Við kveikjum einu kerti á, er gjarnan sungið á aðventunni, en á sunnudaginn næstkomandi er einmitt fyrsti í aðventu. En hvað er aðventan og hvers vegna tendrum við ljós á aðventukrönsum í tilefni hennar?
Aðventa, jólafasta
Aðventa var áður fyrr kölluð jólafasta. Hún hefst fjórða sunnudag fyrir jóladag. Orðið aðventa hefur verið notað á Íslandi allt frá 14. öld, en orðið kemur frá latneska orðinu adventus sem merkir tilkoma, en fram eftir öldum virðast Íslendingar heldur hafa talað um jólaföstu.
Jólafasta kemur frá þeim kaþólska sið að fasta síðustu vikur fyrir jól, en á öldum áður neytti fólk ekki kjöts á föstunni. Jólaföstunnar er getið í hinni fornu lögbók Íslendinga, Grágás, sem er talin hafa verið skrifuð á 13. öld. Þar segir:
Jólaföstu eigum vér að halda. Vér skulum taka til annan dag viku að varna við kjöti, þann er drottins dagar verða 3 á millum og jóladags hins fyrsta. Þá skal eigi eta kjöt á þeirri stundu, nema drottins daga og messudaga lögtekna.
Latneska orðið adventus kemur frá latnesku sögninni advenio eða „ég kem til“ og er aðventan því biðin eftir jólunum, eða biðin eftir endurkomu Krists.
Aðventukransinn
Í Húsfreyjunni, tímariti Kvenfélagssambands Íslands, birtist árið 1952 pistill eftir Guðrúnu Sveinsdóttur þar sem hún lýsti þeim þýska sið að tendra ljós á aðventukransi.
„Sunnudagsmorgun í byrjun desembermánaðar hafði Kate Schiller farið snemma á fætur og út í skóg, og kom nú heim með fangið fullt af furugreinum. Eftir nokkra stund var hún búin að hnýta krans og hengja hann með rauðum silkiböndum upp í loftið. 4 kerti voru fest á kransinn. Nú kynntist ég hinum fagra sið Þjóðverja, að fagna jólunum um leið og jólafastan (aðventa) hefst og hnýta aðventukrans. Fyrsta sunnudaginn í jólaföstu, þegar rökkva tók var kveikt á einu kerti á kransinum, næsta sunnudag tveimur kertum, svo þremur, og seinasta fjórum, eftir því hvort 3 eða 4 sunnudagar voru í jólaföstunni. Hin upprunalega hugsun, sem liggur til grundvallar fyrir aðventuhelginni er sú, að þegar fæðingarhátíð frelsarans er í nánd, eigi söfnuðurinn að vera við búinn að veita honum móttöku, eins og hann kæmi þá að nýju til þess að úthella sínum andlega krafti til þeirra, sem vilja veita honum móttöku. Þessa stund, á meðan kertin loga, eru sungnir sálmar, leikið á hljóðfæri, lesnar helgisagnir eða á einhvern hátt reynt að gera þá stund helga og hátíðlega. Ef til vill er aðeins setið í kyrrð og horft á ljósin loga. Mér þótti þessi siður svo yndislegur, að árum saman, þegar ég hef getað náð mér í efni í aðventukrans, höfum við haldið aðventuhátíð á heimili mínu. Ég hef veitt því eftirtekt, að aðventukransar hafa fengist í blómabúðum í Reykjavík, en fáum mun víst kunnugt um til hvers þeir eru ætlaðir.“
Svo virðist því sem aðventukransar hafi byrjað að sjást á Íslandi um miðja síðust öld og fljótlega notið mikilla vinsælda hérlendis. Aðeins sex árum eftir að ofangreindur pistill birtist í Húsfreyjunni sagði í Morgunblaðinu: „Í dag er fyrsti sunnudagur í jólaföstu og þá er fyrsta jólaljósið. Kveikt er á fyrsta kertinu í jólaföstu- eða Aðventukransinum. Þessi skemmtilegi siður er að verða útbreiddur hér og er það vel. Hann gefur fólkinu tækifæri til þess að njóta jólaljósanna í ró og næði, löngu áður en sjálft jólahaldið byrjar í algleymingi.“
Siðurinn, að tendra ljós á aðventukransinum, er talinn eiga rætur sínar að rekja til þess hve börnum þótti erfitt að bíða eftir jólunum. Siðurinn hefur verið eignaður þýskum presti, Johann Hinrich Wichern, sem tók eftir óþolinmæði þeirra barna sem hann var að kenna. Hann gerði því fyrsta aðventukransinn árið 1839 til að auðvelda börnunum biðina. Því mætti segja að aðventukransinn sé forveri jóladagatalanna sem njóta mikilla vinsælda í dag.
Kertin fjögur á kransinum
Aðventukransinn er táknrænn. Sígrænt grenið og hringurinn merkir eilíft líf en einnig bera kertin hvert sitt nafn. Það fyrsta er Spádómakertið sem minnir á fyrirheit spámanna Gamla testamentisins sem spáðu fyrir um komu Jesú Krists. Annað kertið er Betlehemkertið eftir þorpinu sem Jesús fæddist í. Þriðja kertið er Hirðakertið, en fjárhirðar voru þeir fyrstu sem færð voru tíðindin af fæðingu Jesú. Það síðasta er svo Englakertið, en það voru englarnir sem samkvæmt Nýja testamentinu færðu heiminum fréttirnar um fæðingu frelsarans.
Í dag er aðventan og aðventukransinn tvímælalaust órjúfanlegur hluti jólahátíðarinnar, þó svo að merkingin að baki orðunum sé kannski önnur í dag, en þó ekki það frábrugðin. Aðventan merkir biðin eftir Kristi, eða biðin eftir jólunum. Þótt trúarleg merking orðsins sé líklega minni í nútíma málvitund þá tendrum við á kertunum, einu á eftir öðru, og bíðum jólanna. Hins vegar virðist jólafastan gleymdur siður, enda þætti mörgum Íslendingnum sárt að fórna ketinu í desember.
