Logi Einarsson, menningar- og háskólaráðherra, sem meðal annars fer með málefni RÚV og einkarekinna fjölmiðla, hefur nú komið fram með tillögur sem taka fyrsta skref til að draga úr vægi RÚV á auglýsingamarkaði og einnig felst í tillögum hans aukinn styrkur við einkarekna fjölmiðla. Stjórnmálamenn hafa talað um það í áratugi að draga þyrfti úr umsvifum RÚV á auglýsingamarkaði til að auka svigrúm einkarekinna fjölmiðla til að afla auglýsingatekna. Landsfundir stjórnmálaflokka hafa ályktað um það áratugum saman, ekki síst Sjálfstæðisflokkur og Framsókn. Þeir ráðherrar sem farið hafa með málefni RÚV hafa allir talað fjálglega um mikilvægi þess að draga úr umsvifum ríkisfjölmiðilsins á auglýsingamarkaði. Frá hruni fyrir 17 árum hafa eftirtaldir ráðherrar farið með málefni RÚV og ekkert aðhafst til að stemma stigu við útþenslu auglýsingasölu RÚV: Katrín Jakobsdóttir, Svandís Svavarsdóttir (leysti Katrínu af í barneignarleyfi), Illugi Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson og Lilja Alfreðsdóttir. Öll töluðu þau fjálglega um að grípa til aðgerða en framkvæmdu nákvæmlega ekki neitt.
Orðið á götunni er að kyrrstöðustjórn Katrínar Jakobsdóttur, sem var við völd í sjö ár, hafi þurft að fara frá völdum til þess að hreyfing kæmist á þessi mál. Logi Einarsson er að rjúfa þá kyrrstöðu sem ríkt hefur. Með þeim tillögum sem hann hefur kynnt verður hluta af auglýsingatekjum RÚV beinlínis ráðstafað til einkarekinna fjölmiðla auk þess sem tekjur sem kunna að fara fram yfir tiltekið hámark munu einnig renna óskiptar til einkarekinna fjölmiðla. Þá verður tryggt að erlendir fjölmiðlar greiði skatta og gjöld til íslenska ríkisins eins og íslenskir fjölmiðlar þurfa að gera en hinir erlendu sloppið við til þessa. Með því verður dregið úr þeirri samkeppnisskekkju sem hefur viðgengist. Þá verður því beint til ríkisstofnana og fyrirtækja í eigu hins opinbera að auglýsa ekki í erlendum miðlum nema rökstudd þörf sé fyrir því.
Tillögum Loga hefur verið tekið vel enda er hér um að ræða fyrsta alvöruskrefið sem ríkisvaldið tekur til að rétta stöðu einkarekinna fjölmiðla og setja hömlur á útþenslu RÚV á auglýsingamarkaði. Haldið verður í það fyrirkomulag styrkja til fjölmiðla sem notað hefur verið undanfarin ár, þótt ófullkomið sé, en það bætt til mikilla muna. Þeir styrkir hækka verulega með yfirfærslu á hluta auglýsingatekna frá RÚV sem þjónar þeim tvíþætta tilgangi að auka styrki til einkarekinna fjölmiðla og reisa skorður við heildartekjum RÚV af auglýsingasölu.
Logi hefur þegar breytt úthlutun styrkja með þeim hætti að setja hámark á greiðslur til einstakra fjölmiðla. Hámarkið var 25 prósent en hefur verið lækkað niður í 22 prósent. Við úthlutun í lok síðasta árs fékk enginn fjölmiðill hærra hlutfall en 19 prósent af heildarstyrkjum þannig að þessar reglur um hámarkið breyttu engu. Ástæða er til að reglum um hámark verði breytt enn frekar þannig að enginn geti farið yfir 20 prósent af þeirri heildarupphæð sem er til ráðstöfunar hverju sinni. Einnig væri eðlilegt að hlutfall þátttöku í kostnaði vegna ritstjórnar og efnisframleiðslu verði hækkað úr 25 prósentum eins og nú er í 35 prósent sem er sama hlutfall og notað hefur verið með góðum árangri við opinbera styrki til kvikmyndagerðar.
Heildarfjárhæð styrkja til fjölmiðla hefur lækkað milli ára. Þannig námu styrkir 544 milljónum króna á síðasta ári en 551 milljón króna árið á undan en hefði vitanlega þurft að hækka um sama hlutfall og verðbólga til þess að halda verðgildi milli ára. Þess vegna hefðu þurft að koma 30 milljónir króna til úthlutunar að auki. Styrkirnir hafa ekki hækkað til samræmi við verðlagsbreytinga á undanförnum árum og hefðu þess vegna þurft að vera nær 700 milljónum króna í fyrra en ekki 544 milljónir. Hér er um að ræða einfaldar lagfæringar sem þarf að láta taka gildi þegar á yfirstandandi ári, óháð öðrum breytingum til batnaðar sem ráðherrann hefur boðað.
Orðið á götunni er að í þjóðfélaginu sé ríkur vilji til þess að styrkja starfsemi einkarekinna fjölmiðla til að tryggja lýðræðislega umræðu, fréttaflutning og skoðanaskipti í samfélaginu. Þess vegna hafa tillögur Loga Einarssonar fengið góðar móttökur og verða væntanlega samþykktar á Alþingi innan skamms. Engir fjölmiðlar hafa fengið annan eins opinberan stuðning og Árvakur, útgefandi Morgunblaðsins, sem fékk gríðarlegar fjárhæðir í niðurfellingu skulda frá ríkisbanka á árunum 2009 og 2011. Líta verður á slíkar niðurfellingar skulda frá ríkisbanka sem ríkisstyrk. Á árinu 2009 fékk Morgunblaðið 4,5 milljarða króna niðurfellda og 1,0 milljarð niðurfelldan árið 2011. Á núverandi verðlagi jafngilda þessar fjárhæðir 11 milljörðum króna sem þessi eini fjölmiðill, Morgunblaðið, hefur fengið í opinbera styrki með niðurfellingu skulda frá ríkisbanka.
Þessir gífurlega háu opinberu styrkir til Morgunblaðsins hafa skekkt samkeppnisstöðu einkarekinna fjölmiðla á Íslandi gríðarlega með algerlega óviðunandi hætti. Í ljósi þessara staðreynda væri fullkomlega eðlilegt að Árvakur, útgefandi Morgunblaðsins, fengi ekkert af því styrktarfé sem ríkissjóður úthlutar til einkarekinna fjölmiðla. Það er í raun og veru furðulegt að hið opinbera hafi tekið í mál að láta meira styrktarféð renna til Morgunblaðsins – og það er Árvakri, eiganda blaðsins, til háborinnar skammar að hafa borið sig eftir og tekið við þessum styrkjum. Brýnt er að leiðrétta þessa stöðu. Betra er seint en aldrei!
Loks er rétt að leggja áherslu á það að með því að bæta stöðu einkarekinna fjölmiðla er ekki markmið að veikja RÚV þótt reistar séu skorður við frekari útþenslu ríkismiðilsins á auglýsingamarkaði. Megnið af rekstrarfé hans kemur beint frá hinu opinbera með skattpeningum almennings. Á því verður engin breyting og má ekki verða. RÚV verður að halda styrk sinum sem fjölmiðill í almannaþágu. Öflug starfsemi RÚV er helsta trygging þjóðarinnar fyrir lýðræðislegri umræðu, málefnalegum fréttaflutningi og sanngjörnum skoðanaskiptum á fjölmiðlamarkaði þar sem hinir stóru fjölmiðlarnir eru reknir með grímulausri hagsmunagæslu og af fullri hörku í þágu þröngra stjórnmálaskoðana og atvinnuhagsmuna.
Orðið á götunni er að RÚV verði áfram brjóstvörn lýðræðislegrar umfjöllunar á Íslandi.
