Þegar ég var yngri virtist íslenskt samfélag undirlagt óþekkum konum. Seint á níunni man ég eftir kaffibrúsakörlum fussandi yfir kvennalistakonum. Ég var auðvitað bara krakki og fannst svolítið merkilegt að konur væru að velja að vera eitthvað annað en að verða poppstjörnur og fegurðardrottningar. Það var að minnsta kosti gaman hjá þeim.
Þegar ég var átta ára snerust framtíðarplönin um að breyta nafninu í Fjóla, lita hárið á mér fjólublátt og verða söngkona. Mér fannst ekki virka neitt sérlega spennandi að starfa við það að vera pirruð í pontu. Svo liðu árin og ég áttaði mig á því að poppstjörnur og fegurðardrottningar voru alltaf á sama aldri en konur virtust hverfa úr opinbera rýminu þegar þær urðu eldri, nema í þeim sárafáu tilfellum sem þær umbreyttust í pirraðar pontukonur. Vigdís Finnbogadóttir var auðvitað forseti, en hún var einhyrningur, fyrsta konan í öllum heiminum til að verða lýðræðislega kjörinn forseti. Síðan varð Ingibjörg Sólrún borgarstjóri. Ég man eftir grillveislu í Grafarvogi sem snerist ekki um annað en að sveia yfir þessum konuborgarstjóra.
Fleiri brautryðjendur fylgdu þessum áratug, þær voru úti um allt og umdeildar. Sigga Beinteins og Björk, Ragna Kjartans og Rannveig Rist. Þessar breytingar virtust þokast stöðugt í eina átt, íslenskar konur voru líka menn og óháð því hvort að þær skilgreindu sig sem femínista eða beittu sér markvisst fyrir réttindum kvenna, þá var tilvist þeirra í rýminu nóg til þess að kollvarpa áður fyrir fram gefnum hugmyndum um hlutverk kvenna.
Næstu áratugir fóru í að skoða stöðu kvenna frá alls konar hliðum og það tók mið af alþjóðlegum vindum allt í kringum okkur. Tímarnir voru að breytast. Fjöldi rannsókna benti ótvírætt til þess að kynjamisrétti einfaldlega borgaði sig ekki.
Réttindi kvenna, ekki bara íslenskra kvenna á Íslandi, ekki bara ófatlaðra kvenna, ekki bara grannra kvenna. Réttindi til að líða vel. Réttindi til að upplifa sig örugga gegn kynbundnu ofbeldi. Réttindi til að eiga sæti við borðið þegar á að skilgreina kynbundið ofbeldi. Þetta þótti komið út í Öfgar eftir #Metoo, en þá steig fram femínískur aktívistahópur sem kenndi sig við öfgarnar sem þær voru sakaðar um að beita í þessari baráttu. Ólöf Tara Harðardóttir stofnandi samtakanna lést í janúar 2025. Öfgar slitu síðan formlegu starfi í júní 2025.
Rauður þráður í þeirri andspyrnu sem kvenréttindakonur hafa sætt í gegnum tíðina er sá misskilningur að þær séu í baráttu við karlmenn þegar þær eru í raun að berjast við valdakerfi. Þessum valdakerfum er haldið upp af öðrum konum, körlum, einstaklingum, stofnunum, hefðum. Þeim er haldið upp af kreddum, trúarsetningum, ótta og rökvillu.
Ég lít í kringum mig og hlusta eftir femínísku háværu pirruðu pontukonunum. En ég heyri ekki í þeim. Þær eru allar þagnaðar.
Árið 2026 mæti ég körlum sem eru yngri en ég og tala um að geta ekki unnið með mér, vegna þess að í prinsippinu vilja þeir ekki vinna með mæðrum. Þeir telja mæður grunnskólabarna ekki eiga erindi á vinnumarkað. Þessar hugmyndir eru afleiðingar pólitískrar tískubylgju sem hefur tröllriðið landanum í dag. Þið vitið um hvað ég er að tala.
Við þurfum pirraðar pontukonur. Kannski voru þær aldrei vandamálið heldur eina varnarlínan sem við áttum gagnvart kexruglaðri heimsmynd.
