggja í fjalllendinu á mörkum Afganistan og þess sem þá var breska Indland en nú er Pakistan, háfjallalandi þar sem fólk hefðist við í þröngum dölum en jarðyrkju væru takmörk sett sökum lítils undirlendis en þó væri þar ræktaður vínviður í stórum stíl, auk þess sem heimamenn væru þekktir fyrir mjólkurafurðir sínar og hunang. Í Britannicu er greint frá kafirískum manni sem líkist Englendingi í útliti og rætt um hina óviðjafnanlegu fegurð kafirírskra kvenna. En merkilegt nokk þá minnir margt fólk á þessum slóðum á Norðurlandabúa, það er ljóshært og stundum rauðbirkið, ljóst á hörund og augun blá eða græn. Sjálfur hef ég aldrei komið á þessar slóðir en af myndum af dæma gæti margt hvert þetta fólk allt eins verið Íslendingar.
Kipling nýtti sér þennan efnivið og sömuleiðis að þetta ljóshærða fjallafólk hefur frá alda öðli talið sig vera afkomendur hermanna Alexanders mikla sem réðust inn á þetta svæði á fjórðu öld fyrir Krists burð. Sitthvað hefur þótt renna stoðum undir tilgátur þess efnis, til að mynda dansar í kringum varðelda að næturlagi, víngerð og íþróttaiðkun sem minnir á fornólympískar greinar, glímu og kúluvarp.
Með mannerfðafræðilegum rannsóknum síðari ára hefur grískur uppruni þessa fólks verið sleginn út af borðinu – við blasir að það á sér miklu dýpri rætur í Asíu. Hér er um að ræða fornarískan þjóðflokk sem kom norðan af sléttum álfunnar suður Kaíberskarðið mörgum öldum áður en Alexander mikli var þarna á ferð. Úr Vedabókunum þekkjum við frásagnir af herskörum hávaxinna langhöfða sem héldu suður yfir fjöllin, lögðu undir sig efri hluta Indusdalsins og sóttu þaðan inn á Gangessvæðið. Þetta voru hirðingjar, sterkbyggðir og hraustir stríðsmenn, skyldir germönskum forfeðrum okkar.
Sunnar hefur fólkið og menning blandast en vegna mikillar einangrunar í dalverpum háfjalla hafa Kafírar, eða Kalash-fólkið eins og það er nefnt í Pakistan, varðveitt útlit og siði sem virðast eiga rætur aftur í forneskju. Dezao er skaparinn í goðheimi þessa fólks og Jastak er gyðja fjölskyldu, ástar, hjónabands og fæðingar. Dezao er samstofna orðinu devá í sanskrít og daeva í írönskum málum sem merkir guð og aftur eru af sömu rót runnin norræna goðanafnið Týr, deus í latínu og Zeús eða Seifur í grísku.
En svo ég víki aftur að Kafiristan, þá merkir það land hinna vantrúuðu á persnesku sem er vísan til þess íbúar þar voru ekki Múhameðstrúar heldur héldu fornum átrúnaði umkringdir íslömskum þjóðflokkum. Flestir hinir fornu siðir fóru þó hallloka undir lok nítjándu aldar þegar afgönsk yfirvöld þvinguðu þorra fólksins til að taka Múhameðstrú, forn musteri voru brotin niður, tréskurðgoð höggvin og konur neyddar til að brenna litríka búninga og taka þess í stað upp fábreyttan íslamskan klæðnað. Héraðið var í kjölfarið endurskírt Nuristan. Dæmisagan sem Kipling sagði endurspeglar örlög margra undirokaðra þjóða sem tilbáðu fjarlæga ráðamenn — sáu ofsjónum yfir öllu því sem útlenskt var, svo sem sent væri af himnum ofan, en reyndist oft fals eitt. Það átti líka við um yfirráð Breta á Indlandi.
Menning, tunga, saga og trú minnihlutahópa líkt og Kafíra eða Kalash-fólksins, eins og það er jafnan kallað í Pakistan, er dæmd til að fara halloka. Þeir hverfa í þjóðahafið og ummerkin týnast. Þar með verður heimurinn fátækari. Fjallafólkið forna sem að framan er getið hefur hvort tveggja mátt þola ofríki veraldlegra valdhafa og áþján sporgöngumanna Múhameðs spámanns. Það skortir flest öll færi til að ráða eigin málum og afstýra því að menning þess láti undan.
Örlög þessarar fornu fjarskyldu fjallaþjóðar ætti að vera okkur holl áminning um gildi þess að leggja rækt við eigin menningu, tungu, sögu og trú. Staða okkar er nefnilega allt önnur og betri. Við höfum öll færi til menningarlegrar viðreisnar í krafti nútímalegs borgarsamfélags, mikillar velmegunar og hvers kyns æðri menntunar í sjálfstæðu, fullvalda menningarríki. En vöxtur og viðgangur alls þess sem íslenskt er ræðst af atorku okkar sjálfra og þeirra sem við kjósum til forystu. Sú menningarlega hnignun sem við verðum vitni að í okkar samtíma skýrist af okkar eigin glópsku en ekki erlendri áþján.
