fbpx
Mánudagur 02.mars 2026
Pressan

Hvíti dauðinn – Þögli Finninn sem Rússar gleyma ekki

Pressan
Sunnudaginn 1. mars 2026 21:30

Simo Häyhä

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Simo Häyhä þekkti plóg betur en byssugikk. Hann bjó í skógi í finnska strjálbýlinu. Nágrannar hans þekktu hann sem duglegan mann, góðan veiðimann og mann sem hélt sig að mestu út af fyrir sig.

Það var sem sagt ekkert sérstaklega merkilegt við hann, hann var engin hetja eða goðsögn.

En 30. nóvember 1939 breyttist allt. Þá réðust Sovétríkin inn í Finnland og hálf milljón sovéskra hermanna streymdi inn í Finnland.

Sovétríkin voru eitt öflugasta herveldi heims á þessum tíma og reiknuðu sovéskir ráðamenn með auðveldum sigri á finnska hernum. Það voru 3 sovéskir hermenn á hvern 1 finnskan. Sovésku vopnin voru betri, engin skortur var á birgðum, sannkallað stórveldi.

En það sem Sovétmenn tóku ekki með í reikninginn var veturinn og menn sem vissu hvað finnski veturinn var.

Simo Häyhä varð svolítið sem Sovétmenn skildu bara ekki, draugur úr snjó og þögn.

Hann klæddist eingöngu hvítu, féll inn í landslagið í snjó og hörkugaddi. Hann skreið í snjósköflum sem hefðu orðið flestum að bana á nokkrum klukkustundum. Hann setti snjó utan um riffilhlaupið svo snjór myndi ekki þyrlast upp þegar hann hleypti af og þannig koma upp um staðsetningu hans. Hann borðaði snjó til að koma í veg fyrir að gufustrókar mynduðust þegar hann andaði.

Síðan beið hann, stundum grafkyrr klukkustundum saman, með þolinmæði þess sem hefur eytt lífinu í að lesa hið hljóða tungumál skóganna.

En það sem gerði hann enn ótrúlegri er að hann vildi alls ekki nota sjónauka á riffilinn sinn.

Aðrar leyniskyttur notuðu sjónauka en hann aðeins sigtið á rifflinum. Ástæðan? – Glampi af sjónaukanum gat komið upp um staðsetningu hans. Hann myndi líka þurfa að reisa höfuðið hærra upp til að nota sjónaukann og um leið var hann orðinn stærra skotmark. Vegna þess að í hinum mikla finnska kulda myndaðist móða á sjónaukunum, þeir frusu og urðu gagnslausir.

Hann treysti rifflinum sem hann hafði átt síðan hann var barn.

Á tæplega 100 dögum skaut hann 542 sovéska hermenn til bana með rifflinum sínum. 542 er sá fjöldi sem tekist hefur að staðfesta, kannski féllu fleiri.

Sovétmenn kölluðu hann „Belaya Smert“ (Hvíti dauðinn).

Þeir sendu leyniskyttuhópa til að gera út af við hann. Þeir teppasprengdu heilu skógana þar sem þeir töldu hann halda sig. Þeir hétu fé til höfuð hans. Sovéskir herforingjar lifðu í ótta við bónda sem þeir gátu ekki séð, fundu ekki, gátu ekki stoppað.

En 6. mars 1940 kom að því að þeir hæfðu hann. Skot hæfði hann í kjálkann og eyðilagði vinstri hluta andlitsins og beinflísar fóru í gegnum kinnina og höfuðkúpuna. Félagar hans báru hann af vígvellinum, fullvissir um að hann væri dáinn.

En hann komst til meðvitundar sjö dögum síðar og þá var stríðinu lokið.

Þvert á allar spár og líkur, höfðu Finnar komist í gegnum stríðið. Simo Häyhä var afmyndaður í framan en á lífi. Hann var orðinn goðsögn sem sovéskir og síðar rússneskir hermenn töluðu um kynslóðum saman og gera jafnvel enn.

Þegar hann var kominn á ról gerði hann það sem enginn átti von á  – hann lét sig hverfa og fór heim á býlið sitt. Heim til veiðihundanna. Fór að skjóta elgi í staðinn fyrir menn. Hann lifði hæglátu og einföldu lífi þar til hann lést 96 ára að aldri 2002.

Nokkrum áratugum eftir að síðari heimsstyrjöldinni lauk höfðu blaðamenn uppi á honum og spurðu hann hvernig honum liði með að hafa drepið mörg hundruð menn – „Ég gerði það sem mér var sagt að gera, eins vel og ég gat,“ svaraði hann. Ekkert mont, engin sektarkennd, engin tilraun til að réttlæta gjörðir sínar eða sveipa þær hetjuljóma.

Einfaldlega bóndi sem varði heimili sitt þegar það þurfti að verja það. Lagði síðan riffilinn frá sér og sneri aftur til fyrra lífs.

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Mest lesið

Nýlegt

Pressan
Í gær

Þetta er tannlæknum illa við að sjúklingar þeirra geri

Þetta er tannlæknum illa við að sjúklingar þeirra geri
Pressan
Í gær

Svíar ætla að vísa öllum útlendingum sem fá fangelsisdóm úr landi

Svíar ætla að vísa öllum útlendingum sem fá fangelsisdóm úr landi
Pressan
Fyrir 2 dögum

Svona sér maður hvort fólk er stjórnsamt

Svona sér maður hvort fólk er stjórnsamt
Pressan
Fyrir 2 dögum

Þróa „allsherjarbóluefni“ sem veitir vörn gegn ofnæmi, kvefi og flensu

Þróa „allsherjarbóluefni“ sem veitir vörn gegn ofnæmi, kvefi og flensu