Viðskiptaráð vill að yfirvöld taki hlutdeildarlán til gagngerrar endurskoðunar og fasi þau út. Segir ráðið að þau ýti undir þrýsting á fasteignamarkaði og gangi gegn markmiðum sínum.
Þetta kemur fram í umsögn Viðskiptaráðs til Alþingis um annað mál. Það er frumvarp Daða Más Kristóferssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, um varanlega heimild fólks til að ráðstafa viðbótariðgjaldi til séreignarsparnaðar inn á höfuðstóð húsnæðislána. Því er Viðskiptaráð reyndar sammála.
„Viðskiptaráð fagnar framlagningu frumvarpsins og auknum fyrirsjáanleika þegar kemur að valfrelsi við ráðstöfun séreignarsparnaðar,“ segir í umsögninni sem Lísbet Sigurðardóttir lögfræðingur ráðsins skrifar og bent er á að hlutfall eiginlegs skyldusparnaðar á Íslandi sé hátt í alþjóðlegum samanburði. Það er í flestum tilfellum 19,5 prósentum af launum.
Í umsögninni er einnig sagt að ráðið telji að taka ætti hlutdeildarlánin til gagngerrar endurskoðunar með það fyrir augum að fasa úrræðið út.
„Hlutdeildarlán eru til þess fallin að ýta undir frekari verðþrýsting á fasteignamarkaði og grafa undan yfirlýstu markmiði lánanna um að stuðla að því að fleiri geti eignast eigið húsnæði, en rannsóknir sýna að mikill meirihluti Íslendinga vill búa í eigin húsnæði,“ segir í umsögninni.
Hlutdeildarlánum var komið á í síðustu ríkisstjórn og kynnt af Ásmundi Einari Daðasyni, þáverandi félags- og barnamálaráðherra, árið 2020. Var ætlunin sú að ungu fólki yrði gert auðveldara að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Að þau þyrftu ekki að stóla á foreldra sína eða aðra ættingja til þess.
Virka þau þannig að fólk greiðir lánið til baka eftir 10 til 25 ár eða þegar það selur íbúðina. Ekki eru mánaðarlegar greiðslur né vextir. Lánið er tekið fyrir allt að 25 prósentum af kaupverði, umsækjandi þarf að greiða 5 prósent í útborgun en hefðbundið íbúðarlán er tekið fyrir rest.
Umsækjendur þurfa að vera að kaupa íbúð í fyrsta skipti eða hafa ekki átt íbúð undanfarin fimm ár til þess að geta fengið lánið. Íbúðirnar verða að vera samþykktar af Húsnæðis og mannvirkjastofnun. Þá þarf fólk að vera með tekjur yfir ákveðnum mörkum og standast greiðslubyrðarhlutfall Seðlabankans.
Eftirspurn eftir hlutdeildarlánum hefur verið mjög mikil, en þeim er úthlutað einu sinni í mánuði. Í mars á þessu ári sóttu til að mynda 92 um hlutdeildarlán fyrir samanlagt 1550 milljónum króna en aðeins 458 milljónir voru til úthlutunar.
Þurfti því að varpa hlutkesti á milli þeirra umsókna sem uppfylltu skilyrðin til að skera úr um hverjir fengju lán. Það er 34 umsóknir voru dregnar út af fulltrúa Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu.
