Svefnlömun eða svefnrofalömun er óhugnanlegt ástand sem margir Íslendingar hafa kynnst í gegnum ævina. Fyrir aðra hljómar þetta eins og atriði úr yfirnáttúrulegri hryllingsmynd eða vísindaskáldskap.
Svefnrofalömun (e. sleep paralysis), sem er fylgi af drómasýki, felst í því að geta ekki hreyft sig rétt áður en maður festir svefn eða skömmu eftir að maður vaknar. Eins og segir á Vísindavefnum er fólk með meðvitund og er ástandið því mjög óþægilegt. Sérstaklega þegar öndunarerfiðleikar fylgja því.
Lömunin sjálf varir aðeins í nokkrar mínútur en einnig er hægt að losa fólk undan henni með því að snerta fólk eða tala við það.
Í umræðum á samfélagsmiðlinum Reddit lýsa margir Íslendingar reynslu sinni af þessu fyrirbæri. Eru lýsingarnar vægast sagt hrollvekjandi og stórundarlegar fyrir þá sem ekki þekkja það.
„Bjó í blokkaríbúð þar sem rúmið og svefnherbergið var þannig staðsett að ef hurðin fram á gang var opnuð varpaðist skuggi af þeim sem stóð í dyragættinni á vegg sem sást úr rúminu. Ég hef verið að detta út eða sofið í stutta stund þegar þetta gerist,“ segir einn þolandi þessa óhugnanlega ástands.
„Ég vakna við að einhver opnar útihurðina og heyrði mjög greinilega þegar lykli er stungið í skráargatið, snúið, og tekið í hurðarhúninn. Ég sé skugga á veggnum og reyni að hrópa en eina hljóðið sem kemur upp úr mér er eitt stakt, aumkunarvert, hljóðlátt „a“ þegar skugginn líður eftir veggnum og eigandi hans gengur inn í íbúðina. Ég reyni að hreyfa mig án árangurs og finn að andardrátturinn hjá mér er ekki eins og hann á að sér að vera, eins og ég þurfi að anda „handvirkt“ en á samt í erfiðleikum með það. Svo var þetta búið og eigandi skuggans sást aldrei,“ bætir hann við.
Þetta hafi varað í um það bil 5 til 10 sekúndur. Síðan hafi hann náð að hreyfa sig. Þetta sé í eina skiptið sem þetta hafi komið fyrir.
Ein kona segist hafa reglulega lent í þessu frá því hún var unglingur. Þetta gerist venjulega þegar hún er að sofna og veit ekki af hverju. Mun sjaldnar þegar hún er nývöknuð. Þetta fari mikið eftir hvar hún sé að sofa og hugarástandi hennar. Stundum gerist þetta nokkrum sinnum í mánuði en stundum aðeins einu sinni á ári.
Hún segir að oftast birtist þetta sem hljóð. Einhver sé að tala í öðru herbergi, öskrandi, berjandi í hurðina. Alltaf mjög vondar persónur. Stundum ekki mannlegar. Í eitt skipti hafi hún til dæmis séð gyllt naut standa á móti sér og í annað skipti hákarl synda í loftinu fyrir ofan hana.
„Það var skuggamaður sem lét sjá sig mikið þegar ég bjó í Amsterdam. Hef bara séð hann einu sinni eftir það En var mjög tíður gestur hjá mér þegar ég bjó þar,“ segir konan. „Svaf á svefnlofti og sá hann stundum kíkja upp stigann eða fann hann leggjast niður á dýnuna við hliðina á mér. (Og sá hann, ef ég opnaði augun) Hélt einu sinni að kærastinn minn hefði komið inn í herbergi (heyrði í hurð og fótsporum) og lagst niður á móti mér. Var ekki sátt. Hef heyrt að skuggafólk sé algeng svefn ofskynjun. En hann er eina skiptið sem ég hef séð þannig.“
Annar segist hafa lent nokkrum sinnum í þessu ástandi um ævina. Þau skipti hafa þó öll verið mjög ólík.
„Ég man að þegar ég var svona 7-8 ára vaknaði ég við að mér leið eins og einhver hefði þrýst á bringuna mína svo ég átti erfitt með að anda og hrökk upp með andfælum leitandi að systur minni, því ég trúði ekki öðru en að hún hefði verið að stríða mér. Ég var einn inni í herberginu og klukkan var svona 11 um kvöld, ég sofnaði svo bara aftur,“ segir hann.
Þetta hafi gerst mjög oft þegar hann var unglingur.
„Nokkur skipti man ég eftir að hafa vaknað á sófanum eða inni í rúmi, sérstaklega þegar ég var unglingur og var að leggja mig á daginn eftir skóla. Stundum vaknaði ég alveg frosinn, gat hvorki hreyft mig né mælt, heyrði háværan takt eða skrítin hljóð sem hækkuðu og ágerðust, sá skuggaverur sem læddust um. Þetta var oft mjög óþægileg upplifun, svo fór ég að geta áttað mig á aðstæðum eftir því sem þetta gerðist oftar, fór að geta andað mig í gegnum þetta og vakna hægt og rólega. Hef svo ekki lent í þessu í svona 15 ár, skrítið,“ segir hann.
Á meðal þeirra þekktu Íslendinga sem lýst hafa svefnrofalömun er Flosi Þorgeirsson, gítarleikari þungarokkshljómsveitarinnar HAM og hlaðvarpsstjórnandi Drauga fortíðar.
„Það verður eitthvað rof á svefninum svo maður er svona allt að því vakandi, tilfinningin er svolítið eins og maður sé alveg vaknaður. Ég sem sagt vaknaði einn í herberginu mínu og konan mín var erlendis. Ég bý á jarðhæð og fannst ég heyra fótatak fyrir utan gluggann sem ég heyri aldrei þar sem engar mannaferðir eru nálægt, en ég heyri eitthvað fótatak, fyrst hélt ég að þetta væru regndropar að falla en nei mér fannst frekar að einhver væri þarna,“ sagði Flosi í útvarpsviðtali á Sögu.
„Ég ætlaði að rísa upp og hasta á viðkomandi en þá finn ég allt í einu að ég get mig hvergi hreyft, er í raun lamaður,“ sagði Flosi sem bætti við að hann hafi reynt að koma upp orði „en þá kemur bara út úr mér óskiljanlegt hálfkæft uml, svo ég ligg þarna sem fangi í eigin líkama og finnst eins og einhver sé að koma inn um gluggann og ég get ekki kallað á hjálp.“
Hann hafi legið þarna vitstola af hræðslu.
