Fyrir rúmlega þrjátíu árum síðan seldist antík-kommóða á uppboði hér á landi. Kaupandinn var ljósmóðir á Akureyri sem keypti gripinn í því skyni að koma honum aftur í réttar hendur. Hún þekkti afkomanda upphaflegs eiganda, þá unga móður í sama bæ, og vildi að kommóðan rataði aftur „heim.“
Kommóðan hafði upphaflega verið í eigu Marselíu Friðriksdóttur. Marselía fæddist 23. ágúst 1862 að Þverá í Dalsmynni. Hún giftist Guðna Jónssyni frá Knarareyri, verkamanni og sjómanni í Garðshorni í Flatey á Skjálfanda og þar bjuggu hjónin lengst af. Afkomendur þeirra eru orðnir tæplega átta hundruð talsins og undirrituð er ein þeirra. Hjónin í Garðshorni voru langa-langamma mín og -afi og unga móðirin sem fékk kommóðuna sem ljósmóðirin keypti á uppboðinu á Akureyri var mamma mín.
Kommóðan birtist undirritaðri á æskuheimilinu snemma á tíunda áratugnum. Þá var hún nýkomin úr yfirhalningu, enda illa farin eftir langa ævi. Hún var vandlega gerð upp og lökkuð í antíkbláum lit. Fimmtán árum seinna fékk ég þessa sömu kommóðu sem hefur fylgt mér síðan í gegnum fjölda flutninga. Ég get vottað að viðgerðin var góð þar sem varla hefur sést á henni í gegnum þrjá áratugi og daglega notkun. Kommóðan gegnir í dag hlutverki fatahirslu sonar míns.
Ég hafði heyrt á það minnst að þetta væri ættargripur en var ekki viss um nákvæmlega hvaðan hún kom, enda fjölgar því aftar sem farið er, það er ofsalega mikið til af ömmum og öfum á Íslendingabók.
Þegar sonurinn lokaði sokkaskúffunni full harkalega einn mánudagsmorguninn í febrúar sá ég að ytra byrðið, nýrri og léttari viðarklæðning með antíkbláu lakki, hafði brotnað af. Ég dró nokkra nagla úr til þess að skoða betur hvað leyndist þarna undir. Ég gapti yfir handverkinu sem blasti við. Í dag er meðal-líftíminn á húsgögnum örugglega undir fimm árum. Við ákveðum án þess að hika að hlutirnir séu ónýtir vegna útlits en ekki nýtingar. Gamaldags stól er hent, innrétting rifin niður.
Nokkrum dögum seinna var ég stödd í Góða hirðinum með mömmu minni, klyfjuð bókum þar sem ég þjáist af bókasöfnunaráráttu á lokastigi. Æviskrár MA-inga stóðu rígmontnar á einni hillunni, þarna var einmitt árgangur móðurafa míns. Við drógum út bindi og fundum kallinn, lásum æviágripið. „Þetta er amma þín, sem átti kommóðuna,“ sagði mamma og benti á nafn Marselíu.
Þá var þetta komið í hring. Ég fór heim og sló upp nafninu á Íslendingabók, en greip í tómt. Á endanum fann ég hana, en skráningin samræmdist ekki nafninu í æviskrám MA-inga. Ég fletti þá formóður minni upp í kirkjugarðaskrám. Viti menn, ritháttur nafnsins samræmdist MA-æviskrám. Gaudeamus igitur! Bæði skírnarnafnið og föðurnafnið virtist ritað með öðrum hætti og Marselía virtist hafa breytt því síðar á ævinni, fellt niður fyrra skírnarnafn og kennt sig við uppeldisföður sinn.
Ég hef setið hugsi yfir þessu, þar sem nafn er vissulega ekki bara nafn heldur sérkenni og stór hluti af persónu manns. Ég átta mig á því að Íslendingabók er byggð upp sem gagnagrunnur hjá Íslenskri erfðagreiningu og því er verið að líta til einhvers blóðskyldleika við skráninguna. En þar sem formóðir mín kaus að halda nafninu Marselía Friðriksdóttir ævina á enda og það nafn hefur staðið við gröf hennar síðan í seinna stríði, finnst mér eðlilegast að seinni tíma gagnagrunnar séu ekki að breyta því.
Þetta hefur sömuleiðis vakið mig til umhugsunar um vald okkar yfir sjálfinu eftir dauðann á stafrænni öld. Valdið, í eiginlegri merkingu, er auðvitað ekkert. En það er í höndum ættingja, vina og velunnara að sjá til þess að rétt sé með farið. Á stað þar sem afritunin er endalaus, dreifingin botnlaus og samhengið er gufað upp.
En kommóðan stendur enn og mun standa áfram.
