Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri, segir vopnahlé í Íransstríðinu vera brothætt:
„Varðandi vopnahlé milli Bandaríkjanna og Ísrael við Íran er staðan óviss. Það þarf að hafa í huga að þetta er vopnahlé í tvær vikur eftir svokölluðu 10 punkta plani sem stjórnvöld í Íran sendu Bandaríkjunum í gegnum Pakistan. Þetta er ekki friðarsamningur. Jafnvel þetta vopnahlé er brothætt, t.d. telur Netanyahu, forsætiráðherra Ísrael, að hann geti haldið árásum sínum á Líbanon áfram vegna Hezbollah. Ólíklegt er að Íran muni líða það til lengdar.“
Hann segir stríðið sýna enn frekar að það eru takmörk fyrir því hverju stórveldi eins og Bandaríkin geta náð með vopnavaldi.
„Íran er það stórt og fjölmennt að ekki er fýsilegt að ná því með landher. Donald Trump hefur hingað til ekki viljað senda landher enda var reynslan t.d. í Afganistan og Írak slæm. Loftárásir hafa valdið miklu tjóni í Íran en ekki hefur tekist að knýja fram stjórnarskipti. Það er frekar hægt að tala um kynslóðaskipti leiðtoganna sem virðast vera meiri harðlínumenn en þeir sem hafa horfið af sjónarsviðinu. Ég held að yfirvöld í Washington hafi nú séð að það er engin hernaðarlausn til í þessu máli.“
Hilmar fagnar framtaki stjórnvalda í Pakistan til að ná fram friði. „Það er jákvætt að Pakistan taki að sér að miðla málum í samningum milli aðila. Pakistan er stórt land með um 260 milljónir íbúa, um. 882 þúsund ferkílómetrar að flatarmáli og er kjarnorkuveldi. Pakistan hefur um 900 kílómetra landamæri við Íran. Meðal annars þess vegna hafa yfirvöld í Pakistan miklar áhyggjur af langvarandi átökum sem gætu leitt til fólksflótta frá Íran til Pakistan. Pakistan hefur góð samskipti við öll stórveldin, Bandaríkin, Kína og Rússland, en nánasta er samband þeirra er við Kína. Kína er stærsta viðskiptaland Írans og getur haft áhrif á stjórnvöld í Teheran sé vilji fyrir því í Peking. Kína þarf líka olíu úr Persaflóanum.“
Hilmar telur að Íranar munu gera miklar kröfur í friðarsamningum og staða þeirra sé að sumu leyti sterk:
„Íran er enn í sterkri stöðu á Hormússundi og lokun hefur valdið hækkun á olíuverði og verði á gasi. Eins er mikill áburður fluttur úr Persaflóanum og ef þeir flutningar stöðvast mun það fljótt leiða til hækkunar á matvælaverði í heiminum og getur leitt til hungurs í fátækustu ríkjum heims, sérstaklega í sumum Afríkuríkjum.
Íranar munu gera miklar kröfur við samningaborðið, t.d. að viðskiptaþvingunum sem lengi hafa verið í gildi verð aflétt, frystum eignum skilað og stríðsskaðabætur greiddar. Þeir munu gera kröfur um stjórn á Hormússundi og innheimta gjöld. Talað hefur verið um 2 milljónir bandaríkjadala á skip sem Íran hyggst nota til uppbyggingar innanlands. Íran mun svo sennilega krefjast þess að bandarískum herstöðvum við Persaflóann verði lokað eða a.m.k. að hernaðarviðvera Bandaríkjanna á þessu svæði verði minnkuð.“
Þetta eru miklar kröfur og þess vegna er óvissa um friðarsamkomulag. Þó mun Donald Trump vilja ljúka þessu stríði, meðal annars vegna kosninga í Bandaríkjunum í nóvember, en stríðið er óvinsælt í Bandaríkjunum og verðhækkanir leggjast illa í bandarískan almenning.
Það er óraunhæft að halda að hægt sé að stöðva auðgun á úran í Íran þar sem sú þekking er þegar til staðar í landinu og vandséð hvernig hægt verður taka alla vísindamenn í Íran á þessu sviði af lífi með loftárásum. Einnig er óraunhæft að hægt sé að ná úran sem hefur verið auðgað með landhernaði.“
Hilmar segir að yfirlýsingar Trumps bendi til mjög versnandi stöðu NATO-samstarfsins:
„Það sem mér finnst standa upp úr varðandi þessi átök er það tjón sem Bandaríkin eru að verða fyrir vegna versnandi samskipta við sína hefðbundnu bandamenn og vegna minnkandi trausts. Donald Trump krafðist þátttöku NATO ríkja í Íran stríðinu og gefur nú í skyn að hann muni ekki verja NATO ríki verði á þau ráðist. Miðað við þetta er NATO búið að vera.
NATO byggir á trausti, þar á meðal 5. Greininni, um að aðildarríkin muni koma hvert öðru til hjálpar verði á þau ráðist. Þetta traust er nú horfið og mér finnst dapurlegt að hlusta á smjaður framkvæmdastjóra NATO fyrir Trump. Ég hélt að allir væru búnir að átta sig á því að smjaður skilar ekki árangri í samskiptum við Donald Trump.“
Trump á tæplega þrjú ár eftir að kjörtímabili sínu og ég á erfitt með að sjá að mikið verði eftir að svokölluðum „Transatlantic link” þegar kjörtímabili hans lýkur. Eins eru bandalagsríki Bandaríkjanna í Austur -Asíu í vanda, t.d. eru Japan og Suður-Kórea undir öryggisregnhlíf Bandaríkjanna og líka mjög háð olíu úr Persaflóanum. Verst er staðan hjá olíu- og gasríkjunum við Persaflóann, svokölluðum Gulf States, því komið hefur í ljós hversu berskjölduð þau eru fyrir árásum frá Íran og lokunum á Persaflóanum. Pólitísk áhætta í þessum löndum hefur hækkað mikið og framtíðin óviss.“
Hilmar segir að Úkraínustríðið hafi veikt NATO en veltir upp þeirri spurningu hvort Íranstríðið muni ganga frá varnarbandalaginu.
„Varðandi Úkraínustríðið þá voru deilur milli Bandaríkjanna, sem vildu semja við Rússland, og Evrópu, sem taldi að hægt væri að sigra stríðið við Rússland með vopnasendingum og viðskiptaþvingunum. Auðvitað var þetta alltaf óraunhæft hjá leiðtogum Evrópu og ESB. Bandaríkin hafa nú t.d. aflétt viðskiptaþvingunum á Rússland. Trump skildi að vegna lokunar á Hormússundi var nauðsynlegt var að fá eins mikla olíu á markaðinn og hægt er, líka frá Rússlandi.
Varðandi Íran átti svo NATO að mati Trump að taka þátt í árásarstríði. Það má minna á 5. grein NATO hefur aðeins einu sinni verið virkjuð og það var vegna Bandaríkjanna þegar ráðist var Tvíburaturnana í New York sem svo leiddi til stríðsins í Afganistan sem stóð i 20 ár. Trump hefur ekki viljað taka tillit til þess og virðist vilja nota NATO eftir hentugleikum, líka í árásarstríði.“
Hilmars segir ennfremur: „Ég held að Bandaríkin verði áfram öflugasta stórveldið en versnandi samskipti við hefðbundna bandamenn hafa veikt stöðu Bandaríkjanna, veikt Bandaríkin sem stórveldi. Það sem hefur einkennt Bandaríkin eru bandalög í Evrópu og Asíu en einnig náið samstarf við bandalagsríki við í Miðausturlöndum, sérstaklega í kringum Persaflóann. Þetta er nú allt í óvissu. Það er ekki sama traust til staðar og áður var.“
