Kærunefnd jafnréttismála hefur komist að þeirri niðurstöðu að Guðmundur Ingi Guðbrandsson þáverandi félags- og vinnumarkaðsráðherra hafi ekki brotið jafnréttislög þegar hann skipaði Ástráð Haraldsson ríkissáttasemjara árið 2023.
Aldís Guðný Sigurðardóttir lektor og forstöðumaður MBA náms við Háskólann í Reykjavík kærði skipun Ástráðs í nóvember 2023 en í ágúst 2024 kvartaði lögmaður hennar opinberlega yfir því hversu langan tíma meðferð málsins tæki hjá nefndinni.
Sex sóttu um embættið þegar það var auglýst. Auk Ástráðs og Aldísar sóttu ein kona og þrír karlar um. Aðeins Ástráður og Aldís voru boðuð í viðtöl og að þeim loknum taldi hæfnisnefnd þau bæði mjög vel hæf til að gegna embættinu. Í álitsgerð nefndarinnar kom fram að Ástráður hefði meiri reynslu af og þekkingu á sáttastörfum í vinnudeilum sem settur ríkissáttasemjari um skeið. Sömuleiðis taldi nefndin Ástráð hafa dýpri og meiri þekkingu á vinnumarkaði en Aldís, meðal annars vegna setu sem dómari í Félagsdómi. Í ljósi þess taldi hæfnisnefndin að hann væri betur til þess fallinn að gegna embætti ríkissáttasemjara.
Í kjölfarið fóru bæði Aldís og Ástráður í viðtal til Guðmundar sem skipaði loks Ástráð.
Aldís kærði skipanina meðal annars á þeim grundvelli að hún hafi verið hæfasti umsækjandinn og að niðurstöður hæfnisnefndarinnar hefðu verið ómálefnalagar og að ekki hefði verið sýnt fram á að annað en kyn hefði ráðið því hver var skipaður. Sagði hún að við meðferð málsins hafi vísvitandi verið gert lítið úr hæfni, reynslu og þekkingu hennar á íslenskum vinnumarkaði en að sama skapi meira úr reynslu Ástráðs á tilteknum sviðum umfram það sem efni hafi staðið til. Vildi hún einnig meina að í áltisgerð nefndarinnar hefði verið vikið frá hæfniskröfum í auglýsingu um embættið.
Í kæru Aldísar sagði sömuleiðis að enginn á Íslandi hafi viðlíka sérhæfingu og menntun og þekkingu á sérsviði samningatækni, sáttamiðlunar, úrlausnar deilumála og samskipta og hún. Gerði hún síðan ítarlegar athugasemdir við mat hæfnisnefndarinnar á reynslu hennar í samanburði við reynslu Ástráðs. Til að mynda kemur fram að nefndin hafi gert lítið úr reynslu Aldísar af störfum fyrir embætti ríkissáttasemjara en þeim mun meira úr starfi Ástráðs sem settur ríkissáttasemjari. Sömuleiðis hafi menntun hennar fallið betur að embættinu.
Ráðherrann andmælti því að eitthvað annað en hæfni hefði ráðið því að Ástráður hafi verið skipaður. Hann hefði að loknu heildarmati hæfnisnefndarinnar og eigin viðtölum við Aldísi og Ástráð komist að þeirri niðurstöðu að sá síðarnefndi væri hæfari til að gegna embætti ríkissáttasemjara. Matið hafi verið heildstætt, margþætt og hlutlægt og samkvæmt viðurkenndum aðferðum. Hann hafi einnig ráðgast við forsvarsmenn samtaka aðila vinnumarkaðarins og eftir þau samtöl hafi verið ljóst að Ástráður nyti trausts þeirra.
Guðmundur Ingi neitaði því einnig að vikið hefði verið frá hæfniskröfum auglýsingarinnar eins og Aldís hélt fram í sinni kæru. Sömuleiðis vísaði hann því á bug að lítið hafi verið gert úr hæfni og reynslu Aldísar. Hún hafi verið vel hæf til að gegna embættinu en hann hafi talið Ástráð hæfastan. Að mati Guðmundar hafði Ástráður yfirgripsmikla þekkingu á og reynslu af íslenskum vinnumarkaði og hafi í störfum sínum öðlast góða innsýn og þekkingu á starfi ríkissáttasemjara. Í mati hans hafi þekking á íslenskum vinnumarkaði og reynsla sérstakt vægi sem falli innan þess svigrúms sem ráðherra hafi við samanburð á umsækjendum um embættið.
Í niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála kemur fram að þar sem ekki sé mælt fyrir um hæfniskröfur í lögum sé það ráðherra að ákveða þær og innbyrðis vægi þeirra í ljósi þeirra þarfa sem hann telji nauðsynlegar að uppfylla til starfrækslu þeirra verkefna sem um ræðir. Að hennar mati verði ekki betur séð en að þær hæfniskröfur sem Guðmundur gerði hafi verið málefnalegar.
Nefndin tekur ekki undir með Aldísi um að hæfniskröfum sem gerðar voru í auglýsingu um embættið hafi verið breytt þegar mat nefndarinnar var unnið.
Að mati nefndarinnar sýna gögn málsins ekki annað en að matið og samanburðurinn á Aldísi og Ástráði hafi byggt á málefnalegum forsendum. Nefndin tók ekki undir með Aldísi um að hún hafi átt að vera metin hæfari þegar kom að menntun. Segir kærunefndin að ekki hafi verið gerð krafa um tiltekna prófgráðu í auglýsingunni og almennt verði að leggja mat á hversu líklegt sé að menntun nýtist í starfi.
Kærunefnd jafnréttismála tekur heldur ekki undir það með Aldísi að mat hæfnisnefndarinnar á þekkingu hennar og reynslu hafi verið ómálefnalegt. Sömuleiðis tók nefndin ekki undir að spurningar Guðmundar Inga í viðtölum hans við Aldísi og Ástráð hafi ekki varpað ljósi á væntanlega frammistöðu Ástráðs í embættinu.
Er það því niðurstaða nefndarinnar að mat hæfnisnefndarinnar og val ráðherrans á Ástráði hafi verið málefnalegt og að Aldísi hafi ekki verið mismunað á grundvelli kyns hennar. Þar með hafi ekki verið brotið gegn lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna.
