Einstaklingur sem varð fyrir eitrun og í kjölfarið lífshættulegri sýkingu á meðan hann var í lyfjameðferð á Landspítalanum við bráðahvítbæði tilkynnti atvikið embættis landlæknis sem vísaði málinu frá á þeim grundvelli að þágildandi lög hefðu ekki heimilað að hann gæti lagt slíka tilkynningu fram. Nú hefur heilbrigðisráðuneytið vísað kæru viðkomandi frá og byggði það ekki síst á því að um tilkynningu um alvarlegt atvik hefði verið að ræða en ekki kvörtun.
Sá sem lagði kæruna fram greindist með bráðahvítblæði í júlí 2017 og hóf í kjölfarið krabbameinsmeðferð. Við upphaf meðferðarinnar var settur upp lyfjabrunnur til að auðvelda lyfjagjöf. Lyfjagjöfin tók hins vegar mun lengri tíma en gert var ráð fyrir í gegnum lyfjabrunninn. Faðir kærandans spurði strax í upphafi hvort brunnurinn væri rétt staðsettur en það var ekki talin ástæðan fyrir slæmu innrennsli að mati heilbrigðisstarfsmanna heldur voru aðrar leiðir reyndar til að auka inntöku m.a. með því að auka innrennsli lyfjanna í gegnum brunninn. Það leiddi til þess að í lyfjameðferð sem átti að taka 23 klukkustundir fékk kærandinn 60 prósent af lyfjaskammtinum á seinustu 4-5 klukkustundunum.
Afleiðingarnar voru alvarleg methotrexate eitrun sem olli kærandanm lífshættulegum veikindum. Methotrexate er ónæmisbælandi lyf, sem er notað til meðhöndla fleiri sjúkdóma en krabbamein og er að sögn mjög kröftugt.
Eftir þetta var kærandinn sendur í myndatöku og kom þá í ljós að lyfjabrunnurinn hafði ekki verið rétt staðsettur. Í því skyni að lagfæra brunninn var framkvæmd aðgerð á honum en aðeins hluti brunnsins var fjarlægður en hluti hans, sem talinn var í lagi, skilinn eftir. Það leiddi síðar til sýkingar sem kærandinn varð lífshættulega veikur af.
Kærandinn tilkynnti atvikið til landlæknis í júní 2025 sem alvarlegt atvik.
Embættið vísaði málinu hins vegar frá sér á þeim grundvelli að þegar atvikið átti sér stað hafi ekki verið til staðar í lögum heimild fyrir sjúklinga að tilkynna sjálfir alvarleg atvik. Sú heimild hafi ekki tekið gildi í lögum fyrr 2024. Þar að auki félli atvikið ekki undir skilgreininguna á alvarlegu atviki samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu.
Í bréfi til kærandans var tekið fram að kvörtun skuli fram borin án ástæðulauss dráttar og að landlækni sé samkvæmt lögum rétt að vísa kvörtun frá nema sérstakar ástæður mæli með því að hún sé tekin til meðferðar ef meira en fjögur ár séu liðin frá því að atvik sem kvörtun er til komin vegna áttu sér stað.
Í kærunni til heilbrigðisráðuneytisins benti kærandinn á að árið 2017, þegar atvikið hafi átt sér stað, hafi skylda hvílt á heilbrigðisstofnunum til að tilkynna um alvarleg atvik samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu. Það hafi Landspítalinn ekki gert í umræddu tilviki, þrátt fyrir að um alvarlegt atvik væri að ræða. Í ljósi þess að Landspítalinn hafi ekki tilkynnt atvikið gæti embætti landlæknis ekki hafnað því að taka tilkynningu hans til meðferðar, enda uppfyllti það skilyrði laga um landlækni og lýðheilsu til að teljast alvarlegt atvik. Hann ætti ekki að gjalda fyrir að Landspítalinn hafi vanrækt þá skyldu sína að tilkynna atvikið.
Kærandinn stóð fast á því að sannarlega væri um alvarlegt atvik að ræða. Lyfið hafi lekið í blóðrás hans og mjúkvefi í stað viðeigandi bláæðar með alvarlegum afleiðingum. Hann hafi orðið lífshættulega veikur, með sýkingu og með hita yfir 40 gráður. Hjartastarfsemi hafi tímabundið stöðvast og læknateymi þurft að grípa til aðgerða til að bjarga lífi hans. Atvikið hafi því verið skyndilegt og ófyrirséð og falli fullkomlega að skilgreiningu laganna á alvarlegu atviki. Sérstakar og veigamikar áðstæður væru fyrir hendi sem heimiluðu að taka kvörtun hans til meðferðar þótt meira en fjögur ár væru liðin frá atvikinu.
Embætti landlæknis ítrekaði fyrri ástæður sem það gaf upp þegar það hafnaði því að taka málið til meðferðar. Taldi það ekki vera ástæður fyrir hendi sem heimiluðu að taka málið til meðferðar þótt meira en fjögur ár væru liðin frá atvikinu. Þar að auki ætti að vísa kærunni frá þar sem hún byggði á 12. grein laga um landlækni og lýðheilsu en hann hefði tilkynnt alvarlegt atvik, samkvæmt 10. grein laganna en ekki kvartað til landlæknis á grundvelli 12. greinarinnar.
Í viðbótarathugasemdum vildi kærandinn meina að heimild hefði verið til staðar í lögum þegar atvikið átti sér stað, fyrir sjúklinga til að leggja fram kvartanir yfir vanrækslu.
Í niðurstöðu heilbrigðisráðuneytisins segir að samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu varði rannsókn á alvarlegu atviki ekki sjúkling, heilbrigðisstarfsmann eða annan einstakling sérstaklega heldur tiltekið atvik, tildrög þess og hvernig hægt sé að koma í veg fyrir að það gerist aftur. Rannsókn landlæknis ljúki ekki með stjórnvaldsákvörðun og sjúklingur og eftir atvikum nánasti aðstandandi verði ekki aðilar máls í skilningi stjórnsýslulaga.
Umrætt mál sé ekki kvörtunarmál í skilningi laganna. Kærandinn hafi tilkynnt landlæknisembættinu um alvarlegt atvik á þar til gerðu formi og embættið afgreitt tilkynninguna eins og því hafi borið skylda til. Þegar atvikið hafi átt sér stað hafi ekki verið lagaheimild til staðar fyrir sjúklinga að tilkynna alvarleg atvik en þeim hafi hins vegar verið heimilt að leggja fram kvartanir vegna vanrækslu eða mistaka. Þá heimild hafi kærandinn ekki vísað í en honum hafi verið heimilt frá 2024 að tilkynna alvarlegt atvik. Þar sem ekki væri um kvörtun að ræða kæmi ekki til skoðunar hvort grundvöllur væri fyrir að taka málið meðferðar þótt meira en fjögur ár væru liðin frá því atvikið átti sér stað.
Ráðuneytið segir að þar sem um tilkynningu um alvarlegt atvik en ekki kvörtunarmál sé að ræða ljúki því ekki með stjórnvaldsákvörðun og sé þar með ekki hægt að kæra synjun landlæknis á grundvelli stjórnsýslulaga. Samkvæmt lögum um landlækni og lýðheilsu sé yfirhöfuð ekki hægt að kæra atvikamál.
Kærunni vegna synjunar landlæknis á að taka atvikið til skoðunar var því vísað frá.
