Það er mjög sérstakt hjá Bandaríkjunum að skella fyrst 10% tolli og síðan 15% á allar vörur frá banalagslöndum sínum. Í gegnum tíðina hefur viðskiptahallinn verið Bandaríkjunum í hag gagnvart Íslandi en kannski snúist við aðeins allra síðustu ár. Það er einkennilegt að stjórnarandstaðan hér á landi má ekkert heyra eða sjá frá Evrópu og vill helst ekki að við séum í talsambandi við Evrópu eða Evrópusambandið á þessum viðsjárverðu tímum. Við verðum hins vegar að efla tengslin bæði við Evrópu og Bandaríkin. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Þorgerður Katrín - 1.
Það er í nógu að snúast þessa dagana. Handboltamót fram undan.
„Haha, fyrst þú nefnir það. Já, já, ég hlakka mjög til núna næstu daga og þessir janúardagar með handboltalandsliðinu eru alltaf … maður sér og fær að heyra það líka á jákvæðan hátt að það er alltaf svona andlegur styrkur fyrir þjóðina og svo grátum við ef að gengur ekki nægilega vel og svo brosum við og stemningin fer öll upp ef að gengur vel.“
Já, já, þetta er eins og vítamínsprauta.
„Já, já, þetta er eins og vítamínsprauta og mér finnst gott að finna hvað þjóðin er öll með strákunum á þessum tíma og það hafa allir vit á handbolta og mér finnst það fínt, allir sérfræðingar.“
Já, vita miklu betur en þjálfarinn.
Já, það virðist oft vera þannig, en mér finnst svona ákveðin ást vera þarna á milli. Það er ástarstrengur á milli landsliðsins og þjóðarinnar. Það er hið besta mál þar sem við getum fengið líka þessa ástríðu líka fram, hjá bæði strákunum en ekki síður þjóðinni.
Já, þetta eru strákarnir okkar. Við eigum þá öll, þó að þú eigir kannski aðeins meira í sumum þeirra.
„Já, Það er þannig að maður fær aðeins örari hjartslátt heldur en hér á endilega árum áður. En breytir ekki því, ég er bara tiltölulega bjartsýn og það getur margt gerst einmitt á þessu móti.“
Það getur gert það. En svona að öllu gamni slepptu. Já, það eru tvísýnir tímar í alþjóðastjórnmálum, bara í alþjóðamálum.
„Já, ég ætla bara að segja, svo vægt sé til orða tekið, og heimurinn sem var, hann er ekki lengur og sú heimsmynd sem að var að mínu mati bæði framsýn af hálfu okkar helstu bandamanna, eins og Bandaríkjanna og fleiri lýðræðisþjóða, og var byggð upp í nokkuð góðri sameiningu og samstöðu eftir seinni heimsstyrjöldina, hún er mjög hverful núna, brothætt. Og þá skiptir miklu máli fyrir okkur Íslendinga að vera róleg og vera yfirveguð en líka vera raunsæ út frá stöðunni og hverfa ekki heldur frá þeim grundvallarprinsippum sem hafa einkennt íslenska utanríkisstefnu, sem eru þau að við stöndum alltaf með lýðræðinu, frelsinu, mannréttindunum, friðhelgi landamæra og ekki síst að þjóðir hafi sinn sjálfsákvörðunarrétt og hann sé virtur. Það reynir á þetta alveg. Við sjáum það ekki síst í þessu hræðilega og algjörlega ömurlega árásarstríði Rússa á Úkraínu, sem eru alveg leynt og ljóst að þeir ætla sér að reyna að byggja upp svona gamla keisaraveldið, sýnist mér, eða anga af Sovétríkjunum sálugu, sem var náttúrlega hrikalegt samfélag. Við áttum okkur alveg á því. Allt sem kommúnisminn eða sósíalisminn byggði upp, það var ekki tilviljun að það voru voru miklar hörmungar þar, ekki síst á sviði mannréttinda og lýðræðismála, frelsismála.
En en auðvitað er stóra myndin að við erum að sjá ýmis stórveldi, því miður, vera að vega að alþjóðastofnunum. Það finnst mér vont.“
Úr óvæntum áttum.
„Úr óvæntum áttum og þess vegna er það pínu sárt að sjá það og sjá það gerast. En fyrir vikið þá megum við ekki láta hræðast af okkar leið. Og auðvitað skiptir máli fyrir okkur að við þurfum að gæta svona ákveðins jafnvægis og í umræðunni. Við þurfum að passa upp á okkar ýmsu hagsmuni, hvort sem það er á sviði viðskipta, velferðar, félagsmála og ekki síst á sviði varnar- og öryggismála. Stundum er þetta línudans en við megum aldrei dansa okkur frá þessum grundvallarprinsippum. Það er eitthvað sem við verðum alltaf að hafa hugfast og þá verðum við líka á hverjum tíma að vera reiðubúin að spyrja okkur að því hvernig við verjum okkar fullveldi mest og best, hvernig við verjum okkar sjálfstæði og okkar eigin sjálfsákvörðunarrétt af því að mér finnst núna, þegar það er svolítið að teiknast upp þessi stórveldamynd, það eru svolítið þessi stórveldi sem að vilja helst skipta heiminum eftir sínum hentugleika, að þá verðum við á hverjum tíma að að ráða okkur sjálf, vita það að við erum með okkar eigin örlög í okkar eigin höndum en ekki allt í einu standa frammi fyrir því að hafa ekkert um það að segja hvar við erum og við hvaða aðila við ræðum.“
Já. það eru engir sem eiga eins mikið undir því að réttarríkið og lög og reglur og alþjóðasamningar standi eins og lítil ríki og við erum nú með þeim allra minnstu af þeim litlu.
„ Já, já, heldur betur. Það er ekki bara það að við erum fámennasta þjóðin sem er með sjálfstæðan gjaldmiðil, heldur erum við líka herlaus þjóð. Við erum með náttúrlega frábært, að mínu mati, atvinnulíf sem er bara að verða enn fjölbreyttara. Skiptir mjög miklu máli. Við erum með núna nokkuð stöndugt efnahagslíf í stóru myndinni. Við ætlum okkur, þessi ríkisstjórn, að skila hallalausum fjárlögum 2027. Það er ári fyrr heldur en áætlanir voru. Þannig að við erum samfélag sem er gott að búa í og vera í, en við erum líka samfélag sem að byggir algjörlega á alþjóðasamskiptum, sem byggir algjörlega á því að við höfum fyrir okkar stórkostlegu útflutningsvöru, hvort sem það er sjávarútvegur, hugvitið, iðnaðurinn og svo framvegis, að þá byggjum við alfarið á því að við séum í góðum samskiptum við erlend ríki, bæði vestanhafs en ekki síður austanhafs.
Við erum að sjá 70% af okkar útflutningi fara til, fara til Evrópu og meira en það. Þannig að við þurfum að treysta þau bönd og tryggja að, til að mynda EES-samningurinn sé, sé virkur. Og við höfum þurft að takast aðeins á við það á einu mjög afmörkuðu einu og tilteknu máli sem var járnblendið. Svo stöndum við frammi fyrir því að Bandaríkin, sem hafa verið okkar vinir og svona, viðskiptahallinn í þessari svona rúmlega 75 ára samskiptasögu þessara ríkja, Bandaríkjanna og Íslands, að þá hefur viðskiptahallinn verið meiri á Ísland. Bandaríkin í gegnum tíðina hafa átt meiri hag af þessum viðskiptum, nema kannski síðustu ár þar sem þetta hefur örlítið snúist við, en breytir ekki því að það er náttúrlega sérstakt þegar farið er fram með svona einhliða ákvörðun, án neins samtals, að fyrst leggja 10% á og síðan 15%, og það er ekkert bara á einhverja eina tiltekna vöru. Það er þvert yfir, þetta er yfir línuna, fyrir utan, enn sem komið er, lyfjageirann. Þannig að þetta er skringilegt. Þess vegna segi ég, veröldin er svolítið hverful og svolítið mikið hverful þessa dagana, að ég hélt að allar þessar bandalagsþjóðir innan NATO skynjuðu og skildu það, ekki síst líka bara þegar sáttmálinn er lesinn, eins og önnur grein sáttmálans, ekki bara fimmta greinin sem að tiltekur um varnir, heldur önnur greinin sem dregur fram að við eigum ekki að vera í einhverjum efnahagslegum tiktúrum gagnvart hvert öðru. Og það er svolítið það sem að við stöndum frammi fyrir. En þá reynir á hagsmunagæsluna og við þurfum, ótvírætt við Íslendingar, við höfum verið að fjárfesta í henni. Við þurfum að gera meira. Utanríkisráðuneytið, sem önnur ráðuneyti, verða að standa sig í því að byggja brýr, vera í talsambandi við fólk, við okkar kollega. Og bara núna um helgina, ég heimsótti Berlín og var í opinberri heimsókn þar í byrjun desember, þar sem að ég átti frábært og mjög mikilvægt samtal við Johann Wadephul, utanríkisráðherra Þýskalands, og það er gott að skynja að þegar hann var á leiðinni vestur yfir haf á fund með Marco Rubio, að hann vildi koma hér við og eiga fund. Og það var líka, og er ástæða til að styrkja þessi bönd og það höfum við í ríkisstjórninni einmitt verið að gera, þó að mér finnst pínu miður að sýn fái ekki endilega meiri stuðning frá, frá stjórnarandstöðunni eða skilning á því að við þurfum að treysta böndin, bæði við Bandaríkin, en ekki síður við aðrar þjóðir.
Við þurfum að fjölga stoðunum undir undir okkar varnar- og öryggismál og við erum auðvitað aðilar að NATO og með varnarsamninginn, tvær svona grundvallarstoðir í okkar málum. En við þurfum að fjölga, eins og aðrar þjóðir hafa verið að gera í ljósi þróunarinnar, að leita eftir tvíhliða samstarfi og það samstarf sem ég hef undirritað, meðal annars við Finna og núna síðast við Þjóðverja, er gríðarlega mikilvægt og þýðingarmikið þegar við erum að sjá heiminn vera að þróast eins og, eins og hann er að þróast. En ekki síður það að finna að innan NATO, meðal annars eftir það að við erum að setja það á dagskrá, það er dagskrá norðurslóða, að finna líka að Þjóðverjar eru komnir með fókuspunktinn einmitt á Norður-Atlantshafið, styrkja öryggi norðurslóða, siglingaleiðir og svo framvegis og þeir eru í mjög öflugu samstarfi við Noreg líka og Kanada og Bandaríkin. Og þetta verðum við að gera við þessar þjóðir sem eru líkt þenkjandi. Við verðum að vera með alla fálmara úti, ef að hægt er að orða það svo, til þess að tryggja öryggi okkar borgara. Og það þýðir ekkert að spyrja sig fyrst og vera svona fullir fordóma eins og mér finnst stundum stjórnarandstaðan vera, að það má ekkert vera sem að kemur frá Evrópu eða Evrópusambandslöndum og ég bara skil það ekki af því að það er ekki verið að treysta öryggi okkar lands ef við megum ekki einu sinni vera í talsambandi við Evrópusambandið eða aðrar þjóðir innan Evrópu.“
