Hljóðbókaveitan Storytel hefur verið sýknuð í Héraðsdómi Reykjavíkur af kröfu Björn Brynjúlfs Björnssonar kvikmyndagerðarmanns sem stefndi fyrirtækinu vegna notkunar þess á titlinum Sönn íslensk sakamál. Storytel hefur gefið út hljóðbókaþætti undir þessu heiti, í umsjón Sigursteins Mássonar. Sagðist Björn eiga höfundarréttinn að þessum titli og þar að auki væri Sönn íslensk sakamál skráð vörumerki í hans eigu.
Sönn íslensk sakamál er titill sem margir ættu að kannast við en áður en Storytel gaf út hljóðbókaþættina voru sjónvarpsþættir undir þessu heiti sýndir á RÚV og síðar Skjá Einum en Sigursteinn var alla tíð þulur þáttanna og kom líka að gerð þeirra.
Björn krafði Storytel um 5 milljónir króna í bætur, auk dráttarvaxta, vegna hagnýtingar fyrirtækisins á titlinum. Auk höfundarréttar vísaði Björn til þess að hann hefði skráð Sönn íslensk sakamál sem vörumerki.
Fram kemur í dómnum að Björn framleiddi 16 sjónvarpsþætti undir þessu heiti ásamt Viðari Garðarssyni fyrir Hugsjón ehf. sem sýndir voru 1999 og 2001-2002.
Björn sagðist vera höfundurinn að titlinum Sönn íslensk sakamál en Storytel sagði ekkert liggja fyrir um það.
Sagðist Björn hafa skrifað „uppleggið“ að þáttunum og leikstýrt flestum þeirra en handritshöfundar væru þrír, þar á meðal Sigursteinn Másson sem skrifað hafi handrit sex þátta. Þá sagði Björn að Sævar Guðmundsson, sem leikstýrt hafi þremur þáttanna, hafi framleitt þáttaröð með sama nafni fyrir Skjá Einn með leyfi hans og hafi þeir þættir verið sýndir á árunum 2012 til 2014.
Storytel sendi frá sér fimm þáttaraðir undir titlinum umdeilda á árunum 2020-2023. Sagði fyrirtækið þættina hafa byggt að að hluta til á handriti samnefndra sjónvarpsþátta og það hefði birt þættina í trausti þess að það hefði til þess lögmæt réttindi, á grundvelli samninga við Sigurstein Másson, höfund þáttanna eða félag hans, Veritas ehf.
Fram kemur í dómi héraðsdóms að Björn hafi fengið Sönn íslensk sakamál skráð sem vörumerki í júní 2021 og sent Storytel kröfubréf 2023 vegna ólögmætrar notkunar á vörumerkinu. Þeirri kröfu var hafnað með vísan til laga um vörumerki og að titill þáttanna væri lýsandi fyrir efnið, þ.e. raunveruleg íslensk sakamál, og að það uppfyllti ekki kröfur laganna um sérkenni og aðgreiningarhæfni.
Björn vildi meina að í kjölfarið hafi sáttaviðræður farið fram en það vildi Storytel ekki kannast við en þó segir í dómnum að gögn sanni að Björn og þáverandi framkvæmdastjóri fyrirtækisins hafi átt í samskiptum árið 2020.
Vildi Björn meina að með því að nota titilinn án hans leyfis hafi Storytel brotið gróflega gegn einkarétti hans til að ráða yfir og birta verk sín. Háttalag fyrirtækisins hefði valdið honum tjóni en aftur á móti hefði það hagnast á hinni óleyfilegu notkun á vörumerki hans.
Storytel vísaði því á bug að hafa brotið gegn höfundarrétti Björns. Hljóðbókarþættirnir væru sjálfstætt höfundarverk byggðir á handritum Sigursteins Mássonar.
Vildi fyrirtækið meina að heitið Sönn íslensk sakamál teldist ekki sjálfstætt verk í skilningi höfundalaga og nyti því ekki verndar samkvæmt lögunum. Heitið væri almennt og lýsandi og skorti bæði sérkenni og frumleika sem væru nauðsynleg skilyrði verndar samkvæmt höfundalögum.
Sagði fyrirtækið enn fremur að Björn hefði ekki lagt fram nein gögn sem sönnuðu að hann væri höfundur titilsins Sönn íslensk sakamál. Sigursteini Mássyni hafi verið heimilt að framselja réttinn til notkunar handrits samkvæmt þeim samningum sem gerðir voru. Fyrirtækið hafi starfað í góðri trú á grundvelli samninga við Sigurstein, sem gengist hafi undir þær skuldbindingar að hann væri rétthafi handritanna og að samningarnir brytu ekki gegn réttindum þriðja aðila.
Storytel mótmælti því einnig að fyrirtækið hafi brotið gegn vörumerkjarétti Björns en skráning vörumerkisins Sönn íslensk sakamál tæki hvorki til þeirrar vöru né þjónustu sem fyrirtækið veiti.
Notkun á sama heiti við útgáfu hljóðbóka felli því utan skráðs verndarsviðs vörumerkisins samkvæmt lögum um vörumerki. Vörumerkið væri skráð undir þjónustu sem fyrirtækið veitti ekki og því væri engin hætta á ruglingi.
Ekki lægi fyrir að Björn hafi markaðssett vörumerkið eða þróað nokkurt aðgreinanlegt auðkenni sem neytendur tengi sérstaklega við hann, utan þeirrar notkunar sem falist hafi í sjónvarpsþáttunum sem sjálfir féllu þó ekki undir skráningu vörumerkisins. Með hliðsjón af því að engin viðvarandi eða sýnileg notkun hafi átt sér stað drægi það úr sérkenni merkisins sem nauðsynlegt væri til verndar samkvæmt vörumerkjalögum.
Sönn íslensk sakamál væri þar að auki lýsandi heiti sem heimilt væri að nota samkvæmt lögum um vörumerki.
Sagði fyrirtækið einnig að Björn hefði sýnt af sér tómlæti með því að leggja fram kröfu fyrst árið 2023 þremur árum eftir að fyrsta þáttaröð hljóðbókaþáttanna var gefin út.
Í niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur segir að ekki hafi verið dregnar í efa staðhæfingar Björns um að kveikjan eða hugmyndin að sjónvarpsþáttunum Sönn íslensk sakamál sé frá honum komin.
Geti í því ljósi ekki talist ólíklegt að hann hafi a.m.k. átt þátt í hugmynd að heiti þáttanna. Þar sem Storytel hafi ekki leitast við að sýna fram á að einhver annar eigi allan heiður af heiti sjónvarpsþáttanna verði staðhæfing Björns um aðkomu hans að því lögð til grundvallar.
Dómurinn segir hins vegar að því fari fjarri að Björn hafi í málinu fært fullnægjandi rök fyrir því að heitið„Sönn íslensk sakamál“ teljist sem slíkt sjálfstætt höfundarverk sem njóti verndar í skilningi höfundalaga. Verði hann að bera hallann af því að ekki hafi verið sýnt fram á að í heitinu sem slíku felist slík andleg sköpun, frumleg, ný og sjálfstæð, sem uppfylli lágmarksskilyrði laganna til þess að um verndað verk geti talist vera að ræða.
Að áliti dómsins er heitið fremur almennt og lýsandi en sérstakt að efni til og Björn hafi ekki fært sönnur á að titillinn uppfylli sem slíkur lágmarksskilyrði verndar samkvæmt ákvæði höfundarlaganna. Hann verði að bera hallann af því að það teljist ósannað. Því sé ekki fallist á að Storytel hafi brotið gegn höfundarrétti hans.
Dómurinn tekur einnig undir það með Storytel að skráning Björns á vörumerkinu Sönn íslensk mál nái ekki til útgáfu hljóðbóka. Fallist er einnig á það að Sönn íslensk sakamál sé fremur lýsandi og almennt en sérstakt og að það dragi úr styrkleika vörumerkisins og þeirri réttarvernd sem því verði ætluð, m.a. hvað ruglingshættu varðar. Enn fremur sé langt um liðið síðan sjónvarpsþættirnir voru sýndir og lítið borið á notkun Björns á vörumerkinu síðan hann skráði það. Því sé ekki mikil hætta á ruglingi þótt Storytel noti þennan titil. Því sé ekki heldur um brot gegn vörumerkjarétti að ræða.
Storytel er þar af leiðandi sýknað af öllum kröfum Björns og getur því enn um sinn notað titilinn Sönn íslensk sakamál á umrædda hljóðbókaþætti.
