Magnús Hafliðason, framkvæmdastjóri N1, hefur sent frá sér tilkynningu í tilefni af umræðu um hækkun olíuverðs hér á landi.
Dagur B. Eggertsson, þingmaður Samfylkingarinnar og fyrrverandi borgarstjóri, telur að skýringar olíufélaganna á hækkuðu olíuverði haldi ekki vatni. Félögin séu snögg að hækka við minnsta tilefni en þegar kemur að lækkunum þá dragi félögin lappirnar. Dagur bendir á að átökin í Miðausturlöndum hafi valdið hækkunum á heimsmarkaðsverði eldsneytis og að verð sé þegar farið að hækka á Íslandi þó að olíufélögin ættu að eiga birgðir fyrir.
Minnir Dagur á að þegar heimsmarkaðsverð lækkar þá segist íslensku olíufélögin ekki geta lækkað verð strax þar sem félögin eigi enn birgðir sem voru keyptar á hærra verði sem þurfi að klára. Ekkert sé þó minnst á birgðir sem voru keyptar á lægra verðinu, þegar tilefni gefst til hækkana.
Dagur skrifaði á Facebook-síðu sína:
„Í ljósi þess að birgðir eru alltaf einhverjar að þá hlýtur að mega – og verða – að spyrja hvernig á því standi að verð á dælu hækki um leið og heimsmarkaðsverð. Ég kannast nefnilega ekki við að það lækki um leið og heimsmarkaðsverð lækki – þá er sagt er verið sé að selja gamlar birgðir á „háa verðinu“, ekki satt? Er ekki eitthvað bogið við þetta? Hver kann svör við þessu?“
Magnús Hafliðason bendir á í tilkynningu sinni að olíuverð mótist á heimsmarkaði en ekki eftir landsvæðum. Greinir hann frá því að olía sem seld er á Íslandi komi að mestu leyti frá Noregi. Verðið mótist af heimsmarkaðsverði, gengi krónunnar gagnvart bandaríkjadal og álagi sem felur meðal annars í sér flutningskostnað og annan kostnað frá erlendum birgja.
Magnús skrifar:
„Olían sem seld er á Íslandi í dag kemur að mestu frá Noregi. Verðið mótast einkum af þremur þáttum: heimsmarkaðsverði, gengi krónunnar gagnvart bandaríkjadal og álagi sem felur meðal annars í sér flutningskostnað og annan kostnað frá erlendum birgja.
Spurt hefur verið hvers vegna norsk olía hækki þótt hún komi ekki frá Miðausturlöndum. Ástæðan er einföld: Olíumarkaðurinn er alþjóðlegur. Framleiðendur bjóða olíu sína á heimsmarkaði og verðið mótast þar, en ekki eftir landsvæðum. Framboð á einu landsvæði hefur því áhrif á verð annars staðar. Ef framboð minnkar til dæmis frá Miðausturlöndum er líklegt að eftirspurn eftir norskri olíu aukist. Þar með hækkar líka verð á olíu sem seld er til Íslands því verðið er beintengt við heimsmarkaðsverð olíu á hverjum tíma.“
Bendir Magnús á að verðþrýstingur á olíumarkaði hafi myndast áður en átökin í Íran hófust. Tilkynning hans er eftirfarandi í heild:
Umræða um olíuverð þarf að byggja á gögnum og staðreyndum
Undanfarið hefur skapast umræða í fjölmiðlum um verðlag á eldsneyti og áhrif hækkandi heimsmarkaðsverðs olíu hér á landi. Slík umræða er mikilvæg, enda hefur eldsneytisverð veruleg áhrif á flest heimili og fyrirtæki í landinu. Mikilvægt er þó að hún byggi á staðreyndum um þá þætti sem raunverulega móta verð á eldsneyti á hverjum tíma og staðan skoðuð með það í huga.
Dagur B. Eggertsson vísaði í gær til fréttar RÚV þar sem fjallað var um áhrif hækkandi heimsmarkaðsverðs. Í þeirri umræðu var gefið í skyn að verðbreytingar hér á landi fylgdu heimsmarkaði ekki alltaf þegar verð lækkaði. Framkvæmdastjóri FÍB hafði í kjölfarið uppi svipaða orðræðu í sjónvarpsfréttum RÚV. Af þessu tilefni viljum við koma eftirfarandi á framfæri.
Olían sem seld er á Íslandi í dag kemur að mestu frá Noregi. Verðið mótast einkum af þremur þáttum: heimsmarkaðsverði, gengi krónunnar gagnvart bandaríkjadal og álagi sem felur meðal annars í sér flutningskostnað og annan kostnað frá erlendum birgja.
Spurt hefur verið hvers vegna norsk olía hækki þótt hún komi ekki frá Miðausturlöndum. Ástæðan er einföld: Olíumarkaðurinn er alþjóðlegur. Framleiðendur bjóða olíu sína á heimsmarkaði og verðið mótast þar, en ekki eftir landsvæðum. Framboð á einu landsvæði hefur því áhrif á verð annars staðar. Ef framboð minnkar til dæmis frá Miðausturlöndum er líklegt að eftirspurn eftir norskri olíu aukist. Þar með hækkar líka verð á olíu sem seld er til Íslands því verðið er beintengt við heimsmarkaðsverð olíu á hverjum tíma.
Ef horft er til þróunar á eldsneytisverði frá síðustu áramótum má sjá að Brent-olía hafði hækkað um 20% án gengisáhrifa áður en átök hófust í Íran, eða um 16% með gengisáhrifum. Á sama tíma hafði verð á eldsneytisdælum hér á landi hækkað innan við 2% að jafnaði.
Þegar þetta er ritað stendur heimsmarkaðsverð í um 83,5 USD, sem er 37% hækkun frá áramótum án gengisáhrifa (36% með gengisáhrifum), en hækkun verðs á eldsneytisdælum um 4%.
Svipuð mynd sést þegar litið er til dísilolíu: heimsmarkaðsverð hennar hefur hækkað um 59% frá áramótum á meðan verð á eldsneytisdælum hefur hækkað um 3,5%.
Þessar tölur sýna að verulegur verðþrýstingur hafði myndast áður en átökin í Íran hófust, án þess að hann hefði að fullu skilað sér í verð til neytenda. Áhrifin af þessari miklu hækkun heimsmarkaðsverðs í kjölfar átakanna í Íran eiga því eftir að koma fram síðar .
Frá 1. mars hefur verð á dísilolíu til dæmis hækkað um um 13% í Svíþjóð og um 18% í Danmörku. Sé litið til bensínverðs hefur það á sama tíma hækkað um um 7% í Svíþjóð og um 4% í Danmörku.
Umræða um verðlag og efnahagsmál er mikilvæg, en á sama tíma nauðsynlegt er að hún byggi á staðreyndum og sameiginlegum skilningi á þeim þáttum sem hafa áhrif á verðþróun. Það er sjálfsögð krafa að stjórnmálamenn og aðrir sem taka þátt í umræðunni tali af ábyrgð og byggi mál sitt á staðreyndum.
Magnús Hafliðason
Framkvæmdastjóri N1
