Fyrir helgi var maður sýknaður í Héraðsdómi Reykjaness af ákæru um sérstaklega hættulega líkams árás á veitingastaðnum Benzincafe við Grensásveg í marsmánuði árið 2022. Manninum var gefið að sök að hafa veist með ofbeldi að öðrum manni inni á staðnum þar sem hann lá í gólfinu og ítrekað slegið hann með billjardkjuða í höfuðið og búk ásamt því að hafa eitt sinn sparkað í fætur hans. Hlaut brotaþoli útbreidda mjúkáverka á höfuð af árásinni.
Ákærði neitaði sök og samþykkti ekki þá verknaðarlýsingu sem kemur fram í ákærunni. Var hann sýknaður þar sem dómari taldi að háttsemdin hefði fallið undir lagaákvæði um minniháttar líkamsárás en fyrningarfrestur brotsins var liðinn þegar ákæran var gefin út.
„Umbjóðandi minn neitaði sök frá upphafi og hélt því fram að lýsing ákæruvaldsins á atburðarásinni væri röng og ósönnuð. Hann benti einnig á að áverkar brotaþola væru ekki svo alvarlegir að þeir féllu undir „stórfellt líkams- eða heilsutjón“ eins og krafist er í 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þess í stað væri augljóst að háttsemin félli undir 1. mgr. 217. gr. sömu laga, sem varðar minniháttar líkamsárás, en þá væri brotið fyrnt að lögum,“ segir verjandi mannsins, Sævar Þór Jónsson hæstaréttarlögmaður, í samtali við DV.
Hann bendir á að öll rök hafi hnigið að að hér væri um minniháttar líkamsárás að ræða og brotið því fyrnt. Því hefði aldrei átt að gefa út ákæru í málinu:
„Athygli vekur að áður en ákæra var gefin út óskaði héraðssaksóknari eftir áliti ríkissaksóknara. Í því áliti tók ríkissaksóknari undir það sjónarmið umbjóðanda míns að áverkar brotaþola nægðu ekki einir og sér til að fella háttsemina undir stórfellda líkamsárás. Þó var gefið til kynna að tilefni væri til að láta reyna á það fyrir dómstólum hvort „verknaðaraðferðin“ hefði verið sérstaklega hættuleg, þrátt fyrir að engin dómafordæmi styddu slíka túlkun. Mikilvægt er einnig að nefna að í áliti ríkissaksóknara voru gerðar alvarlegar athugasemdir við óhóflegan drátt á málinu, sem ekki væri hægt að kenna umbjóðanda mínum um,“ segir Sævar.
Í dómi Héraðsdóms Reykjaness var sú niðurstaða staðfest með afgerandi hætti að ákæruvaldið hefði ekki sannað með óyggjandi hætti að háttsemi umbjóðanda míns félli undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Sérstök áhersla var lögð á að læknisfræðileg gögn, framburður vitna og myndupptökur studdu ekki fullyrðingar ákæruvaldsins um ítrekuð högg í höfuð og alvarlegar afleiðingar. Því var niðurstaða dómsins sú að ekki væri hægt að miða við að ákæruvaldið hefði sannað að umbjóðandi minn hefði slegið brotaþola með kjuða í höfuð eins og ákært var fyrir eða valdið umræddum áverkum. Að mati dómsins þótti ljóst að háttsemi umbjóðanda míns varðaði við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga, um minniháttar líkamsárás. Sú háttsemi var hins vegar fyrnd að lögum þegar ákæra málsins var gefin út og var umbjóðandi minn því sýknaður af öllum kröfum.“
Sævar telur framferði ákæruvaldsins í þessu máli sýna skort á hlutlægni og varfærni í meðferð opinberra mála:
„Þessi niðurstaða undirstrikar mikilvæga gagnrýni á þá ákvörðun ákæruvaldsins að reyna að heimfæra háttsemi umbjóðanda míns undir 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga um „sérstaklega hættulega líkamsárás“. Eins og dómurinn og álit ríkissaksóknara sýna glöggt, var sönnunarstaðan fyrir slíkri heimfærslu afar veik og ekki nægileg. Tilraunin til að beita þessu þyngra ákvæði virðist hafa verið ómarkviss og illa studd, en augljóslega til þess fallin að komast hjá fyrningu málsins, sem hefði átt við ef brotið hefði verið heimfært réttilega undir minniháttar líkamsárás samkvæmt 1. mgr. 217. gr. laga nr. 19/1940.
Þegar ákæruvaldið kýs að reka mál sem byggist á veikum grunni og óljósri heimfærslu, til að forðast fyrningu, er það til marks um skort á hlutlægni og varfærni í meðferð opinberra mála. Niðurstaðan í máli umbjóðanda míns ætti að verða tilefni til ítarlegrar skoðunar á verklagsreglum lögreglu og ákæruvalds. Það er mikilvægt að tryggja að réttaröryggi sé ávallt í fyrirrúmi og að refsikenndar réttarheimildir séu ekki notaðar á ómarkvissan hátt til að réttlæta ákæru þegar sönnunarstaða er veik og mál er löngu fyrnt.“
