Þær Lilja Alfreðsdóttir og Ingibjörg Isaksen berjast um formannsstólinn í Framsókn og kosið verður á landsþingi á sunnudag. Þær eru að mestu samhljóða í afstöðu sinni til frammistöðu ríkisstjórnarinnar og telja síðustu ríkisstjórn hafa staðið sig vel, m.a. hafi hún fjárfest mikið í innviðum. Ingibjörg tekur samt sérstaklega fram að hún hafi ekki verið formaður eða varaformaður í flokknum né heldur ráðherra og beinir spjótum sínum greinilega að Lilju sem verið hefur varaformaður Framsóknar í 10 ár. Á móti bendir Lilja á að Ingibjörg sé þingflokksformaður. Lilja og Ingibjörg eru gestir Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Framsókn - klippa 2
„Við í Framsókn, í þingflokki Framsóknar, lögðum fram breytingartillögur þegar að kom að fjárlögum núna fyrir áramót og við vöruðum við þessum hækkunum eins og. 7,5 milljarðar í vörugjöld, hvaða áhrif það myndi hafa hugsanlega á verðbólgutölur,“ segir Ingibjörg. „Og því miður þá er það að raungerast núna og við sjáum það. Við höfum verið að leggja til tillögur í rauninni og spyrja ríkisstjórnin út í það hvernig þau ætla að bregðast við núna. Við höfum fengið þau svör frá ráðherrum í óundirbúnum fyrirspurnum núna á Alþingi að þau séu að horfa á það að þau ætli að breyta fjármálaáætlun núna sem kemur í mars, en hún tekur ekkert gildi strax. Við höfum verið að spyrja um hvaða aðgerðir ætlar ríkisstjórnin að mæta núna með á borðið til skamms tíma? Ætla þau að draga úr einhverjum framkvæmdum, ætla þau að mæta barnafjölskyldum núna sem finna fyrir því um hver einustu mánaðamót hversu erfitt er að borga lánin af húsnæðinu sínu? Eða ætla þau að lækka hugsanlega matarskatt þannig að það verði ódýrara að versla í matinn um hverja helgi? Við erum að spyrja út í þetta og við erum að koma með tillögur og lausnir. Framsókn hefur í gegnum tíðina verið lausnamiðaður flokkur og við getum horft til dæmis bara hérna núna á langtímakjarasamningana sem náðust á síðasta ári, gríðarlega mikilvægir samningar hugsaðir til þess að ná stöðugleika í samfélaginu.
Og þá þurfum við auðvitað bara allir aðilar að líta í eigin barm og athuga hvað þeir geta gert sjálfir. Það er ekki bara hægt að kenna ríkisstjórninni um þetta eða bara benda á Seðlabankann í þessum efnum. Við þurfum öll að axla ábyrgð á stöðunni og athuga hvað við getum gert. Og ég tel að það sé afar mikilvægt að ríkisstjórnin komi núna með aðgerðir til skamms tíma og komi svo með raunhæfar lausnir líka þegar kemur að fjármálaáætlun núna í mars. En hins vegar er það alveg ljóst að ef við horfum á fjárlögin sem voru samþykkt af ríkisstjórninni og var, þú veist, það var og margir aðilar sem vöruðu við þessari stefnu, að þá er alveg ljóst að útgjaldaaukningin er gríðarleg, 9% á milli ára, og við sjáum það alveg að það er ekkert mikið hagræði þegar kemur að slíkum tölum, ber ekki mikinn vott um það að minnsta kosti.“
Þið talið fyrir svona einhverjum inngripum af hálfu ríkisstjórnarinnar til að bregðast við einhverri stöðu? Ríkisstjórnin segir: „Ja, við erum með áætlun sem er í gangi og hún er að virka.“ Er þetta ekki bara það sem var kosið um, meðal annars, í nóvember 2024, hvort það ætti að fara Framsóknarleiðina eða ætti að fara einhverja leið, svipaða þeirri sem verið er að fara?
„Ég held að það sem við sjáum er að ég held að enginn hafi kosið um það að verðbólga myndi hækka á þessu ári, ég held að enginn hafi viljað það,“ segir Lilja. „Og verðbólgan kemur ekki líklega samkvæmt spá Seðlabankans til þess að vera komin inn í verðbólgumarkmiðið fyrr en á næsta ári. Af því þú talaðir um, og ég ætla að fagna því, það er mjög jákvætt að lánshæfiseinkunnin hafi farið úr A í A+, ef ég man þetta rétt, þá er í raun og veru, ef þú lítur á rökstuðninginn, þá fer hún sérstaklega yfir þann árangur sem náðist að lækka skuldahlutfallið á þessum tíma sem síðasta ríkisstjórn var. Við jukum skuldir út af Covid-inu eins og allar þjóðir í veröldinni, en það sem var ólíkt hjá okkur var að við lækkuðum skuldir úr 76% í 60% á mjög skömmum tíma. Við tókum hallann, Ólafur, úr 8,8, ef ég man það rétt, í 1,3% og ef ríkisstjórnin hefði fylgt fjárlögunum okkar þá væri hún komin í afgang. Þannig að auðvitað hækkunin á lánshæfinu byggist klárlega og bara lítur á þessar stóru tölur, þá byggist hún klárlega á þeirri stefnu sem var rekin og núna tel ég að ríkisstjórnin sé að fara út af og ég færi fyrir því, að ég tel, nokkuð sannfærandi rök, en það sem mig langar líka svolítið að ræða og er í raun og veru bara, hvert stefnir Ísland, hvað ætlum við að gera?
Við sjáum að það eru tilfærslukerfin, eins og ég var að nefna, þau eru búin að stækka verulega og ég held að það sem við þurfum að fara að ræða sem þjóð eru í raun og veru breytingar á vinnumarkaði. Til að mynda mun ég tala fyrir því að það verði mun sveigjanlegri sá tími sem fólk getur kosið að ljúka sínum störfum. Við sjáum að lífaldur þjóðarinnar er að hækka. Það eru mjög margir sem vilja vinna lengur. Og ég tel að við þurfum svolítið að brjóta upp, á jákvæðan hátt, með jákvæðum hvötum, þetta kerfi sem við erum með, vegna þess að ef þú lítur bara á þessar lykilstærðir í ríkisfjármálunum, þá þurfum við að fá meira sem ýtir undir samvinnu atvinnulífsins og hins opinbera til þess að geta farið í þessar nauðsynlegu fjárfestingar, en við gerum það ekki bara með því bara að horfa á stöðuna og tala um kyrrstöðu, svolítið eins og ríkisstjórnin er að gera núna.“
Ingibjörg tekur við: „Já, af því þú nefndir þarna að fólkið hefði kosið og viljað breytingar, vissulega, og það fékk breytingar og ríkisstjórn sem nú er við lýði. Þar voru formenn búnir að alhæfa það og segja það í fjölmiðlum að þeir myndu ekki hækka skatta á venjulegt fólk. Hins vegar núna er raunin algjörlega önnur og fólk er að finna fyrir því. Þau segja að planið sé að virka, ég vona það. Fyrir hönd þjóðarinnar, að það muni skila árangri en staðan í dag er erfið. Hún er þung, sérstaklega fyrir barnafjölskyldur og við erum bara að kalla eftir viðbrögðum frá ríkisstjórninni. Hvað ætlar hún að gera núna til að bregðast við stöðunni? Langtímakjarasamningar í haust eru jafnvel í hættu ef að við náum ekki verðbólgunni niður fyrir haustið. Þannig að það eru alveg gríðarlegar áskoranir og við í Framsókn erum tilbúin til þess að koma að borðinu. Og ég veit að Samtök atvinnulífsins hafa kallað eftir samtali sem að ekki hefur verið orðið við. Við þurfum að ræða saman til þess að komast að lausn og við vitum um þjóðarsátt og annað og dæmi um það í gegnum tíðina sem hefur alveg skilað árangri þegar allir taka höndum saman, sem er mikilvægt í stöðu sem þessari, en Ísland stendur samt að mörgu leyti líka vel. Þó svo staðan sé núna svona í efnahagsmálunum að þá erum við mjög framarlega þegar að kemur að mörgum mælikvörðum.
En af því að við erum að tala um Ísland til framtíðar, að þá eru tækifærin mjög mikil ef við horfum bara á nýsköpun. Við horfum á tækifærin í atvinnulífinu, fyrirtæki, bara eins og Kerecis sem varð til hér sem er hugvit eins einstaklings. Ef við ýtum undir þetta og styðjum við fyrirtæki og einstaklinga, þannig að þeir sjái hag sinn í því að taka áhættuna, stofna fyrirtæki og fylgja eftir sinni hugsjón þá erum við að skapa verðmæti og það er það sem skiptir miklu máli til þess að við getum staðið undir velferðinni. Og það líka að við séum að hlúa að börnunum okkar og ungmennunum okkar. Samfélagið okkar hefur breyst í gegnum tíðina og sérstaklega mikið núna undanfarin ár, og við erum ekki að fara að breyta því til baka.
Áskorunin núna næstu árin er hvernig ætlum við að hjálpa fólki sem hingað er komið, vinnuafl sem er dýrmætt fyrir okkur? Og er að miklu leyti í byggingariðnaði, opinbera kerfinu eins og heilbrigðisþjónustu og annað og ferðaþjónustu. Hvernig ætlum við að hjálpa þessum einstaklingum, sem eru að halda hagkerfinu okkar meðal annars gangandi, að aðlagast samfélaginu? Hvernig getum við hjálpað þeim að læra íslensku, sem er lykillinn inn í samfélagið? Við þurfum að axla þessa ábyrgð og við þurfum líka að skapa þannig grundvöll og innviði í landinu okkar að börnin okkar, að þau vaxi, þau fái menntun við hæfi og tækifæri. Og þau séu ekki að leita erlendis eftir vinnu, heldur sjái tækifæri í að vera hér á Íslandi, eignast fjölskyldur og börn og eldast og þroskast. Það er þetta sem við viljum, viljum halda í fólkið okkar. Því miður erum við að sjá of marga, of mikið af ungmennum eru að fara úr landi núna, meðal annars ef við horfum til húsnæðis og efnahagsástandsins þannig að það eru alveg áskoranir víða, en það eru tækifæri.“
Áður en við förum út fyrir landsteinana langar mig aðeins að koma inn á það að þið eruð að gagnrýna útgjaldaaukningu á vegum þessarar ríkisstjórnar. En er ekki staðreyndin sú að þessi ríkisstjórn tók við gríðarlegri innviðaskuld sem hefur byggst upp á mörgum árum, allt frá hruni allavega, og Framsóknarflokkurinn sat í ríkisstjórn í, hvað, í 10 ár, rúm 10 ár fyrir síðustu kosningar, og formaður flokksins, hann var nú innviðaráðherra drjúgan part af þessum tíma. Þarf ekki Framsóknarflokkurinn að horfa miklu meira bara í eigin barm og fara í góða naflaskoðun?
Lilja tekur við boltanum: „Ég skal byrja á því að taka þessa spurningu. Það er auðvitað þannig að við settum í síðustu ríkisstjórn auðvitað á stað mjög mikla fjárfestingu í nýsköpun, rannsókn og þróun og þróun á öðrum horfum í átt til tækifæra. Og ég ætla bara svona aðeins að tala um og fer svo aðeins inn á fjárfestingar.“
Og með innviðaskuldina þá er náttúrlega verið að tala um meðal annars, segjum bara vegakerfið.
„Já, ég fór aðeins inn á það, Ólafur,“ heldur Lilja áfram, „þar sem ég tel að það þurfi að fara í bara róttækar breytingar á því hvernig við erum að horfa á ríkisfjármálin vegna þess að það var og hefur ekki verið nægilegt svigrúm til fjárfestinga, en til þess að búa til það svigrúm þá verður auðvitað líka að afla tekna. Og það sem gerðist á vakt, þó ég vilji nú tala um framtíðina en ég ætla bara aðeins að nefna það, það, það sem gerist á vakt síðustu ríkisstjórnar er að við höfum aldrei haft jafn margar öflugar stoðir fyrir útflutningsgreinarnar okkar og eins og þú veist mætavel og hefur nú stúderað efnahagsmálin mjög vel í gegnum tíðina, að við erum að fara á 25 árum úr hagkerfi sem reiddi sig aðallega á sjávarútveg, eða um 60%. að gjaldeyristekjur þjóðarbúsins komu frá sjávarútvegi í kringum árið 2000. Árið 2025, er 22% sem kemur úr sjávarútvegi, 34 úr ferðaþjónustu, 25 úr orku- og sjálfbærri orkunotkun og útflutningi og svo um tæp 20 í nýsköpun, þróun og skapandi greinum. Við erum að tala um það að það sem gerðist hjá þessari síðustu ríkisstjórn, þetta er alveg gríðarleg verðmætasköpun sem hefur skilað þjóðinni auðvitað mjög miklu og ég held að þjóðin alveg finni það, en til þess að horfa til framtíðar þá er alveg ljóst að það þarf að búa til meira rými í ríkisfjármálunum fyrir fjárfestingu. Ég sé það ekki vera að gerast hjá núverandi ríkisstjórn og það er alveg rétt, það þarf alltaf að horfa í eigin barm og skoða og meta. En hvað var gert vel? Ég var að nefna núna eitthvað sem var gert vel, en það sem er hægt að gera betur. En þú gerir það ekki bara með því að hækka skatta og auka útgjöld, þú þarft að gera vinnumarkaðinn meira sveigjanlegan og tilfærslukerfin okkar, þau hafa vaxið gríðarlega.“
„Já, bara tek undir með Lilju Dögg,“ segir Ingibjörg, „það sem hún er að tala um núna varðandi verðmætasköpunina og styðja við til dæmis fyrirtæki vegna útflutnings. Auðvitað þurfum við að líta í eigin barm. En við verðum líka samt sem áður að átta okkur á því að samfélagið tekur stöðugum breytingum og hver einasta ríkisstjórn, sama hver hún er og sama hvernig hún er samhent, hún lýkur aldrei öllu verkefninu. Þetta er bara viðvarandi verkefni og alls konar jafnvel óvæntar áskoranir sem koma upp og koma í fangið á hverri ríkisstjórn fyrir sig og við erum að horfa á það, þegar við erum að tala um síðustu ríkisstjórn, sem ég var meðal annars hluti af þessi síðustu þrjú árin, það er Covid, við vorum að koma út úr Covid. Það voru settir töluverðir fjármunir í það til þess að halda fyrirtækjunum hérna gangandi og það eru ákvarðanir, það er auðvitað hægt að líta í baksýnisspegilinn og vera með alls konar skoðanir á þessu, en samt sem áður var þingið samtaka í þeim aðgerðum sem var mjög mikilvægt. Það eru líka eldsumbrot inn á Reykjanesskaga. Þar voru í rauninni alls konar tilfærslur til þess að styðja við fólkið sem þurfti að flytja að heiman frá sér. Þetta var allt áskorun sem þáverandi ríkisstjórn tók í fangið og leysti mjög vel að mínu mati. En núna erum við með ríkisstjórn sem er ekki með neina óvænta atburði enn sem komið er, og ég vona að svo verði áfram. En hins vegar er það þannig að þó svo við höfum verið í ríkisstjórn í einhver ár eða eitthvað svoleiðis, þá hef ég persónulega ekki verið formaður Framsóknar og ég hef ekki verið varaformaður Framsóknar.“
„En þú hefur verið þingflokksformaður,“ skýtur Lilja inn í.
„Ég hef heldur ekki verið ráðherra,“ heldur Ingibjörg áfram, „en ég hef vissulega verið þingflokksformaður og stýrt flokknum innan veggja Alþingis þar sem er hið daglega starf. Og fylgt eftir stefnu forystunnar og flokksins. Það hefur verið mitt verkefni. En hins vegar er það þannig að þó svo við séum í stjórnarandstöðu, þá er allt í lagi að við gagnrýnum og bendum á hvað má gera betur. Það er okkar verkefni að sýna núverandi ríkisstjórn smá aðhald og benda á hvað er hægt að gera með öðrum hætti og jafnvel bjóða fram krafta okkar til þess að vinna að lausnum. Þetta er ekki það að við séum á móti öllu sem núverandi ríkisstjórn gerir, alls ekki, það eru mörg mál sem við höfum stutt sem þau hafa lagt fram. En okkar hlutverk er að veita ríkisstjórninni aðhald og benda á það sem við teljum að hún sé að fara út af veginum, alveg sama hvort að við höfum einhvern tímann verið í ríkisstjórn eða ekki. Við þurfum bara að halda áfram veginn og horfa fram á við og hvernig við getum bætt hagsmuni landsmanna allra. Og það er það sem að við brennum fyrir.“
