Einar G. Harðarson, fyrrverandi stjórnarmaður Lánasjóðs íslenskra námsmanna, segir umræðuna á Íslandi um námslán vera með ólíkindum. Hann tekur undir með Helgu Völu Helgadóttur, lögmanni og fyrrverandi þingmanni, um að námslánakerfið sé ósanngjarnt. Þá gagnrýnir hann Konráð S. Guðjónsson, hagfræðing, fyrir að segja að námslán séu gjöf.
„Í umræðu um hagvöxt og framtíð Íslands gleymist stundum hið augljósa: að menntun er ekki kostnaður heldur fjárfesting,“ segir Einar í aðsendri grein á Vísi. „Þjóðir sem hafa náð bestum árangri efnahagslega eru ekki þær sem spara í menntakerfinu, heldur þær sem byggja markvisst upp þekkingu, hæfni og mannauð. Það má færa sterk rök fyrir því að tengsl séu á milli menntunar og hagvaxtar.“
Nefnir hann Singapúr sem augljósasta dæmið. Landið hafi náð 150 dollara á mann í kaupmætti og sé á meðal fremstu þjóða heims í námsárangri. Það sama megi segja um svæði í Kína, Bandaríkjunum og Evrópu. Öflug háskólasamfélög og rannsóknir hafa beina tengingu við framleiðni og nýsköpun.
„Í ljósi þessa er umræðan hér á landi stundum með ólíkindum,“ segir Einar og vísar í umræðu um námslán Helgu Völu.
Það er að hún gagnrýndi íslenska námslánakerfið, segist hafa tekið 11 milljóna lán, sé búin að borga 6 milljónir en skuldi 20. Þetta sé fórnarkostnaðurinn við að halda í smákrónuna.
Þetta gagnrýndi Konráð, sem er hagfræðingur hjá Kontext, og sagði Helgu Völu hafa fengið námslán á „tombólukjörum.“ Helga Vala hafi fengið niðurgreidda peninga og rúmlega það.
Einar segir Helgu Völu hafa rétt fyrir sér. Námslánakerfið sé orðið mörgum námsmönnum þung byrði og samfélagi okkar til skammar.
„Námslán eru ekki gjöf. Þau eru fjárfesting. Að halda öðru fram er skammsýni,“ segir Einar. „Það vekur sérstaka furðu að hagfræðingur, haldi því fram að verið sé að „gefa“ námsmönnum fé. Slík fullyrðing bendir til alvarlegs misskilnings á eðli menntunar í hagkerfi. Menntun er ekki gjöf heldur ein arðbærasta fjárfesting sem samfélag getur ráðist í. Hagfræðin ætti einmitt að kenna okkur þetta.“
Segir hann að einstaklingur sem mennti sig auki framleiðni sína, skili hærri tekjum og greiði hærri skatta til lengri tíma. Samfélagið fái margfalt það til baka sem það leggur í menntun einstaklings.
„Að leggja þungar skuldir á námsmenn er því ekki aðeins ósanngjarnt heldur einnig óskynsamlegt út frá einföldum hagfræðilegum rökum. Skuldsettir námsmenn þýðir veikari framtíð,“ segir hann.
Nefnir Einar að Ísland sé í dag á meðal ríkustu þjóða heims en það sé ekki sjálfgefið að sú staða haldist til frambúðar. Lönd eins og Noregur og Sviss séu að styrkja umhverfi námsmanna og minnka skuldsetningu þeirra. Þetta séu þjóðir sem skilji að mannauður er mikilvægasta auðlindin.
„Kjarni málsins er einfaldur. Ef Ísland ætlar að halda stöðu sinni meðal fremstu þjóða þarf að hætta að líta á menntun sem útgjaldalið sem þurfi að halda niðri. Í staðinn þarf að líta á hana sem lykil fjárfestingu í framtíð þjóðarinnar. Spurningin er því ekki hvort við höfum efni á að styðja betur við námsmenn. Spurningin er hvort við höfum efni á því að gera það ekki,“ segir hann að lokum.
