Ef þjóðin samþykkir aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst fara í hönd einstakar viðræður sem ekki er fordæmi fyrir í sögu ESB. Aldrei áður hefur umsóknarþjóð lagt upp með það að markmiði að fá varanlega undanþágu frá frumrétti ESB. Það er hins vegar staðan með Ísland. ESB hefur gefið í skyn að það sé opið fyrir slíku en ekkert er fast í hendi. Albert Jónsson, fyrrverandi sendiherra og sérfræðingur í alþjóðamálum, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Albert Jonsson - 5
„En svo náttúrlega erum við að horfa til Evrópu og allt það mál farið í gang aftur.“
Já, hvernig líst þér á það mál?
„Ég hef nú verið að skrifa um þetta og reyndar gert það um nokkurra ára skeið, komið að þessum spurningum um Evrópusambandið og þróun þess, ekki aðild Íslands, það hefur legið í láginni í langa hríð en ég hef skrifað um Evrópusambandið og evruna og það dæmi. En ég hef skrifað núna nýlega út á netið tvær greinar í tilefni af því að við erum aftur að hugsa okkur til hreyfings í þessum efnum. Núna eins og allir vita liggur fyrir Alþingi tillaga um að hefja aftur, hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið og fara í þjóðaratkvæði. (Viðtalið var tekið áður en Alþingi samþykkti þingsályktun um að taka aftur upp viðræður við ESB)
Í fyrri greininni var ég að benda á það, einhvern tímann í mars, apríl, þá höfðu ráðherrar, íslenskir forsætis-, utanríkis- og atvinnuvegaráðherrar sagt þá þegar að Ísland hefði þá sérstöðu sem liti aðallega að okkar auðlindum, og það yrði ekki hægt að gera neinn aðildarsamning við Evrópusambandið nema yrði tekið fullt tillit til þessarar sérstöðu, þessara auðlinda og eftir þetta er búið að herða á þessu í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar og utanríkisráðherra auðvitað hefur talað á sama hátt að Ísland þarf að fá undanþágur frá sjávarútvegsstefnu og væntanlega einhverjum hliðum orkumálanna, augljósri sérstöðu sem við höfum í orkumálum vegna endurnýjanlegrar orku. Það þarf að taka tillit til alls þessa og svo er með landbúnaðarmál og fleira, og nú er farið að tala um að skoða að þetta eigi að vera þáttur, þessar undanþágur eigi að fara undir frumrétt Evrópusambandsins, sem þýðir það að þær eru nefndar í aðildarsamningi og aðildarsamningur per se er hluti af. Hann er hluti af frumrétti, eins konar stjórnarskrálíki.
En þau ákvæði í aðildarsamningi sem eru hluti af frumrétti, það eru bara þau sem eru varanleg. Það heitir opt-out, þ.e.a.s. þá ertu undanskilinn frá stefnu Evrópusambandsins í viðkomandi málaflokki, segjum sjávarútvegsmálum, og svo er derogation sem er tímabundin undanþága. Og hún fær ekki þann status að vera hluti af frumrétti þó hún sé inni í aðildarsamningi.“
Af því þá er hún svona bráðabirgðaákvæði, má segja.“
„Já, af því að hún er ekki varanleg. Og þá náttúrlega, ef þú vilt fá tryggingar í þessum sjávarútvegsmálum, svo við höldum okkur við það sem dæmi, þá þarftu varanlega undanþágu. Þetta heitir opt-out. Og það sem ég var að benda á í þessari grein er að þar með erum við Íslendingar með á okkar stefnuskrá að fara út í viðræður við Evrópusambandið, sem það hefur aldrei farið út í. Vegna þess að það er ekki venjan að sko umsóknarríkið sæki á, það er alveg þveröfugt. Þannig að viðræður yfirleitt snúast um hvernig umsóknarríkið ætli að laga sig að Evrópusambandinu.“
En nú hafa komið yfirlýsingar frá Ursulu von der Leyen, frá stækkunarstjóranum og frá fleirum þarna í framkvæmdastjórninni sem ekki er hægt að túlka öðruvísi en svo að Evrópusambandið sé opið fyrir samningum.
„Já, já, það er nú ekki sagt neitt konkret um það að þeir ætli að fara að breyta sínum sáttmálum og gera svo róttækar undanþágur sem Íslendingar hafa beðið um. Ég hef hvergi séð það. Ég hins vegar sakna ég þess að það hafi ekki neitt komið fram um það hvernig Evrópusambandið myndi taka í þetta eða tekur í þetta. Við erum að tala um alveg afgerandi kröfur. Við erum ekki að tala um neinn venjulegan mánudag hérna í þessu. Ég hef unnið áraraðir við það að afla upplýsinga og ég skil ekki af hverju það er ekki hægt að afla upplýsinga um þetta og kannski bara ekki opinbera það. Ég meina ríki eru með leyniþjónustu og upplýsingaöflun. Af hverju er ekki hægt að finna þetta? Fara til ráðherrans og segja: „Ja, við teljum að það séu líkur. .. Þetta eigi séns, skilurðu, þessar undanþágur, eða við teljum ekki að það eigi séns.
Það er hægt að komast að þessu eftir mörgum leiðum. Ég var nú einu sinni fréttamaður eins og þú hef unnið mörg störf sem snúast um að afla upplýsinga hjá öðrum ríkjum og þetta er alveg gerlegt. Ég skil ekki alveg af hverju við erum ekki með meiri svona, vitum meira, höfum við ekki fengið botn í þetta.“
En það er eins og þú segir, kannski er upplýsingaöflunin lengra komin?
„Já ókei, er þá verið að halda því leyndu í aðdraganda þjóðaratkvæðis? Er það nú eðlilegt í lýðræðisríki, ég hef bara ekki trú á því að menn geri það. Ég held bara að það liggi engar upplýsingar fyrir.“
Já, auðvitað er það líklegast.
Það kom hérna stækkunarstjóri, kona, sem sagði svona einhver velvilji og forsætisráðherra segist, ég held í viðtali við þig nýlega, hún segist skynja vilja. Þetta er náttúrlega ekki konkret.“
Þetta: er ekki konkret en maður heyrir að það kveður við annan tón frá þessu forystufólki.
„Ég er að segja, við erum svo kröfuhörð, það dugar ekkert annar tónn til að mæta þeim. Við erum að tala um afgerandi afslátt. Við þurfum að fá, við skrifum ekki undir samning þar sem þetta er ekki og förum aldrei með þetta fyrir þjóðina. Þetta er svona dæmi.“
Þetta er alveg svoleiðis.
„Evrópusambandið hefur aldrei staðið í svona viðræðum og á kannski ekki eftir að gera það, ég veit það ekki, en að ég bara er að leggja áherslu á í þessari grein að ef það verða viðræður þá verða þær algjörlega einstakar í sögu sambandsins.“
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
