Fjölmargir íslenskir ferðalangar kannast við verslunarkeðjuna Primark sem staðsett er í fjölda borga sem Íslendingar heimsækja, má þar nefna London, Glasgow, Berlín, Amsterdam, Dublin svo aðeins fáar séu nefndar. Alls rekur Primark 452 verslanir í Evrópu og 43 í Bandaríkjunum.
Verslanir þykja ódýrar borið saman við verslanir hér heima, en BBC greinir frá því að Bretum þyki Primark ekki ódýr lengur. Segir í frétt breska miðilsins að neytendur verslunarrisans heyrist æ æftar tjá sig um að vöruverðið hafi hækkað.
„Þetta er klárlega orðið dýrara,“ segir 19 ára nemandinn Eshal Malik þegar hún skoðar skartgripina í Primark.
Á mánudag tilkynnti Primark að vöruverð á yfir hundrað vörum myndi lækka, þar á meðal á gallabuxum, peysum og sokkum.
„Þetta er tilkynning sem maður býst við frá M&S eða Next,“ segir smásölugreinandinn Natalie Berg og útskýrir að verðlækkanir eins og þessi frá svona lággjaldaverslun komi á óvart. „Þú vilt ekki taka þátt í kapphlaupi niður á við,“ segir hún. „En þegar Shein selur kjóla fyrir 3 pund, þá verður maður að bregðast við, ekki satt?“
Primark, sem rekur yfir 190 verslanir í Bretlandi, hefur orðið fyrir samdrætti í sölu á vörum miðað við aðra sambærilega vöru, sem er lykilmælikvarði í smásölugeiranum. Hækkun á efnum, lágmarkslaunum, sendingarkostnaði og orkukostnaði og áhersla á hærri staðla almennt hefur stuðlað að hækkandi verði á fötum fyrir fyrirtæki eins og Primark á undanförnum árum.
Tilkynningin um verðlækkun fyrirtækisins kemur í kjölfar áætlana móðurfélagsins Associated British Foods um að setja starfsemina á hlutabréfamarkaðinn í London á næsta ári.
Samkeppnin meðal tískuverslana hefur „þróast gríðarlega“ á undanförnum árum og kínversku netverslanirnar Shein og Temu keppa nú um viðskiptavini Primark, segir Berg. En það er líka samkeppni frá öðrum netverslunum eins og TikTok Shop og Vinted, segir hún. Með því að lækka verð á sumum kjarnavörum vonast Primark líklega til að heilla kaupendur með ódýrum nauðsynjavörum, á sama hátt og stórmarkaðir laða að viðskiptavini með ódýrri mjólk og banönum, segir Berg.
Þegar Tasneem Jafar, 32 ára gömul frá Salford, vill kaupa ný föt er það fyrsta sem hún leitar í Primark. Hún hefur verslað í tískuversluninni síðan hún var 16 ára gömul, keypt gallabuxur, stuttermaboli og snyrtivörur. En undanfarin ár hefur Tasneem einnig verið að kaupa föt frá Temu. Hún segir að hún panti þrjár eða fjórar nýjar flíkur frá versluninni á um það bil sex vikna fresti.
Fyrir nemandann Eshal er ein ástæðan fyrir því að henni finnst Primark finnst sú að hún veit hversu lágt verðið er hjá Shein. Hún segist kaupa spariboli fyrir minna en 10 pund.
Temu og Shein hafa getað undirboðið hefðbundna smásala eins og Primark vegna þess að þeir greiða ekki fyrir raunverulegar verslanir, flestir pakkar þeirra eru undanþegnir innflutningsgjöldum í Bretlandi, þó að þessi undanþága eigi að renna út í október 2028, og þeir hafa skilvirkt rekstrarlíkan sem skilur þá eftir með litlar óseldar birgðir, segir Berg.
Lágt verð á Shein er nú talið vera nýr grunnlína, segir Berg. Og þau eru að höfða til yngri kaupenda.
Samkvæmt rannsókn Mintel frá júlí 2025 sögðust 32% kvenna á aldrinum 16-34 ára sem kaupa föt á netinu hafa verslað í Shein á síðasta ári. Lágt verð, gnægð afsláttarkóða og endalausar blaðsíður af vörum auka allt aðdráttarafl til kaupanna.
Primark býður hins vegar upp á „smelltu og sæktu“ þjónustu en býður ekki upp á heimsendingu, ákvörðun sem áður hefur verið sagt vera „vísvitandi ákvörðun til að hagræða rekstri og koma sparnaðinum beint til viðskiptavina“.
Hraðtískufyrirbrigði er hugtak sem notað er til að lýsa hraðri breytingu tískustrauma með ódýrum, fjöldaframleiddum fatnaði. Þessi aðferð hefur áhrif á umhverfið, notar miklar náttúruauðlindir og myndar gróðurhúsalofttegundir sem valda loftslagsbreytingum .
Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum ber tískuiðnaðurinn ábyrgð á um 8% af heildarlosun gróðurhúsalofttegunda, sem er meira en flug og skipaflutningar samanlagt.
Gagnrýnendur Shein hafa kallað eftir sniðgöngu á alþjóðlega risanum vegna umhverfisáhrifa hraðtísku, vinnuskilyrða í kínverskum verksmiðjum þess og sölu á kynlífsdúkkum sem líkjast börnum á vefsíðu þess. Ásakanir varðandi sölu dúkkanna komu fyrst fram á sjónarsviðið frá frönsku svikaeftirlitsstofnuninni í nóvember 2025. Shein lofaði þá að veita fullt samstarf.
Sumir kaupendur telja að betra verð sé að finna í öðrum verslunum í Bretlandi. Isobel Guffick, 30 ára, frá Staffordshire, telur að Tu-línan frá Sainsbury's bjóði upp á hágæða föt á svipuðu verði. Hún segir að hún sé „mjög góð fyrir grunnföt“. Til að spara peninga kaupir hún líka föt notuð ef mögulegt er, frá góðgerðarverslunum, bílasölum og síðum eins og Vinted. Hún heimsækir góðgerðarverslanir í hverri viku og elskar „fjársjóðsleitina“ sem fylgir því að finna góð kaup.
Auk þess að lækka verð segist Primark vera að bæta gæði, passform og stíl fatnaðar.
Lífskjarakreppan hefur einnig áhrif á hversu mikið fólk eyðir í föt, segir Bridget McCusker, sérfræðingur hjá Mintel. Um þriðjungur fatakaupenda segist hafa keypt föt sjaldnar samanborið við síðustu 12 mánuði, samkvæmt könnun Mintel. Kaupendur einbeita sér meira að því að fá verðmæti úr kaupum sínum, eins og að hugsa um kostnað á hverja notkun, segir McCusker. Í nýjustu viðskiptauppfærslu Primark var vísað til „krefjandi neytendaumhverfis“.
Að fá nokkurra punda afslátt af peysu eða gallabuxum virðist kannski ekki mikið fyrir viðskiptavin, en fyrir verslun með þrönga hagnaðarframlegð eins og Primark, hvaða áhrif gæti þetta haft á viðskiptin?
„Viðskiptamódel okkar og áhersla á að kaupa í stórum stíl og halda kostnaði lágum hjálpar okkur að bjóða upp á þau verð sem við gerum, en við slökum ekki á gæðum eða siðferði til að gera það,“ sagði talsmaður Primark við BBC News.
Í nýjustu ársskýrslu sinni sagði fyrirtækið að um 85% af vörum þess væru seldar á 10 pund eða minna.
Mikilvægast er að nýju lægri verðin ná ekki yfir allt sem Primark selur. McCusker lýsir verðlækkununum sem markaðsherferð sem ætlað er að laða að fleiri kaupendur og segir að jafnvel þótt þeir laðist að lægra verði á gallabuxum eða peysum, þá muni þeir líklega enda á því að setja aðrar vörur í körfuna sína líka.
„Primark er þekkt fyrir þessa hvatvísu,“ útskýrir hún.
Eitt stórt vandamál fyrir sumar tískuverslanir er að eiga stóra hauga af afgangsvörum sem þarf að lækka verulega svo hægt sé að færa þær til fyrir nýrri vörum. Primark mun búast við því að verðbreytingarnar „muni hjálpa þeim að færa vörurnar til, sem þýðir að þær þurfa ekki að lækka of mikið frekar,“ segir Russ Mould, greinandi hjá AJ Bell.
Að lokum telja sérfræðingar að ný verðlagning Primark sé svar við mjög samkeppnishæfu smásöluumhverfi. „Þegar kemur að því að vera viðeigandi fyrir viðskiptavini í dag verður maður að bjóða upp á góð verði,“ segir Berg. „Sérstaklega ef þú átt að vera verðmætasta tískuverslunin í Bretlandi, þá verður þú að standa við það loforð.“
