Allt tal um að fyrirhuguð kosning um viðræður við ESB muni kljúfa þjóðina er markleysa. Þjóðin er hvort sem er klofin í fjölda mála öllum stundum. Ekki þarf annað en fylgjast með á Alþingi til að sjá að svo er. Frá því að vinstri stjórn Katrínar Jakobsdóttir missti völdin í lok árs 2024 eftir að henni var hafnað í þingkosningum hafa minnihlutaflokkarnir á Alþingi sett sig upp á móti öllum málum sem þar hafa verið til umræðu með misdjúpu málþófi eða tafaleikjum til að koma í veg fyrir að störf þingsins gangi greiðlega fyrir sig. Umræðan um veiðigjöldin á síðasta sumri er gott dæmi um það og svo hefur leikurinn haldið áfram og ítrekað verið boðað að til standi að tefja framgang mála í þinginu með kjánaskap. Átök um ESB viðræður munu engu breyta um þetta. Þjóðin er og verður klofin.
Orðið á götunni er að andstæðingar ESB muni flytja mál sitt með svipuðum hætti og verið hefur hin síðri ár. Það verður klifað á sömu fimmaurabröndurunum og tíðkast hefur undanfarin ár: „Bjölluat í Brussel“, „Kíkjum í pakkann“, „Knýjum dyra í logandi húsi“ og annað eftir því. Væri ekki ráð að hlífa þjóðinni við svona bulli, þótt ekki væri nema í virðingarskyni við höfund fimmaurabrandarana? Það sem sagt hefur verið gegn ESB kosningu er allt kunnuglegt, einkum það „að nú sé ekki rétti tíminn,“ „að spurningin sé ekki rétt orðuð“ og að fólk geti ekki tekið afstöðu til málsins vegna sumarleyfa. Það eru þó meira en fimm mánuðir til stefnu! Er álitið á kjósendum ekki meira en þetta? Ríkisstjórnin er ekki hrædd við kjósendur en stjórnarandstaðan vill láta forsjárhyggju ráða – hún vill ákveða framhaldið því hún treystir kjósendum ekki. En þjóðin vill kjósa um framhaldið eins og fram kom í Gallup-könnun þar sem 65 prósent þeirra sem tóku afstöðu vilja kjósa um framhald viðræðna en 35 prósent voru á móti því.
Vert er að átta sig á því að eitt það mikilvægasta fyrir Íslendinga við inngöngu í ESB er að geta tekið upp evru í stað þess að þurfa að reiða sig áfram á íslensku örmyntina, krónuna sem er minnsta og veikasta mynt í heimi. Við urðum áþreifanlega fyrir barðinu á því í hruninu 2008 sem engin þjóð fór verr út úr en sú íslenska. Það var einkum vegna þess að verðmæti okkar voru í íslenskum krónum sem enginn í heiminum vildi þegar á móti blés. Ef Íslendingar hefðu búið við evru þegar alþjóðlega bankahrunið reið yfir þá hefðum við komist mun betur frá þessum áföllum sem dundu yfir heiminn og bitnuðu verst á Íslandi vegna krónunnar. Ef við getum tekið upp evru þá þurfum við ekki lengur að treysta á veika krónu sem blaktir eins og lauf í vindi og stenst ekki áföll.
Orðið á götunni er að Miðflokkurinn mun fara fyrir andstöðu gegn ESB viðræðum á þinginu enda öflugasti stjórnarandstöðuflokkurinn um þessar mundir. Stjórnarandstaðan verður studd í vegferð sinni af ýmsum sægreifum og kaupfélaginu á Sauðárkróki sem munu moka ómældum peningum í áróður gegn ESB. Þetta er vitað og þarf ekki að koma neinum á óvart. Hversu langt þessi andstaða þeirra er hugsuð er hins vegar ekki vitað. Er hún byggð á þjóðernispopúlisma eins og afstaða Miðflokksins eða bara þvermóðsku? Það mun ef til vill skýrast þegar fram líður.
Full ástæða er til að fylgjast vel með afstöðu ýmissa stofnana og samtaka í samfélaginu. Hver verður afstaða ASÍ sem talar stöðugt um böl hárra vaxta og verðbólgu? Vilji launþegahreyfingin vera samkvæm sjálfri sér þá hlýtur hún að styðja áframhaldandi viðræður.
Ekki þarf að búast við öðru af Samtökum atvinnulífsins en að afstaða þeirra muni mótast af vilja sægreifanna. Núverandi formaður, Jón Ólafur Halldórsson, fyrrum stjórnandi Olís, hefur þegar sýnt á sín spil og ekki þarf að búast við að nýráðinn framkvæmdastjóri samtakanna muni kunna að greina á milli starfa sinna hjá SA og fyrra hlutverks sem formaður Sjálfstæðisflokksins í 15 ár. Ráðning hans í þetta hlutverk er afar vafasöm eins og trúlega mun koma skýrt fram í umræðum um ESB.
Fram undan eru átök um afstöðu þjóðarinnar til ESB. Orðið á götunni er að fróðlegt verði að fylgjast með því hvernig skipast í fylkingar.
