Nýlegar breytingar á reglugerð um styrki vegna hjálpartækja fela í sér að dregið er úr opinberum stuðningi við ákveðna flokka hjálpartækja. Afleiðingin er sú að fleiri einstaklingar og fjölskyldur þurfa að bera enn meiri kostnað af nauðsynlegum hjálpartækjum en áður.
Þegar að svona breytingar eru gerðar er mikilvægt að stjórnvöld bregðist við með markvissum hætti til að tryggja áframhaldandi aðgengi að lífsnauðsynlegum búnaði.
Hjálpartæki bera í dag 24% virðisaukaskatt, sem er hæsta skatthlutfall sem lagt er á vörur og þjónustu. Megin skattareglan er sú að nauðsynjavörur beri 11% vsk. en munaðarvörur 24% vsk. Það er því mjög óeðlilegt að hjálpartæki hreyfiskertra beri 24% vsk því hjálpartæki eru ekki munaðarvara.
Aðgengi að hjálpartækjum er forsenda þess að fatlað og langveikt fólk geti sinnt daglegum athöfnum, hreyft sig, hvort sem er á milli staða eða í frístund og almennt tekið þátt í samfélaginu
Þessi skattlagning hækkar kostnað fyrir notendur, dregur úr aðgengi og eykur ójöfnuð
Ef gert er ráð fyrir að ríkið kaupi sjálft um 95% allra hjálpartækja, þá er virðisaukaskattur að stórum hluta einungis tilfærsla innan hins opinbera.
Raunverulegt tekjutap ríkissjóðs af afnámi virðisaukaskatts af hjálpartækjum er því líklega aðeins á bilinu 35–75 milljónir króna á ári.
Þetta er mjög lítil upphæð í stóra samhenginu en hefur veruleg áhrif á einstaklingana sem þurfa á þessum hjálpartækjum að halda
Flest Evrópulönd hafa um áratugaskeið lagt lágan vsk á hjálpartæki eða hreinlega fellt hann niður. Sem dæmi má nefna að Noregur og Bretland eru ekki með vsk á hjálpartækjum og lönd eins og Þýskaland, Frakkland og Holland eru með mjög lága vsk prósentu, 7, 5,5 og 9%.
Ísland er því einhyrningur í þessum efnum með því að leggja hæstu skattprósentu á nauðsynleg hjálpartæki.
Góðvild leggur til að virðisaukaskattur á nauðsynleg hjálpartæki verði felldur niður eða færður í lægsta skattþrep í það minnsta.
Hver er ávinningurinn fyrir samfélagið?
Þessi breyting myndi:
Aðgangur að hjálpartækjum er grundvallarkrafa í réttindum fatlaðs fólks. Samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum Íslands ber stjórnvöldum að tryggja slíkt aðgengi án óþarfa hindrana.
Virðisaukaskattur í hæsta skattþrepi vinnur sannarlega gegn því markmiði.
Afnám virðisaukaskatts á hjálpartækjum er einföld, markviss og réttlát aðgerð. Hún hefur óveruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs en verulega jákvæð áhrif á lífsgæði þeirra sem reiða sig á hjálpartæki í daglegu lífi.
Höfundur er framkvæmdastjóri Góðvildar.
