Vopnahléið sem Bandaríkin og Íran samþykktu fyrr í vikunni virðist hanga á bláþræði.

Írönsk stjórnvöld hertu á ný eftirlit með siglingum um Hormússund í gærkvöldi eftir umfangsmiklar árásir Ísraela á Líbanon, sem Íranar telja brot á skilmálum vopnahlésins.
Bandaríkin og Ísrael segja aftur á móti að Líbanon hafi ekki verið hluti af samkomulaginu um tímabundið vopnahlé. Þróunin síðustu klukkustundirnar hefur þegar haft áhrif á olíuverð.

Tveggja vikna tímabundið vopnahlé, sem Pakistan hafði milligöngu um, tók gildi fyrr í vikunni og var markmið þess meðal annars að draga úr hernaðarspennu, opna Hormússund á ný fyrir skipaumferð og skapa svigrúm fyrir formlegar friðarviðræður sem hefjast eiga í Islamabad, höfuðborg Pakistans, um helgina.

Titringur á mörkuðum

Írönsk stjórnvöld hafa nú gefið til kynna að skip sem fara um sundið án samþykkis stjórnvalda geti sætt árásum. Deilan snýst ekki aðeins um hernaðarlegt öryggi heldur einnig um hugmyndir stjórnvalda í Teheran um að innheimta gjald af skipum sem fara um sundið. Sú hugmynd hefur mætt harðri gagnrýni frá vestrænum ríkjum og sérfræðingum í siglingarétti.

Hormússund er ein mikilvægasta siglingaleið heims, en um fimmtungur allrar olíu í alþjóðaviðskiptum fer þar um.

Vegna nýrrar óvissu hefur olíuverð hækkað það sem af er degi og nálgast Brent-hráolía nú 100 dali tunnan. Hlutabréfamarkaðir í Evrópu og Asíu hafa á sama tíma lækkað.

Einn helsti ágreiningurinn snýr sem fyrr segir að því hvort átökin í Líbanon séu hluti af vopnahléinu. Ísrael hefur haldið áfram umfangsmiklum loftárásum á skotmörk tengd Hezbollah í Beirút og suðurhluta landsins.

Íran og nokkur Evrópuríki, þar á meðal Bretland, segja slíkar árásir grafa undan samkomulaginu og hafa krafist þess að Líbanon verði formlega innlimað í friðarferlið. Bandarísk stjórnvöld hafa hins vegar gefið misvísandi skilaboð um hvort það sé hluti af samningnum.

Árásir gætu hafist með skömmum fyrirvara

Donald Trump Bandaríkjaforseti sagði í dag að bandarísk hernaðarviðvera á svæðinu yrði áfram óbreytt þar til raunverulegt og varanlegt samkomulag lægi fyrir. Hann gaf jafnframt til kynna að hernaðaraðgerðir gætu hafist á ný með skömmum fyrirvara ef Íran bryti gegn skilmálunum.

Vonir eru bundnar við það að friðarviðræðurnar sem eiga að hefjast í Islamabad um helgina muni skila tilætluðum árangri. Þar verður meðal annars tekist á um framtíð Írans þegar kemur að auðgun úrans, eftirliti með eldflaugakerfum landsins og framtíð stjórnunar á Hormússundi.

Niðurstaða viðræðnanna gæti ráðið úrslitum um hvort vopnahléið haldi eða hvort átökin blossi á ný upp með tilheyrandi áhrifum fyrir allan heiminn.