Sérfræðingar vara við því að sífellt fleiri glími við áráttukennda kauphegðun sem geti haft alvarleg áhrif á bæði fjárhag og geðheilsu. Nýleg rannsókn í Bretlandi bendir til þess að hlutfall fullorðinna sem eiga við slíkan vanda að stríða hafi tvöfaldast á síðustu árum.

Breskir fjölmiðlar sögðu á dögunum frá sögu hinnar kanadísku Hönnuh Bliss sem hefur talað opinskátt um kaupfíkn sem hún glímdi við.

Allt hófst þetta hjá henni árið 2019, þegar hún var 23 ára háskólanemi, og keypti sér dýra strigaskó með fyrsta kreditkortinu sínu. Kaupin vöktu bæði spennu og sektarkennd en tilfinningin sem fylgdi reyndist ávanabindandi.

Á næstu árum missti hún smám saman stjórn á verslunarvenjum sínum og eyddi oft tugum þúsunda í viku til kaupa á fötum á netinu – án þess að vera tekjur svo heitið getur. Eftir nám fékk hún vinnu í tískumarkaðssetningu og jukust þar með tekjur hennar, en skuldir á kreditkortinu hlóðust einnig upp.

Fór alltaf langt fram úr áætlun

Hún segir að hún hafi lengi vel ekki gert sér grein fyrir því að um kaupfíkn væri að ræða. „Ég lofaði sjálfri mér ítrekað að hætta að eyða svona miklu, en endaði alltaf á að fara langt fram úr áætlun,“ segir hún.

Stöðugar fjárhagsáhyggjur, sektarkennd og vonbrigði með eigin hegðun fylgdu í kjölfarið.

Vendipunkturinn kom árið 2022 þegar hún keypti skó frá þekktu lúxusvörumerki fyrir upphæð sem jafngilti mánaðarleigu hennar. Árið eftir, þegar unnusti hennar bað hennar, gerði hún sér fulla grein fyrir að eyðsluvenjurnar gætu ógnað framtíðaráformum um heimili og fjölskyldu.

Svipað og kókaínneytendur upplifa

Í frétt Mail Online er rætt við Zaheen Ahmed, meðferðarstjóra hjá breskum samtökum sem sinna fíknimeðferð. Zaheen segir að verslun geti orðið ávanabindandi vegna dópamíns, efnis í heilanum sem tengist ánægju og umbun.

„Dópamínskotið sem verslunarfíklar fá þegar þeir kaupa hluti er hið sama og kókaínneytendur upplifa þegar þeir neyta efnisins,“ segir Ahmed. „Og líkt og með kókaín fylgir oft lægð eftir kaupin, þar sem fólk finnur fyrir sektarkennd eða depurð,“ segir hann.

Hann bendir á að margir sem glími við verslunarfíkn eigi jafnframt við kvíða, þunglyndi eða lágt sjálfsmat að stríða og noti kaup til að fylla upp í tilfinningalegt tómarúm.

Aukning rakin að hluta til Covid

Samkvæmt rannsókn frá 2016 voru um fimm prósent fullorðinna í Bretlandi talin glíma við áráttukennda kauphegðun. Nýrri gögn frá 2022 benda til þess að hlutfallið hafi síðan tvöfaldast.

Aukninguna rekja sérfræðingar að hluta til Covid-faraldursins, þegar netverslun jókst verulega á tímum samkomutakmarkana og einangrunar.

Meðferð getur þó skilað árangri. Fyrsta skrefið er að greina orsök vandans, en algengar leiðir eru samtalsmeðferð og í sumum tilvikum lyfjameðferð. Blass kaus að takast á við vandann sjálf með því að byrja á að fara í þriggja mánaða „kaupbindindi“, þar sem hún hét því að kaupa engin föt. Hún segir að sú aðferð hafi hjálpað henni að ná aftur stjórn á fjármálum sínum.

Í dag starfar hún við að ráðleggja öðrum um ábyrga neyslu og segir skuldirnar að mestu greiddar upp.