Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur fellt úr gildi þrjár mismunandi ákvarðanir byggingarfulltrúa Reykjavíkurborgar en í niðurstöðum nefndarinnar segir að í öllum tilfellum hafi byggingarfulltrúinn ekki farið eftir viðeigandi ákvæðum mannvirkjalaga. Málin snúa að eigendum þriggja húsa, tveggja við sömu götu í miðborginni og einu húsi í Háaleitis- og Bústaðahverfi.
Mál húseigendanna í miðborginni snúast bæði um garðveggi.
Í öðru málinu gerði byggingarfulltrúinn eigendum viðkomandi húss að færa garðvegg á lóðinni, sem búið var að rífa að hluta, til fyrra horfs.
Tilgangur eigendanna með því að rífa hluta veggsins niður var að nýta rýmið sem bílastæði. Byggingarfulltrúi krafðist þess hins vegar að hinn niðurrifni hluti yrði endurreistur þar sem neikvætt hefði verið tekið í erindi fyrri eigenda hússins um sams konar framkvæmdir og vildi meina að bílastæðið ógnaði öryggi gangandi vegfarenda í kjölfarið vísaði hann einnig til þess að húsið væri á svæði sem nyti hverfisverndar samkvæmt aðalskipulagi Reykjavíkur.
Fóru húseigendurnir þá formlega fram á leyfi frá byggingarfulltrúa til að rífa niður hluta garðveggjarins. Því var svarað til að ekki væri þörf á því en sækja yrði um leyfi fyrir þeim hluta veggjarins sem yrði eftir og um leið var tilkynnt að lagðar yrðu á 25.000 króna dagsektir þar til veggurinn yrði færður aftur til fyrra horfs.
Í kæru sinni bentu eigendurnir meðal annars á að aðkallandi hafi verið að rjúfa hluta veggjarins vegna jarðvegsskipta og viðhalds á húsinu og að veggurinn hafi verið farinn að halla.
Í niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er bent á að ákvörðun byggingarfulltrúa byggi á því ákvæði mannvirkjalaga er lúti að því að löglegt mannvirki eða byggingarhluti verði fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Í þessu tilfelli sé um að ræða endurgerð hluta steypts garðveggjar. Með hliðsjón af almennum málskilningi verði að telja að endurbygging byggingarhluta geti ekki fallið undir það að byggingarhluti verði fjarlægður. Við mat á því hvort túlka beri ákvæðið með rýmkandi hætti, þannig að undir það að fjarlægja geti einnig falist að endurbyggja, beri að horfa til þess að þvingunarúrræði stjórnvalda séu íþyngjandi í eðli sínu. Skýra lagaheimild þurfi því til þess að þeim verði beitt og beri að túlka slíkar heimildir þröngt. Ákvörðunin hafi því ekki byggt á gildum lagagrundvelli og fella verði hana því úr gildi.
Ákvörðun um dagsektir er einnig felld úr gildi þar sem nefndin segir hana hafa byggt á hinni ólögmætu ákvörðun.
Mál nágranna þessara húseigenda í miðborg Reykjavíkur er ekki ósvipað. Það snýst einnig um breytingar á hluta steypts garðveggjar. Í þessu tilfelli var sótt um leyfi 2021 en því hafnað með vísan til hverfisverndar svæðisins. Í kjölfarið var bílastæði komið fyrir á sérafnotareit á lóðinni, en framkvæmdin fól í sér að op á hinum steypta garðvegg var stækkað fyrir aðkomu inn á lóðina. Þá sótti eigandinn um byggingarleyfi fyrir þegar gerðum framkvæmdum í lok desember 2023.
Því var hafnað og þess krafist að garðveggurinn yrði færður í fyrra horf og var þá meðal annars vísað til öryggis gangandi vegfarenda. Í kjölfarið var eigandanum tilkynnt að lagðar yrðu á hann 25.000 króna dagsektir þar til hann hefði fært vegginn aftur í fyrra horf og það var sú ákvörðun sem hann kærði.
Í kæru eigandans var eins og í fyrrnefnda málinu vísað til þess að veggurinn hafi verið í slæmu ástandi og verið farinn að halla út á götuna. Nauðsynlegt viðhald hafi falist í að stækka opið á veggnum sem þegar hafi verið til staðar og sagðist eigandinn telja sig hafa leyfi til að útbúa bílastæði á lóð sinni enda væru bílastæði við annað hvert hús í götunni.
Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála kemst að svo til samhljóða niðurstöðu í þessu síðara máli, í miðborginni og í fyrrnefnda málinu. Krafa byggingarfulltrúa um að koma veggnum í fyrra horf hafi byggt á þessari grein mannvirkjalaga sem snúist aðeins um að byggingarhluti verði fjarlæður, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt.
Krafan um að koma garðveggnum í fyrra horf hafi því ekki byggt á gildum lagagrundvelli og á sömu forsendum og í fyrra málinu er ákvörðun um dagsektir felld úr gildi.
Þriðja málið varðar húseigendur í Háaleitis- og Bústaðahverfi og ákvörðun byggingarfulltrúa Reykjavíkur um að þeir skyldu fjarlægja smáhýsi, nánar til tekið sánaklefa af lóð sinni, eða færa það að minnsta kosti 3 metra frá næstu lóð.
Eigendur hússins við hliðina kvörtuðu til borgarinnar og vildu meina að ekki hafi verið aflað samþykkis þeirra sem nauðsyn hefði verið á þar sem sánaklefinn hafi verið of nálægt þeirra lóð. Byggjendur sögðu hins vegar að samþykki hafi verið fengið og að stærð sánaklefans undir lágmarksstærð byggingarreglugerðar og því hafi ekki verið þörf á að sækja um byggingarleyfi. Byggingarfulltrúi sagði málið snúast fyrst og fremst um að sánaklefinn væri of nálægt lóð nágrannanna.
Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála segir að í ljósi gagna málsins verði að telja að eigendur lóðarinnar við hliðina hafi ekki veitt formlegt samþykki sitt fyrir sánaklefanum þar sem engar teikningar hafi legið fyrir sem sýndu nákvæma staðsetningu og útfærslu mannvirkisins, þegar þeir nágrannarnir hafi rætt um áformin.
Nefndin segir hins vegar að ákvörðun byggingarfulltrúa um að krefjast þess að sánaklefinn yrði fjarlægður eða færður þrjá metra frá lóðarmörkunum hafi aðeins byggt á því að ekki lægi fyrir samþykki eigenda aðliggjandi lóðar. Verði því ekki séð að byggingarfulltrúi Reykjavíkur hafi framkvæmt heildstætt mat með tilliti til atvika og aðstæðna í málinu eins og honum hafi borið að gera, samkvæmt mannvirkjalögum, þegar hann hann hafi tekið ákvörðunina á grundvelli 2. málsgreinar 55. greinar laganna. Rökstuðningi hafi þess vegna verið svo áfátt að fella verði ákvörðunina úr gildi.
Hér er því um að ræða þrjú mál þar sem húseigendur í borginni höfðu betur eftir að byggingarfulltrúi fór ekki eftir viðeigandi ákvæðum laga, samkvæmt nefndinni.
