Í frétt Samstöðvarinnar í dag er það lesið út úr grein Bjarna Benediktssonar utanríkisráðherra í Morgunblaðinu að ríkisstjórnin hafi fallist á að auka framlög sín til hernaðar en í greininni fer Bjarni meðal annars yfir framlög Íslands til viðbúnaðar Atlantshafsbandalagsins (NATO) og aðgerðir til stuðnings Úkraínu í stríðinu gegn Rússlandi. Bjarni segir einnig í greininni að hann leggi áherslu á aukin framlög til varnar- og öryggismála. Segir Samstöðin benda til að ætlunin sé að Ísland muni standa undir þeirri kröfu að aðildarríki NATO verji að lágmarki 2 prósent af vergri landsframleiðslu til varnarmála á hverju ári. Þar sé um stefnubreytingu að ræða sem ekki hafi verið rædd opinberlega. Það kemur þó fram í fjármálaáætlun fyrir árin 2024-2028 að stefnt sé að auknum framlögum til þessa málaflokks en ekki tekið fram hversu mikil sú aukning á að vera. Hún virðist þó ekki verða eins mikil og Samstöðin telur stefna í, samkvæmt uppgefnum tölum, en þó er vísað í áætluninni í þessa kröfu, sem gerð er til aðildarríkja NATO og hún sögð kalla á aukin framlög til þessa málaflokks.
Varnar- og öryggismál eru ekki síst á verksviði utanríkisráðuneytisins en lögreglan og Landhelgisgæslan gegna stóru hlutverki í þessum málum á Íslandi og heyra undir dómsmálaráðuneytið. Ekki er þess sérstaklega getið í fjármálaáætlun hversu mikið eigi að auka framlög til Landhelgisgæslunnar og lögreglunnar en hvað varðar fyrrnefndu stofnunina er það sérstaklega tekið fram að fjármögnun sé einn helsti áhættuþáttur í rekstri stofnunarinnar. Í fjármálaáætlun tilheyra þessar stofnanir málaflokknum almanna- og réttaröryggi en áætlað er að auka framlög til hans úr tæpum 38 milljörðum króna á þessu ári í 44 milljarða króna árið 2026 og síðan lækka þau 2027 og 2028.
Í frétt Samstöðvarinnar er það talið líklegt að grein Bjarna bendi til þess að stefnt sé að því að Ísland standist kröfur um að aðildarríki NATO verji að lágmarki 2 prósent af vergri landsframleiðslu til varnar- og öryggismála sem þýði að íslenska ríkið muni eyða 90 milljörðum í þennan málaflokk árlega. Það hafi ekki verið rætt hvort þjóðin sé hlynnt því að skattfé verði með þessum hætti fært úr „grunnkerfum samfélagsins“ yfir í þennan málaflokk.
Þar sem það sem tilheyrir varnar – og öryggismálum eða hernaðarmálum eins og Samstöðin kallar það heyrir undir fleiri en eitt ráðuneyti er erfitt að átta sig á því í fljótu bragði hversu mikil aukning fjárframlaga ríkisins til þessa málaflokks verður í heild sinni. Þegar fjárframlög til áðurnefnds málaflokks, almanna- og réttaröryggi, og framlög til utanríkismála, sem varnar-og öryggismál eru hluti af, eru lögð saman má þá sjá að stefnt er að því að framlög til þessara málaflokka verði samtals um 60 milljarðar króna á ári fram til 2028. Ítreka ber þó að varnar – og öryggismál eru aðeins hluti af þessum málaflokkum í fjármálaáætlun.
Þegar kemur að málaflokknum utanríkismál í fjármálaætlun kemur fram að stefnt er að lækkun framlaga til þessa málaflokks úr 15 milljörðum króna á þessu ári í tæplega 14,6 milljarða króna árið 2028. Tekið er þó fram að fjárheimildir, innan þessa málaflokks, til varnar- og öryggismála muni hækka en ekki kemur fram hversu mikil þessi áætlaða aukning verði.
Í áætluninni eru rakin helstu verkefni sem utanríkisráðuneytið og íslensk stjórnvöld almennt fara með á sviði varnar- og öryggismála og helstu verkefni sem blasa við í þessum málum á næstu árum. Jafnframt er vísað til þessarar títtnefndu kröfu um að aðildarrríki NATO verji að lágmarki 2 prósent af vergri landsframleiðslu til varnar- og öryggismála og hún sögð kalla á aukin framlög til þessa málaflokks:
„Nær öll helstu samstarfsríki Íslands hafa markvisst unnið að því að efla varnargetu og viðnámsþol samhliða því að stórefla þátttöku og framlög til sameiginlegra varna Atlantshafsbandalagsins. Til að standa undir þessum auknu umsvifum hefur verið miðað við að bandalagsríkin verji að lágmarki 2% af vergri landsframleiðslu til öryggis- og varnarmála. Þá hefur umfang svæðisbundins og tvíhliða varnarsamstarfs tekið stökkbreytingum, þ.m.t. við Bandaríkin, Norðurlöndin og á vettvangi sameiginlegu viðbragðssveitarinnar sem Bretlands leiðir ásamt öðrum Norður-Evrópuríkjum. Breytt öryggisumhverfi, aukin verkefni og krafa um að ríki leggi meira af mörkum kallar á aukin framlög til að tryggja varnar- og öryggishagsmuni Íslands.“
