Utanríkispólitík Íslands hefur um langan tíma byggst á skýrum hugmyndafræðilegum undirstöðum: Varðveislu fullveldis og frjálsum viðskiptum.
Hugmyndafræðina höfum við síðan gert að veruleika með aðild að Atlantshafsbandalaginu og innri markaði Evrópusambandsins.
Bandaríkin hafa lengstum haft forystu fyrir varnarsamstarfi vestrænna lýðræðisríkja og frjálsum viðskiptum. Það hefur þjónað okkar hagsmunum eins og annarra lýðræðisríkja í Evrópu að vera í þeirra liði.
Þessari stöðu hafa Bandaríkin nú snúið á hvolf. Það sem þau stóðu áður fyrir rífa þau nú niður.
Í Silfrinu síðasta mánudagskvöld var þessari umpólun réttilega líkt við algjörlega nýtt forrit.
Kaldi veruleikinn, sem við þurfum að horfast í augu við, en eigum eðlilega erfitt með, er sá að stefna Bandaríkjanna, sem áður féll í flestu að íslenskum hagsmunum, gengur nú gegn þeim í helstu grundvallaratriðum.
Nú vilja Bandaríkin ganga fram í sínu eigin villta vestri óháð öllum öðrum.
Ameríka fyrst stefnan felur í sér að Bandaríkin telja sig óbundin af samtryggingarákvæði Atlantshafssáttmálans ef það hentar ekki sérhagsmunum þeirra og óbundin af öllum alþjóðlegum samningum og leikreglum.
Þau telja sig til að mynda óbundin af tvíhliða samningi um viðurkenningu á fullveldi Danmerkur og Grænlands og enn fremur óbundin af varnarsamningi við Danmörku frá 1951.
Í stað þess að vera í forystu fyrir frjálsum alþjóðaviðskiptum hafa Bandaríkin hafið tollastríð við heimsbyggðina, þar á meðal við Ísland. Yfirlýst markmið þeirra er að tvístra efnahagssamstarfi Evrópuþjóða, sem verið hefur undirstaða efnahags og velferðar á Íslandi í meir en þrjá áratugi.
Þá ætla Bandaríkin að splundra alþjóðlegu samstarfi í loftlagsmálum, sem gengur gegn grundvallarhagsmunum Íslands til að mynda varðandi áhrif á sjávarhita og fiskistofna.
Á sama tíma standa Evrópuþjóðir NATO og Kanada áfram vörð um hornsteina Atlantshafssáttmálans.
Sú varðstaða snýr fyrst og fremst að þeirri grundvallar hugmyndafræði að bandalagið feli í sér ófrávíkjanlega virðingu fyrir fullveldi, lýðræði og frelsi.
Hún snýst einnig um að virða í einu og öllu samtryggingarákvæði sáttmálans og skuldbindingar hans um efnahagslega samvinnu á grundvelli frjálsra viðskipta.
Evrópusambandið er nú öflugasta bandalag ríkja um frjáls viðskipti. Og það er í forystu í loftslagsmálum.
Sem sagt: Gamla forritið þar sem kraftar Ameríku og Evrópu toguðu í sömu átt hefur verið aftengt. Við getum að sönnu tekið öllu með ró og ímyndað okkur að það sé virkt. En það er bara ekki raunveruleikinn.
Eftir stendur val á milli tveggja forrita:
Annars vegar er nýja ameríska forritið, sem skrifað er gegn íslenskum gildum og íslenskum hagsmunum.
Hins vegar er evrópska forritið, sem í öllum helstu atriðum fellur að íslenskum gildum og íslenskum hagsmunum. Í rúma þrjá áratugi höfum við haft um 75% tengingu við þetta forrit. Hér er bara spurning um uppfærslu í 100% tengingu.
Mark Carney forsætisráðherra Kanada flutti magnaða ræðu í Davos í fyrradag. Þar sagði hann réttilega að gamla heimsmyndin kæmi ekki aftur. Með öðrum orðum: Gamla forritið heyrði sögunni til.
Meðalstór ríki yrðu hins vegar að halda fast í sömu gildi og áður og jafnframt byggja nýtt tengslanet án þess að rjúfa gömul og mikilvæg viðskiptasambönd við þau stórveldi sem nota nú önnur samskiptaforrit.
Kanada hefur þegar gerst aðili að varnarsamstarfi Evrópusambandsins og lagt plön um aukna efnahagslega samvinnu. Og eins og Evrópusambandið hefur Kanada þegar opnað samstarf á öðrum markaðssvæðum með frjálsum viðskiptum.
Kanada hefur einfaldlega valið uppfærsluleiðina og er þar skrefi á undan Íslandi og Noregi með sinn mikla olíusjóð.
Þangað til þjóðin fær sjálf að ákveða hvort Ísland uppfærir Evrópuforritið verðum við að dunda í forriti, sem er bara að hluta til í sambandi. Því skemur sem það ástand varir þeim mun betra fyrir þjóðarbúskapinn og velferðarkerfið.
