Þegar þú ert búinn að versla, hvað verður um innkaupakerruna þína? Lætur þig hafa það að skila henni á vísan stað, eða skilurðu hana eftir á bílastæðinu og keyrir áhyggjulaus í burtu? Þessar vangaveltur hafa orðið tilefni fjölda heitra umræðna á netinu. Sumum þykir sjálfsagt að skila kerrunni á vísan stað, það sé bara lágmarkskurteisi og sýnir að viðkomandi sé góður og gegn samfélagsþegn. Aðrir benda á að verslanir séu bókstaflega með fólk í vinnu við að safna saman kerrunum, þessir einstaklingar fá borgað fyrir þetta og ekki undir viðskiptavinum komið að létta þeim vinnuna.
Sálfræðingurinn Sanam Hafeez segir að þessi umræða snerti við einhverju djúpt innra með okkur. Hún vekur upp spurningar um persónuleika, ábyrgð og hvaða ábyrgð við berum hvert gegn öðru þegar enginn sér til okkar.
„Innkaupakerran er tákn stærri ótta okkar um ábyrgð og siðferðisbresti. Mun fólk breyta rétt þegar það veit að enginn getur dregið það til ábyrgðar?“ spyr sálfræðingurinn.
Þannig varð innkaupakenningin til. Forsenda hennar er einföld: Það er engin umbun fyrir að skila kerrunni á sinn stað en á sama tíma engin refsing fyrir að skilja hana eftir. Þar með er það algjörlega sjálfviljug athöfn borgaralegrar ábyrgðar að skila kerrunni. Rétt er að geta þess að kenningin er ekki vísindaleg en hún sýnir að fólk sem skilar kerrunni sinni vill gera hið rétta án ytri hvatningar, þeir sem gera það ekki eru þar með að sýna fram á grundvallarbrest í fari sínu.
Taugasálfræðingurinn Judy Ho tekur fram að þessi kenning sé engan veginn vísindaleg og hafi líklega byrjað sem grín á netinu en það sé ástæða fyrir því að hún höfðar til fólks.
„Þetta er einföld og kunnuleg hegðun sem virðist siðferðislega gildishlaðin þar sem hún krefst lítillar fyrirhafnar, er að mestu nafnlaus og er römmuð inn sem það að breyta rétt.“
Jafnvel þó að það segi ekki mikið um þig að skila innkaupakerrunni þá þýðir það ekki að slíkt sé tilgangslaust. Það getur til dæmis komið í veg fyrir að kerran fjúki eða renni á bíl og valdi þar með tjóni. Sumir gera þetta af einfaldri samviskusemi, sumir gera þetta af vana og sumir líta á þetta sem samfélagslega skyldu. Sama hvað, þá er þetta ákveðin tillitsemi gagnvart náunganum. Á sama tíma geta verið góðar ástæður fyrir því að skila EKKI kerrunni, ástæður sem hafa ekkert með tillitsleysi eða leti að gera. Sumir hreinlega geta það ekki af heilsufarsástæðum, sumir geta það ekki vegna þess að börn eru með í verslunarferðinni, sem má ekki skilja eftir eftirlitsaus og áfram mætti telja. Blæbrigði raunveruleikans eru mun meiri en samfélagsmiðlar ná að fanga í einföldum kenningum.
