„Bera fyrirtæki ábyrgð á því að starfsmenn þeirra séu nægilega úthvíldir til að sinna störfum sínum? Og ef svo er, hversu mikla? Skiptir þreyta það miklu máli fyrir virkni og frammistöðu starfsmanna að fyrirtæki ættu að skipuleggja sérstaklega vinnutíma og verkefni til að lágmarka þau áhrif? Er þreyta starfsmanna eitthvað sem þarf að stýra sérstaklega í nútímafyrirtækjum?“

Þetta eru spurningar sem Jóhann Wium, vinnu-, skipulags- og flugsálfræðingur, veltir upp í grein sinni um þreytustjórnun á vefsíðu Betri svefns.

„Þreytustjórnun er aðferðafræði þar sem skipulag vinnutíma og verkefna er skoðað með það í huga að minnka líkurnar á að þreyta starfsmanna geti valdið slysum eða mistökum í starfi. Þreytustjórnun skoðar vaktafyrirkomulag og vinnutíma með tilliti til svefns og hvíldar, horfir á fyrri atvik til að sjá hvort að þreyta hafi verið áhrifaþáttur og leitar að leiðum til að ræða við starfsmenn hvar mætti bæta vinnu- og verkefnafyrirkomulag. Þreytustjórnun snýst ekki um að lágmarka vinnu (þar sem of lítið álag getur líka gert fólk þreyttara), heldur að það komi ekki álagstímabil í vinnunni sem eru óþarfi og væri hægt að forðast.“

Jóhann segir fyrirtæki ekki gera stjórnað því hvað starfsmenn gera utan vinnutíma, og það sé á ábyrgð starfsmanna að mæta úthvíldir í vinnuna. Segir hann að í flestum aðstæðum þá þurfi fyrirtæki ekki að hugsa mikið um hvíld starfsmanna ef stjórnunarhættirnir eru í lagi og vinnuréttur virtur.

„Í sumum störfum, hinsvegar, geta afleiðingar ofþreytu starfsmanna verið það miklar að það er nauðsynlegt að vakta og stýra fyrir áhrifum þreytu starfsmanna,“ segir Jóhann og heldur áfram:

„Langar vaktir (og mest þær sem gerast yfir næturtíma) og magn verkefna, hafa áhrif á líkurnar á mistökum í starfi. Ofþreyta er talin valda milli 10-20% slysa, hvort sem það eru bílslys, flugslys eða vinnuslys, og því er þetta einn helsti áhættuþáttur sem hægt er að stýra og lágmarka.“

Jóhann segir að þreyta starfsmanna sé þekktur slysavaldur og bendir á að sumar starfsstéttir eru með sérstakar kröfur sem tengjast þreytustjórnun (e. fatigue management). Þessar kröfur eru algengar í flugbransanum og stóriðju en eru líka landskröfur til dæmis í Ástralíu í kjölfar ljótra bílslysa avinnubílstjóra út á landi. Þreytustjórnun er oft hluti af kröfum um vinnuvernd og er partur af ISO45001 staðlinum tengdum þeim málaflokki.

Lesa má grein Jóhanns í heild sinni hér.