Umboðsmaður Alþingis hefur lokið athugun sinni á aðkomu Matvælastofnunar að málum er lúta að mögulegri slæmri meðferð dýra. Umboðsmaður tók þetta til athugunar að eigin frumkvæði í kjölfar umfjöllunar í fjölmiðlum um meðferð á blóðmerum. Segir í áliti umboðsmanns að ein helsta ástæðan fyrir því að athuguninni sé lokið sé sú að Matvælastofnun hafi með höndum sérfræðilegt mat, sem umboðsmaður sé almennt ekki í aðstöðu til að taka til endurskoðunar. Með öðrum orðum að umboðsmaður og starfsfólk embættisins hafi ekki þá þekkingu á dýralækningum sem til þurfi til að hægt sé að skoða meðferð Matvælastofnunar á slíkum málum ofan í kjölinn.
Segir í áliti umboðsmanns að ráðist hafi verið í athugunina vegna fjölmiðlaumfjöllunar um meðferð svonefndra blóðmera og viðbrögð Matvælastofnunar við upplýsingum um hana.
Matvælastofnun hafi verið ritað bréf 15. apríl á síðasta ári þar sem þess hafi verið óskað að upplýst yrði um fyrirkomulag eftirlits með blóðmerahaldi, umfang þess og skipulag, samanborið við annað eftirlit stofnunarinnar. Þá hafi þess verið óskað að gerð yrði grein fyrir því mati sem fram færi þegar ákvörðun væri tekin um hvort viðurlögum væri beitt. Enn fremur hafi verið óskað eftir upplýsingum um tilfelli þar sem viðurlögum hafði verið beitt. Að endingu hafi umboðsmaður óskað skýringa og upplýsinga um hvenær Matvælastofnun kærði háttsemi til lögreglu og um tilgreind atriði í því sambandi.
Segir í áliti umboðsmanns að svar Matvælastofnunar hafi borist rétt um mánuði síðar. Þar sé með ítarlegum hætti gerð grein fyrir eftirliti með blóðmerahaldi og eftirliti með búfénaði almennt. Um það atriði segi meðal annars að reglubundið eftirlit ráðist af áhættumati stofnunarinnar. Hins vegar hafi eftirlit með blóðmerahaldi þó verið tíðara á ákveðnu tímabili án þess að það hafi gefið tilefni til að auka eftirlit til frambúðar. Að því sögðu sé öllum frávikum fylgt eftir. Þá segi jafnframt að eftirliti með blóðtöku úr hryssum hafi verið forgangsraðað hjá stofnuninni undanfarin ár og í kjölfar gildistöku gildandi verklagsreglna hafi orðið breyting til batnaðar.
Umboðsmaður segir að þegar komið hafi að þeim þætti fyrirspurnarinnar sem snúist hafi um beitingu viðurlaga og mati á því hvort til slíks komi, segi í svari Matvælastofnunar að um viðbrögð í kjölfar eftirlits hennar gildi verklagsreglur og aðrar leiðbeiningar. Ef til greina komi að viðurlögum eða þvingunaraðgerðum verði beitt sé kallað saman teymi þriggja eða eftir atvikum fleiri sérfræðinga, jafnan héraðsdýralæknis, viðkomandi sérgreinadýralæknis og lögfræðings, og meti teymið hvert mál út frá reiknilíkani, sem taki tillit til alvarleika, ítrekunar, ásetnings, samstarfsvilja hins brotlega og þess hvort brot hafi staðið lengi yfir.
Þá sé jafnframt lýst þeim viðmiðum sem stofnunin gangi út frá þegar metið sé hvort mál verði kært til lögreglu en þau ráðist meðal annars af mati samkvæmt áðurnefndu reiknilíkani og því hvernig mál horfi við getu stofnunarinnar til að upplýsa málsatvik. Áðurnefnt teymi sérfræðinga stofnunarinnar taki ákvörðun um kæru.
Segir enn fremur í áliti umboðsmanns að Matvælastofnun hafi í svari sínu lýst rannsókn sinni á nokkrum tilgreindum atvikum í tengslum við blóðtöku. Af lýsingunni verði ekki annað ráðið en að fram hafi farið sérfræðilegt mat dýralækna sem hafi meðal annars tekið til þess hvort atvik yllu dýrum minni háttar óþægindum eða þjáningum og, ef svo var, hve lengi þær stóðu yfir. Þá hafi matið jafnframt virst taka mið af skapgerð dýrategunda, eftir atvikum deyfingu þeirra og um hvaða líkamshluta dýrs var að ræða í tilfellum þar sem talið hafi verið að dýr upplifði óþægindi eða sársauka.
Umboðsmaður segir að þau atriði sem hafi verið til skoðunar í þessari athugun varði meðal annars töku matskenndra ákvarðana af hálfu Matvælastofnunar, til dæmis um hvernig eftirliti skuli sinnt og hvernig brugðist skuli við þegar út af bregður, um það hvort brot teljist meiri háttar og skuli vísað til lögreglu. Við slíkar aðstæður hafi stjórnvöld ákveðið svigrúm til mats en beri þó eftir sem áður að gæta að skráðum og óskráðum reglum stjórnsýsluréttarins.
Segir í álitinu að athugunin hafi beinst að því hvort málsmeðferð og starfshættir Matvælastofnunar á þessu sviði hafi verið í samræmi við lög, hvort stofnunin hafi starfað í samræmi við lögbundið hlutverk sitt og hvort hún hafi, í þeim tilvikum þar sem henni sé falið mat, byggt það á fullnægjandi upplýsingum. Einnig hvort þær ályktanir sem dregnar sé af upplýsingunum séu bersýnilega óforsvaranlegar. Það geti hins vegar ekki falist í hlutverki umboðsmanns við þessar aðstæður að leggja eigið mat til grundvallar í stað mats viðkomandi stofnunar. Eigi þetta ekki síst við þegar mat stjórnvalds byggist á mjög sérfræðilegum sjónarmiðum, til að mynda dýralæknisfræðilegum, en þegar svo beri undir hafi umboðsmaður almennt ekki forsendur til að endurskoða slíkt sérfræðilegt mat.
Segist umboðsmaður nefna þetta þar sem ljóst sé, eftir að hafa kynnt sé skýringar Matvælastofnunar, að mat stofnunarinnar á viðbrögðum við því þegar út af bregði í eftirlitsskyldri starfsemi sé af sérfræðilegum toga. Lúti það að mörgum ólíkum þáttum á sérfræðisviði dýralækna og hafi menn með slíka menntun matið með höndum að stórum hluta. Þar sem um sérfræðileg verkefni þeirra sé að ræða, telji umboðsmaður sig ekki hafa forsendur til að gera athugasemdir við starfshætti stofnunarinnar og hvernig hún framkvæmi mat á þeim atriðum sem til athugunar hafi verið í málinu.
Þar að auki sé ekki tilefni til að gera athugasemd við fyrirkomulag eftirlits stofnunarinnar að öðru leyti enda verði ekki betur séð en að ákvörðun um það sé reist á málefnalegum sjónarmiðum um eftirlitsþörf en þar að auki liggi þeirri ákvörðun til grundvallar mat sérfræðinga sem umboðsmaður hafi ekki forsendur til að endurskoða. Að endingu verði ekki betur séð en að stofnunin hafi haft undir höndum nauðsynleg gögn til að sinna lögbundnu hlutverki sínu í slíkum tilfellum.
Lýkur umboðsmaður því athugun sinni á aðkomu Matvælastofnunar á málum sem varða blóðmerahald og aðra mögulega slæma meðferð á dýrum en segir að fylgst verði áfram með hvernig stjórnsýslu á sviði dýravelferðar sé háttað.
