Í huga afturhaldssamra hægrimanna – og jafnvel líka í þönkum forhertustu frjálshyggjumannanna – er vart eða ekki hægt að tala um samfélög, og frægar eru yfirlýsingar þeirra í þá veru að þjóðir séu ekki til, og þar af leiðandi geti þær ekki átt neitt saman. Mannheimar séu samsafn einstaklinga og megi ekki heita flóknari en svo að þar skuli hver og ein manneskja reiða sig á eigið ágæti.
Í þessu ljósi megi það svo kalla varhugavert að afla tekna til samneyslunnar. Það stríði gegn frelsi og fullveldi einstaklingsins – og fari þvert gegn því aðalsmerki íhaldsmanna að ekki skuli dreifa gæðum og góssi þessa heims á milli mannfólksins, enda fari efnamesta fólkið alla jafna best með sitt, og auki og efli öðrum betur auðinn.
Svo eru aðrir sem eru hallari undir mannúð, mildi og jöfnuð. Og vilja lifa í samfélagi hver við annan. Það er þeim sammerkt að sjá ekki á eftir fjármunum í sameiginlega sjóði landsmanna sem er svo varið til mikilvægra umbóta fyrir allan almenning, óháð tekjum, menntun og búsetu.
Þeir síðarnefndu veðja á samtakamáttinn, og vilja síður ala á sundrungu, en samkvæmni þeirrar hugsunar liggur fyrir í ótölulegum fjölda ritrýndra fræðigreina sem greina frá því að félagslegt réttlæti er langsamlega mest í þeim ríkjum sem leggja áherslu á samneyslu. Og andlagið er þess utan meiri friður, öryggi og betri lýðheilsa en almennt þekkist í löndum lýðskrums og ójöfnuðar.
„Hér eru meginskilin komin í stjórnmálalitrófi þjóðarinnar. Ýmist vilja menn efla sjóði samfélagsins til að bæta almannahag, þar á meðal mikilvægar samgöngur og þarfa þjónustu á borð við heilsugæslu og menntun, en á hinn veginn er talað fyrir því að tæma sömu sjóði, ellegar að grynnka svo mikið á þeim að þeir ráði ekki lengur við hlutverk sitt.“
Þessar ólíku skoðanir hafa skylmst í sölum Alþingis á síðustu dögum fjárlagagerðar fyrir árið 2026. Flokkar afturhaldsins hafa þar goldið varhug við tekjuöflun nýrra stjórnvalda á meðan meirihlutans hafa talað fyrir því að efla samneysluna til að efla opinberar framkvæmdir og þjónustu.
En hvor leiðin skýtur styrkari stoðum undir þjóðlífið?
Innviðaskuld samfélagsins eftir ellefu ára samfellda efnahagsstjórn íhaldsflokkanna í landinu nemur að minnsta kosti mörg hundruð milljörðum króna. Stoðirnar voru látnar fúna. Það var meðvituð stefna. Það var enginn áhugi á því að afla nægilegra tekna til að standa straum af opinberum framkvæmdum og nauðsynlegu viðhaldi á sameiginlegum eignum landsmanna.
Hér eru meginskilin komin í stjórnmálalitrófi þjóðarinnar. Ýmist vilja menn efla sjóði samfélagsins til að bæta almannahag, þar á meðal mikilvægar samgöngur og þarfa þjónustu á borð við heilsugæslu og menntun, en á hinn veginn er talað fyrir því að tæma sömu sjóði, ellegar að grynnka svo mikið á þeim að þeir ráði ekki lengur við hlutverk sitt.
Og þar með drabbast sameignin niður.
Það liggur fyrir.
Vonandi renna aldrei upp aðrir eins tímar og þeir sem gamlir valdhafar eiga að baki. Þeir voru raunar komnir í svo mikla skuld við þjóð sína undir lokin að heita má að stjórnarstefna þeirra hafi farið á hausinn. Gjaldþrot mannfjandsamlegrar frjálshyggju, sem á ekkert sammerkt með samfélagi, svo og andvaraleysi íhaldsaflanna í opinbera þágu, hefur skilið eftir sig sviðna jörð um allt land. Samfélagið hefur verið látna molna niður, með fullri meðvitund.
Það þarf tekjur til að byggja upp samfélag. Annað er óhugsandi. Einber einstaklingshyggjan hefur aldrei skapað þjóðríki sem hafa raðað sér í efstu sæti listanna yfir best heppnuðu samfélögin á kringlu jarðar.
