Íslenskur fjölskyldufaðir á fimmtugsaldri greindist nýlega með berklasýkingu í sári við endaþarmsop en slíkt mun vera mjög sjaldgæft. Maðurinn býr með eiginkonu sinni og börnum, var og er heilsuhraustur og vann hefðbundna skrifstofuvinnu en ekkert í ferðasögu hans gaf tilefni til að halda að maðurinn hefði verið útsettur fyrir berklum. Það hefur því ekki tekist að komast að því hvernig berklasmitið barst í líkama mannsins en hann hefur nú náð sér að fullu.
Greint er frá tilfellinu í fræðigrein í nýjasta tölublaði Læknablaðsins. Hana rita læknarnir Ásdís Kristjánsdóttir, Agnar Bjarnason, Gígja Erlingsdóttir og Páll Helgi Möller.
Í greininni segir meðal annars að maðurinn, sem sé á fimmtugasldri og hraustur, hafi leitað á heilsugæslu vegna verks við endaþarmsop og gruns um gyllinæð. Hann hafi vera með ígerð við endaþarmsop og hafi ákveðið að hefja meðferð með sýklalyfjum. Sama dag hafi hann farið til útlanda og verið slæmur af verkjum en batnandi af einkennum. Við heimkomu hafi hann aftur fengið verki við endaþarmsop og í kjölfarið verið vísað á bráðamóttöku Landspítalans í Fossvogi til nánari skoðunar.
Við skoðun á bráðamóttöku var maðurinn hitalaus og ekki „bráðveikindalegur.“ Ígerð sást tvo til þrjá sentímetra frá endaþarmsopi og þaðan vall gröftur út. Blóðprufur sýndu væga hækkun á hvítum blóðkornum og þar sem einkenni höfðu ekki batnað þrátt fyrir að ígerðin hefði opnast og sýklalyf ekki skilað nægum árangri, var honum vísað til skurðlækna þar sem var ákveðið að gera skoðun í svæfingu sama kvöld. Skurðlæknarnir hafi ekki talið sárið þarfnast frekari tæmingar og maðurinn hafi verið útskrifaður með leiðbeiningar um daglegar skolanir án sýklalyfja og var gefinn endurkomutími hjá sérfræðingi eftir þrjár vikur.
Sárið lokaðist hins vegar ekki og fjórir mánuður liðu og þá var maðurinn tekinn aftur til skoðunar í svæfingu þar sem sást sár, en ekki merki um ígerð eða sýkingu. Í aðgerðinni var tekið sýni úr sárinu og það sent í almenna ræktun ásamt því að tveir vefjabitar voru sendir í meinafræðirannsókn.
Í kjölfar rannsókna á þessum sýnum ráðlagði smitsjúkadómalæknir að tekið yrði nýtt sýni og það sent í berklaræktun og að tölvusneiðmynd yrði tekin af lungum mannsins. Myndin sýndi umtalsverðar breytingar í efri lungnablöðum. Berklar voru taldir vera líklegasta greiningin út frá þessum rannsóknum þrátt fyrir lítil einkenni og hrákasýni voru tekin og send í berklaræktun.
Maðurinn sagðist aðspurður ekki hafa hafa hita, hroll eða nætursvita síðastliðna mánuði. Matarlyst hefði verið góð og ekki saga um nýlega megrun. Hann hafi neitað að hafa hósta, uppgang, blóðhósta og mæði. Hann hafi enga þekkta útsetningu haft fyrir berklum, unnið hefðbundið skrifstofustarf og aldrei unnið í ferðaþjónustu eða öðrum störfum sem væru líkleg til að auka hættu á berklaútsetningu. Ferðasaga hafi ekki gefið tilefni til að gruna sérstaka hættu á útsetningu fyrir berklum.
Hrákasýnin voru neikvæð en mánuður leið í viðbót þar til svokallað PCR-próf staðfesti að um berkla var að ræða en allan þennan tíma var maðurinn einkennalaus og ekki talinn smitandi. Lyfjameðferð hófst sama dag og stóð næstu sex mánuði. Lungnamyndir sýndu bata, sárið greri loks og maðurinn hefur nú náð fullum bata.
Í grein læknanna fjögurra segir enn fremur að berklasýking í meltingarvegi sé sjaldgæf birtingarmynd berkla utan lungna. Aðeins lítill hluti slíkra berklasýkinga þróist út í sýkingu við endaþarmsop.
Berklar umhverfis endaþarmsop birtist yfirleitt samhliða eða sem afleiðing lungnaberkla. Talið sé að dreifing bakteríunnar til endaþarms sé oftast með þeim hætti að einstaklingur kyngi hráka eða vökva frá öndunarvegi sem innihaldi sýrufasta stafi sem þoli magasýrur og þannig nái bakterían að dreifa sér niður í meltingarveg. Aðrar mögulegar dreifingarleiðir séu með blóði hjá einstaklingum með endurvirkjun óvirkra berkla, bein dreifing frá nálægum líffærum sem séu sýkt með berklabakteríunni eða sem dreifing vessa frá nálægum eitlum hjá einstaklingum með berklasýkingu í meltingarvegi eða þvagfærum.
Læknarnir segja að það geti verið áskorun að greina berkla umhverfis endaþarmsop og greiningin geti verið óvænt, líkt og í þessu. Líklegt sé að ef sjúklingur hefði ekki greinst á þessu stigi, hefði sjúkdómurinn þróast í þá átt að verða smitandi innan fárra mánaða. Berklasýking umhverfis endaþarmsop geti líkst öðrum sjúkdómum á þessu svæði, sem geti gert greiningu erfiða.
Aðrir læknar eru að lokum hvattir til að kanna í sams konar tilfellum eins og hér um ræðir hvort um berkla geti verið að ræða.
Grein læknanna fjögurra í heild sinni er hægt að nálgast hér.
