Guðmundur Fylkisson lögreglumaður hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu er fyrir löngu orðinn landsþekktur fyrir störf sín en hann sérhæfir sig í að leita að týndum börnum. Meira var að gera hjá Guðmundi á nýliðnu ári en árin þar á undan og hann er óhræddur við að gagnrýna stöðu mála þegur kemur að meðferðarúrræðum fyrir börn með fjölþættan vanda. Í lok ársins var hann útnefndur maður ársins hjá hlustendum Rásar 2, lesendum Smartlands og fréttastofu Sýnar. Nokkra athygli hefur vakið viðtal sem Guðmundur fór í nýlega í hlaðvarpinu Ein pæling. Þar sagði hann meðal annars frá deilum sínum við aðstandendur skaðaminnkandi úrræðisins Frú Ragnheiður sem haldið er úti af Rauða krossinum. Sagði hann aðstandendur ekki hafa upplýst sig um að í hópi fíkla sem leituðu til þeirra hefðu verið týnd börn og lýsti Guðmundur jafnframt yfir efasemdum um aðferðafræði skaðaminnkunar. Stjórnendur hjá Rauða krossinum hafa nú svarað Guðmundi með því að gagrýna málflutninginn í þættinum og segja að þar komi fram rangfærslur auk greinilegs skorts á þekkingu á skaðaminnkun.
Skaðaminnkun snýst í meginatriðum um að veita fíklum aðgang til að mynda að aðstöðu, heilbrigðisþjónustu og hreinum nálum til að draga úr þeim skaða sem þeir valda sjálfum sér með neyslunni.
Í myndbroti sem birt er á Instagram-síðu hlaðvarpsins segir Guðmundur frá því að árekstrar hafi orðið á milli hans og þeirra sem stóðu að Frú Ragnheiði fyrir nokkrum árum síðan þegar börn, sem voru að sprauta sig með fíkniefnum og hann var að leita að, leituðu til úrræðisins. Tekið hafi verið fram fyrir hendurnar á honum og foreldrum barnanna með því að aðstoða börnin við neysluna að öllu leyti nema að útvega fíkniefnin sjálf. Guðmundur segir hins vegar að frá 2022 hafi ekkert barna sem hann sé að leita að sótt þjónustu hjá Frú Ragnheiði. Segir Guðmundur að þegar hann hafi gert athugasemd við aðstandendur Frú Ragnheiðar um að verið væri að veita börnum þjónustuna hafi svarið verið:
„Við vitum ekki hvað þau eru gömul.“
Hann segist þá hafa neyðst til að mæta á svæðið með myndir og kennitölur þeirra barna sem hann væri að leita að og sýna þannig aðstandendum Frú Ragnheiðar að einstaklingar undir 18 ára aldri væru að fá þjónustuna. Guðmundur segist hafa upplýst aðstandendur að hann vissi full vel að umrædd börn væru að nýta sér þjónustuna. Hann segist hafa lagt þunga áherslu á að þetta gengi ekki:
„Viljið þið í alvöru að ég fari að elta bílana ykkar?,“ segist hann hafa bætt við.
Aðstandendur hafi þá sagt við hann að ekki yrði látið vita ef týnt barn leitaði til þeirra en barnið yrði hvatt til þess að láta vita af sér og vísað var þá til trúnaðar. Þetta sé hugmyndafræði skaðaminnkunar og:
„Rauða krossins af öllu stöðum.“
Guðmundur segist ekki hafa gengið svo langt að fylgjast með bílum Frú Ragnheiðar en hann hafi fengið upplýsingar um komu barna þangað en nefnir að í einhverjum tilfellum hafi vinir þeirra sótt þangað búnað fyrir þau til að nýta við fíkniefnaneysluna. Hann ítrekar að það sé ekki að gerast lengur að börnin sem hann sé að leita að fari til Frú Ragnheiðar en hann segist munu grípa til sömu aðgerða og áður ef það breytist. Hann muni þá segja:
„Þetta er barn. Hver er ykkar afstaða til þess?“
Bætir Guðmundur við að síðan hann átti í þessum deilum hafi nýir stjórnendur tekið við hjá Frú Ragnheiði en hann fullyrðir samt að þeir muni aldrei viðurkenna það að börn hafi eða séu að leita í úrræðið. Segir hann Rauða krossinn og lögregluna ekki eiga í neinu samstarfi vegna málefna skjólstæðinga Frú Ragnheiðar. Hann segir að þegar deilur hans við Rauða krossinn vegna Frú Ragnheiðar stóðu sem hæst hafi samtökin starfað í andstöðu við störf lögreglu.
Þetta er þó aðeins brot úr þættinum en Ein Pæling er áskriftarhlaðvarp.
Ósk Sigurðardóttir, deildarstjóri höfuðborgardeildar Rauða krossins og Sigríður Ella Jónsdóttir, teymisstjóri skaðaminnkunar hjá Rauða krossinum hafa ritað aðsenda grein á Vísi. Þær lýsa í greininni hvernig starfsemi Frú Ragnheiðar, sem starfrækt hefur verið síðan 2009, fer fram og hvert markmiðið með starfseminni sé. Ósk og Sigríður segja árangurinn af starfseminni vera góðan. Lækkun á tíðni sýkinga og útbreiðslu smitsjúkdóma á borð við HIV og lifrarbólgu C, færri dauðsföll af völdum ofskömmtunar, ábyrgari neysluhegðun og minna af notuðum sprautubúnaði í almenningsrýmum. Þær segja að í ljósi þessa sé þeim brugðið yfir þeim orðum sem látin voru falla, í umræddum þætti, um Frú Ragnheiði og harðneita að því sé haldið leyndu ef börn leiti þangað:
„Ef einstaklingur yngri en 18 ára kemur í Frú Ragnheiði er barnaverndaryfirvöldum tilkynnt um það líkt og lög og reglur hér á landi gera ráð fyrir. Ef grunur er um barn í ótryggum aðstæðum þá er sama verklagi fylgt. Í fyrra leitaði enginn yngri en átján ára sér þjónustu hjá Frú Ragnheiði. Við leggjum okkur fram við að taka sérstaklega vel utan um fólk á aldrinum 18-25 ára sem til okkar leitar og erum í góðu samstarfi við önnur viðeigandi úrræði eða þjónustu hvað þann hóp varðar. Meðalaldur skjólstæðinga er 38 ár.“
Ítreka ber að Guðmundur var í þættinum að lýsa atburðum og ástandinu eins og það var að hans sögn fyrir einhverjum árum síðan en ekki eins og málin standa einmitt núna.
Ítreka ber sömuleiðis að í greininni er gagnrýni ekki beint að Guðmundi með beinum hætti heldur vísað í umræðuna í þættinum sem slíkum en af myndbrotinu að dæma virtist nokkur samhljómur vera á milli Guðmundar og stjórnandans Þórarins Hjartarsonar og því virðist vart annað blasa við en að gagnrýninni sé beint að þeim báðum.
Segja Ósk og Sigríður að umræða tvímenninganna sýni fram á að þá skorti þekkingu á skaðaminnkun og þeir hafi ekki farið rétt með staðreyndir:
„Okkur er mjög annt um skjólstæðinga okkar. Okkur er umhugað um velferð þeirra og okkur er mjög hugleikið að umræðan um skaðaminnkandi þjónustu sé byggð á staðreyndum og sett fram af nærgætni. Rangfærslur og hálfkveðnar vísur valda meiri skaða en gagni. Almennt virðist fólk sífellt betur átta sig á inntaki skaðaminnkandi nálgunar. Af umræðunni í hlaðvarpsþættinum að dæma má hins vegar ljóst vera að enn vantar mikið upp á þekkingu á hugmyndafræðinni.“
