Það var kaldur vormorgunn og fyrir utan háskólabygginguna í Nauthólsvíkinni stóðu fiskikör, smekkfull af ís og afurðum. Ungt fólk stóð í hnapp yfir körunum og teygði vettlingalausa loppna fingur ofan í klakann, mis-appelsínugula af brúnkukremstilburðum gærkvöldsins. En það var ekki silfur hafsins sem mætti köldum fingrunum heldur önnur íslensk útflutningsvara: álið. Dósir fullar af koffíni og sætuefnum.
Það var engu líkara en prófessorinn væri að tala undir flugeldasýningu þessar fyrstu mínútur skóladagsins. „Ágætu nemendur, [kviss] í dag ætlum við að tala áfram um [kviss] kenningar H.L.A. Hart [kviss] um boðvaldið [kviss, kviss kviss.]“ Næringarbættur gosdrykkur seytlaði niður kverkar nemenda sem nærðu andann um leið. Nú skyldi „læst inn.“
Það var ákveðin manndómsvígsla að kynnast koffíninu. Mér hafði alltaf þótt lyktin af kaffiduftinu góð, minnti svolítið á súkkulaði. Árin liðu og fyrsti bollinn var keyptur eftir tíma í MA í Listagilinu á Akureyri. Kaffi mokka með rjóma og auka sírópi. Verðið á herlegheitunum var á við bíómiða. Síðan sat hópurinn í hring með ullarhúfur inni og ræddi David Hume og nýju plötuna með Radiohead. Á milli þess gerðum við grín að aflituðu drottningarskinkunum sem versluðu í Gallerí 17 og fóru á rúntinn. Þær myndu aldrei drekka kaffi; það litaði tennurnar og þær stefndu allar á þátttöku í Ungfrú Norðurland. Við hin vorum ekki bara gáfuð, við vorum líka fullorðin.
Flestum fannst kaffið vont. Eins og með vín og tóbak þurfti fyrst að læra á löstinn. Svo varð hann að vana og loks að einhvers konar gullþræði sem saumaður var í gegnum vikuna eftir efnahag. Kaffið kólnaði í hnausþykkum hvítum bollum á meðan við sátum með skólabækur og þóttumst lesa, en vorum aðallega að skima eftir því hver væri að horfa á okkur þykjast lesa og drekka kaffi. Ég man sérstaklega eftir að hafa mætt með frönskubækur á kaffihús í röndóttum bol. Ég féll á prófinu, en fyrstu útgáfur af Google Translate komu út um þetta leyti, sem gerði mér kleift að skrifa nokkrar línur á frönsku á bloggið mitt um þessa kaffihúsaferð í París norðursins.
Nú berast fregnir af því að Kaffitár sé að loka í Háskólanum í Reykjavík. Það er ekki hægt að selja nemendum kaffi lengur. Aðeins tvær eða þrjár manneskjur drekka kaffi í hverjum fyrirlestri; kennarinn og síðan elsti nemandinn. Manndómsvígslan sem fylgdi því að sitja með kaldan bolla á kaffihúsi og tilheyra költinu sem dýrkaði svarta baunasafann virðist liðin undir lok. Hún fer á Þjóðminjasafnið með línulegri dagskrá, heimasímanum og geisladisknum.
Kaffið sjálft er líka að hverfa inn í lúxusflokkinn. Loftslagsbreytingar hafa farið illa með uppskeru í Brasilíu og Víetnam; fyrst þurrkar, síðan flóð og svo aftur þurrkar. Kaffiplönturnar virðast lifa í einhvers konar veðurfarslegu taugaáfalli. Á meðan eykst eftirspurnin stöðugt, meðal annars í Kína og á Indlandi, og heimsmarkaðurinn hagar sér eins og heimsmarkaðir gera alltaf þegar eitthvað verður sjaldgæfara: einhver græðir og allir hinir borga meira fyrir latteið sitt. Við þetta bætast hækkandi flutningskostnaður, verðbólga, orkukostnaður og tollastefna heimsins sem nú virðist rekin af mönnum sem halda að viðskiptastríð séu raunveruleikaþáttur. Kaffi er hægt og rólega að verða lúxusvara á ný.
Yngri kynslóðir virðast þó kæra sig kollóttar. Þær þrá eitthvað annað sem bragðast eins og bræddur íspinni, inniheldur 180 milligrömm af koffíni og lofar „fókus“ með leturgerð frá 2007.
Kannski vorum við síðasta kaffikynslóðin.
Það er við hæfi að ljúka þessum pistli á ljóðlínum eftir Andra Ólafsson og Steingrím Teague úr Moses Hightower:
Blessuð alla tíð sé baunin þín
Brennd og ilmandi
Sem að alla leið frá Eþíópí
Barst hér að landi
Og einkum til mín.
