Umræða hefur verið um stöðu íslensku ef svo færi að Íslendingar yrðu þegnar í Evrópusambandinu. Hinn alkunni talsmaður umburðarlyndis og gæslumaður íslensku, Eiríkur Rögnvaldsson, hefur bent á að íslenska mundi njóta stöðu opinbers tungumáls í sambandinu, að sambandið hafi staðið fyrir margs konar þróunar- og uppbyggingarverkefnum á sviði þýðinga og máltækni og hafi stutt þjóðtungur. Sagt er frá þessu í DV 11. mars sl. og á Vísindavef Háskóla Íslands.
Íslenska er í dag eina tunga stjórnsýslu Íslands, sem er eitt tæplega 200 sjálfstæðra ríkja í heiminum. Löggjafi, dómstólar, ríkisstjórn og stofnanir sem undir hana heyra starfa að heita má aðeins á íslensku og er landinu nær einvörðungu stjórnað af fólki sem hefur íslensku að móðurmáli og ætla má að vilji henni vel. Af þessu alíslenska stjórnkerfi landsins er íslensku gríðarlegur styrkur sem seint verður vanmetinn. Milljónir manna um allan heim sem tala tungumál sem hefur engan slíkan bakhjarl líta öfundaraugum til Íslendinga og mundu aldrei skilja að nokkrum Íslendingi dytti í hug að færa þetta ríkisvald til vandalausra útlendinga, jafnvel þótt þeir fengju baunadisk og súkkulaðikex fyrir.
Með aðild að Evrópusambandinu flyttist umtalsverður hluti stjórnvaldsins úr landi. Íslendingar yrðu neyddir til að hlíta lögum sem samin eru í útlöndum af aðilum sem hafa hagsmuni ótalmargra annarra en Íslendinga til viðmiðunar við lagasmíðina. Úr sama ranni kæmu líka dómar sem Íslendingum yrði gert að hlíta, að viðlögðum refsingum. Enginn veit hvort eða hvenær lög yrðu sett og dómar upp kveðnir með þessum nýja hætti, sem yrðu mjög þungbær fyrir íslensku eða íslenskt samfélag.
Í núverandi kerfi Evrópusambandsins fengi íslenska stöðu opinbers tungumáls innan sambandsins, en hversu lengi yrði það? Vísbendingar eru um að núverandi kerfi með mörgum opinberum tungumálum njóti takmarkaðs stuðnings þeirra sem fyrir það borga. Sést það glöggt á því að tilraunir á vettvangi Evrópusambandsins til að auka rétt tungumála sem töluð eru af þjóðum, sem eru mun stærri en Íslendingar, mæta harðri andstöðu þeirra sem þar ráða. Litlar sem engar horfur eru t.d. á að galísíska, baskneska eða jafnvel katalónska verði opinber mál Evrópusambandsins, þótt mun fleiri tali þau en íslensku.
Ekki er tilefni til að gera lítið úr verkefnum í þýðingum og máltækni, en þar fara tímabundin verkefni sem öll er hægt að blása af þegar vindur snýst og tíska breytist í Evrópusambandinu. Þess utan er stuðningur slíkra verkefna fremur léttvægur miðað við þann mikla stuðning sem fæst frá sístarfandi stjórnkerfi sjálfstæðs ríkis sem líklegt er að lifa muni um aldir og hefur vald til að styðja við íslensku ef og þegar þörf verður á.
Áhrif Inngöngu Íslands í Evrópusambandið á íslensku gætu hæglega orðið á við að missa drottningu á skákborði.
Höfundur er formaður Heimssýnar.
